Rạng sáng 29/8/2026, tiếng súng và tiếng nổ kéo dài nhiều giờ tại Niamey, thủ đô Niger. Các địa điểm bị ảnh hưởng gồm sân bay quốc tế Diori Hamani, Căn cứ 101 và khu hành chính Plateau, nơi có dinh tổng thống. Bộ Quốc phòng Niger nói lực lượng an ninh đang dần giành lại các địa điểm bị tấn công. Tuy nhiên, nguồn tin an ninh của Reuters cho biết sân bay khi đó vẫn còn tranh chấp.

Thông cáo do Hãng thông tấn Niger (ANP), cơ quan thông tấn chính thức của nước này, đăng tải cho biết sự việc bắt đầu khoảng 0h20 theo giờ Niger. Một nhóm binh sĩ vi phạm kỷ luật quân đội đã giữ một số đồng đội trong doanh trại Căn cứ 101. Nhóm này sau đó bắn vào một số địa điểm nhạy cảm trong thành phố. Thông cáo không nêu quân số, danh tính hoặc thương vong.

Đài truyền hình và phát thanh nhà nước ngừng phát sóng trong một khoảng thời gian rồi hoạt động trở lại. Al Jazeera dẫn lời cư dân và các hãng tin cho biết xe bọc thép được triển khai quanh khu vực sân bay. Đây là lần thứ ba trong năm 2026 sân bay Niamey và căn cứ quân sự tại đó chứng kiến bất ổn lớn. Hai vụ trước, vào tháng 1 và tháng 6, được quy cho các nhánh của tổ chức Nhà nước Hồi giáo và al-Qaeda.

Căn cứ 101 trở thành tâm điểm

Căn cứ 101 nằm trong phạm vi sân bay quốc tế Diori Hamani. AP cho biết sân bay vừa đặt căn cứ không quân Niger, vừa là sở chỉ huy lực lượng chung của Niger, Mali và Burkina Faso. Vị trí này nối hoạt động hàng không dân sự với một đầu mối quân sự của ba nước Sahel. Bất ổn tại căn cứ vì thế gây thêm nghi vấn về an ninh sân bay và khả năng phối hợp quân sự.

Reuters dẫn hai nguồn tin an ninh và một nhà ngoại giao nói dinh tổng thống dường như đã do lực lượng trung thành kiểm soát lúc 9h GMT ngày 29/8. Mốc này tương ứng 16h giờ Việt Nam và 17h giờ Đài Loan. Cùng thời điểm, khu vực sân bay vẫn bị tranh chấp và lực lượng chính phủ chuẩn bị giành lại bằng đàm phán hoặc vũ lực. Sự khác biệt giữa thông cáo chính thức và nguồn tin tại hiện trường khiến mức độ kiểm soát chưa thể xác định chắc chắn.

Hai sức ép đối với chính quyền quân sự

Abdourahamane Tiani lên nắm quyền sau cuộc đảo chính tháng 7/2023 lật đổ Tổng thống dân cử Mohamed Bazoum. AP ghi nhận chính quyền quân sự sau đó cắt quan hệ với các đối tác an ninh phương Tây lâu năm và chuyển gần hơn về phía Nga. Các cuộc tấn công của lực lượng liên kết với al-Qaeda và tổ chức Nhà nước Hồi giáo vẫn tiếp diễn. Binh biến tại thủ đô cho thấy sức ép an ninh bên ngoài đang đi kèm bất ổn trong quân đội.

Reuters cho biết lực lượng tham gia còn đến từ Ouallam, Tera và Dosso ở tây nam Niger. Các đơn vị tại khu vực này chịu tổn thất lớn khi giao tranh với nhánh Nhà nước Hồi giáo ở Sahel. Nguồn tin an ninh và giới nghiên cứu cho rằng thương vong làm bất mãn trong các đơn vị tiền tuyến gia tăng. Chính phủ Niger chưa công bố bản giải thích đầy đủ về động cơ hoặc phạm vi tham gia.

Niger, Mali và Burkina Faso đều do quân đội lãnh đạo. Ba nước đã rời Cộng đồng Kinh tế các Quốc gia Tây Phi (ECOWAS) và lập Liên minh các quốc gia Sahel (AES). Căn cứ tại sân bay Niamey là sở chỉ huy lực lượng chung của ba thành viên AES. Các nguồn được kiểm tra chưa cho biết binh biến đã làm gián đoạn hoạt động của lực lượng này hay chưa.

Rủi ro urani chưa trở thành gián đoạn

Niger có trữ lượng urani, dầu mỏ và vàng đáng kể. Reuters cho biết Niger từng chiếm khoảng 15% nguồn urani của tập đoàn Pháp Orano khi hoạt động hết công suất. Con số này nói về nguồn cung của một doanh nghiệp trong điều kiện vận hành tối đa, không phải thị phần urani toàn cầu hiện nay. Chính quyền Niger gần đây cũng phân bổ lại các giấy phép trước đây thuộc Orano và GoviEx cho doanh nghiệp có nhà nước hậu thuẫn.

Các nguồn được kiểm tra chưa ghi nhận binh biến ảnh hưởng đến mỏ urani, tuyến vận chuyển hoặc xuất khẩu. Chúng cũng chưa nêu tác động trực tiếp đến giá năng lượng hay chuỗi cung ứng tại Việt Nam và Đài Loan. Rủi ro đối với nhiên liệu hạt nhân châu Âu chỉ tăng nếu bất ổn lan tới khu mỏ, đường bộ hoặc điểm xuất hàng. Đây là kịch bản cần theo dõi, chưa phải hậu quả đã xảy ra.

Những dữ kiện còn thiếu

Tại thời điểm bài gốc được xuất bản ngày 29/8/2026, các nguồn chưa nêu con số chính xác về người chết, người bị bắt hoặc quy mô lực lượng nổi loạn. Chính phủ Niger nói đang dần kiểm soát lại các địa điểm bị tấn công. Reuters lại ghi nhận sân bay vẫn còn tranh chấp tại một thời điểm trong ngày. Các dữ kiện lúc đó chưa đủ để gọi đây là một cuộc đảo chính thành công.

Ba nhóm thông tin sẽ quyết định đánh giá tiếp theo về cuộc binh biến. Nhóm thứ nhất là danh sách người bị giữ, bị bắt và thương vong do Niger công bố. Nhóm thứ hai là tình trạng hoạt động của Căn cứ 101 và sân bay quốc tế Diori Hamani. Nhóm cuối cùng là dấu hiệu lực lượng nổi loạn lan sang các đơn vị ngoài Niamey.