Cầu treo Cyangoga dài 230 feet, tương đương khoảng 70 m, bắc qua sông Mukungwa ở tây bắc Rwanda. Cầu hoàn thành năm 2025, nối hai khu dân cư vốn bị dòng sông chia cắt. Trường học, phòng khám và chợ chỉ có ở một phía, còn nông dân phải qua sông để mua vật tư hoặc bán nông sản. Phóng sự của NPR ghi nhận lối đi vòng tới đoạn sông hẹp hơn mất 3 giờ cho mỗi chiều.
Cyangoga cho thấy thay đổi ở một địa điểm; đánh giá ngẫu nhiên cho biết tác động kinh tế trên phạm vi rộng hơn. J-PAL và CEGA cho biết nhóm nghiên cứu theo dõi 97 địa điểm, khoảng 10.000 hộ tại 290 làng trong 4 năm. Kết quả ghi nhận tiêu dùng, thu nhập ở một số nhóm hộ và diện tích canh tác tăng sau khi cầu mở. Dữ liệu y tế và giáo dục của nghiên cứu vẫn đang được phân tích, nên các con số tại Cyangoga phải được đọc như trường hợp cụ thể.
Cây cầu thay thế quãng đường vòng và lối qua sông nguy hiểm
Trước khi có cầu, người dân trả tiền đi thuyền hoặc bước trên những thân gỗ được buộc thành lối tạm. Mưa làm gỗ trơn, còn nước lũ cuốn trôi kết cấu này. Lựa chọn còn lại là đi bộ 3 giờ tới chỗ qua sông hẹp hơn và mất thêm 3 giờ để trở về. Cư dân Naomi Nibishaka, 76 tuổi, kể rằng người dân từng mất tích khi qua sông; phụ huynh cũng cho con nghỉ học vì lo ngại đường đi.
Fika, trước đây có tên Bridges to Prosperity, là tổ chức phi lợi nhuận triển khai chương trình xây cầu. Fika gọi công trình này là cầu dân sinh (trail bridge), phục vụ người đi bộ, xe đạp, xe máy và phương tiện nhỏ. Loại cầu này xử lý điểm nghẽn tại nơi dòng sông cắt ngang đường đi, nhưng không thay thế mạng lưới đường bộ. NPR cho biết Fika đã xây 96 cầu tại Rwanda từ năm 2020, trong đó có Cyangoga.
Thứ tự xây cầu được phân bổ ngẫu nhiên
Fika đã xác định hơn 1.000 địa điểm đủ điều kiện xây dựng nhưng không thể thi công đồng thời. Nhóm nghiên cứu phân bổ ngẫu nhiên thứ tự xây 97 cầu trong giai đoạn 2021-2024. Nghiên cứu dùng thiết kế bậc thang (stepped-wedge design), trong đó làng chưa có cầu tạm thời làm nhóm so sánh cho làng đã có cầu. Mỗi địa điểm trong mẫu lần lượt được xây cầu theo lịch phân bổ.
Tại mỗi địa điểm, nhóm nghiên cứu xác định các làng ở hai bên sông để khảo sát. Họ thực hiện 4 đợt khảo sát hộ gia đình, gồm một đợt trước xây dựng và ba đợt hằng năm sau đó. Mẫu nghiên cứu có khoảng 10.000 hộ thuộc 290 làng, được theo dõi trong 4 năm. Các chỉ số gồm thu nhập, tiêu dùng, canh tác, sử dụng đất và mức sống.
Tiêu dùng và canh tác tăng sau khi cầu mở
Đến năm thứ hai sau khi cầu hoàn thành, tổng tiêu dùng của các hộ trong chương trình tăng, chủ yếu do mua hàng trên thị trường nhiều hơn. Thu hoạch, lợi nhuận nông nghiệp và tỷ lệ trồng cây thương mại cũng tăng. Các hộ ở phía có dân cư đông hơn thường qua cầu canh tác, dùng thêm phân bón và báo cáo thu nhập cao hơn. Các nông hộ nhỏ có mức tăng lớn nhất về diện tích canh tác và sản lượng.
Phóng sự NPR cung cấp thêm dữ liệu tại khu vực Cyangoga, nhưng đây không phải kết quả trung bình của 97 địa điểm. Nông dân làm rượu chuối tăng sản lượng hơn ba lần, số người đến phòng khám tăng 40% và hơn 134 học sinh đăng ký học trở lại tại trường Gakoro. Những con số này mô tả các cộng đồng quanh một cây cầu. Nghiên cứu quy mô lớn vẫn chưa công bố kết quả cuối về y tế và giáo dục.
Hai tỷ lệ lợi tức không có cùng cơ sở tính
Chi phí mỗi cầu trong nghiên cứu vào khoảng 100.000 USD. J-PAL và CEGA đối chiếu chi phí xây cầu với lợi ích kinh tế của hộ trong vòng đời giả định 40 năm, rồi tính lợi tức 78-98%. Phép tính dựa trên thay đổi về thu nhập và lợi nhuận nông nghiệp đã ghi nhận ở các hộ. Lợi ích dài hạn về y tế và giáo dục chưa được đưa vào vì quá trình phân tích chưa hoàn tất.
NPR nêu lợi tức 120% và diễn giải rằng giá trị từ cầu đã vượt chi phí xây dựng trong năm đầu sau khi hoàn thành. Phóng sự không trình bày cùng giả định 40 năm như bản tóm tắt của J-PAL và CEGA. Vì vậy, 120% và 78-98% phải được giữ riêng, không cộng lại hoặc xem là cùng một chỉ số.
Cầu không thay thế đường, điện và nước sạch
Người dân được NPR phỏng vấn vẫn xếp đường bộ, điện và nước sạch vào nhóm nhu cầu cấp thiết. Cầu dân sinh giải quyết đoạn qua sông từng nguy hiểm hoặc mất nhiều giờ đi vòng. Công trình không tự mở rộng đường hay cung cấp điện, nước cho các làng. Chất lượng dịch vụ tại trường học và phòng khám cũng nằm ngoài kết quả kinh tế đã công bố.
Fika và Chính phủ Rwanda chọn địa điểm qua đánh giá nhu cầu về dân số, khoảng cách tới dịch vụ, độ khó khi qua sông và lối thay thế. Kết quả vì thế phản ánh nơi dòng sông là một điểm nghẽn giao thông rõ rệt. Các nguồn được dẫn không đánh giá dự án tại Việt Nam. Số liệu ở Rwanda không tự động áp dụng cho điều kiện giao thông và mạng lưới dịch vụ công tại Việt Nam.
