Ngày 15/8/2026, bạo lực tại một điểm bỏ phiếu ở Ejigbo, bang Osun thuộc tây nam Nigeria, làm gián đoạn cuộc bầu cử thống đốc bang. Vanguard đưa tin ứng viên Najeem Salaam của đảng Đại hội Dân chủ châu Phi (ADC) được lực lượng bảo vệ đưa khỏi hiện trường. Ông và vợ vừa bỏ phiếu xong. Cử tri, quan sát viên và phóng viên rời khu vực. Nhân viên của Ủy ban Bầu cử quốc gia độc lập Nigeria (INEC) cũng rút đi, khiến hoạt động bỏ phiếu tạm dừng.

Một bản tin khác của Vanguard cho biết các phóng viên đến hiện trường bị tấn công. Kính chắn gió và kính bên của một số xe bị đập vỡ. Bản tin đầu ghi điểm 003 tại Iroyin Ayo Open Space, khu vực 004; bản tin sau ghi điểm 4, khu vực 4. Hai cách định danh này chưa khớp. Vì vậy, bài viết xác định địa điểm là khu vực bỏ phiếu của Salaam tại Ejigbo, không khẳng định hai mã điểm là một.

Cử tri xếp hàng chờ bỏ phiếu (ảnh minh họa)

Quy mô cuộc bầu cử và ba ứng viên nổi bật

INEC cho biết 2.339.233 cử tri đăng ký bỏ phiếu tại 3.763 điểm; 14 đảng đưa ứng viên tranh cử. Các điểm bỏ phiếu trải trên 30 đơn vị hành chính địa phương và 332 khu vực đăng ký. INEC tổ chức cuộc bỏ phiếu và quản lý khâu xác thực cử tri, kiểm phiếu cùng công bố kết quả tại Nigeria. Bola Oyebamiji đại diện đảng Đại hội Tiến bộ Toàn dân (APC); hai ứng viên nổi bật khác là Thống đốc Ademola Adeleke của Accord và Najeem Salaam của ADC. Cử tri bầu người đứng đầu chính quyền bang Osun, không phải tổng thống Nigeria.

CDD Fact Check liệt kê Osun trong tám bang của Nigeria tổ chức bầu thống đốc lệch khỏi lịch tổng tuyển cử. Tại Osun, INEC tuyên bố Olagunsoye Oyinlola thắng cuộc bầu cử năm 2007, nhưng Rauf Aregbesola khởi kiện kết quả. Sau ba năm tranh chấp, tòa phúc thẩm tuyên Aregbesola là người đắc cử hợp lệ vào năm 2010. Phán quyết làm chu kỳ bầu thống đốc của bang lệch khỏi lịch chung. Cơ chế bầu cử lệch kỳ giải thích thời điểm bỏ phiếu riêng, nhưng không tự chứng minh nguyên nhân vụ bạo lực tại Ejigbo.

BVAS trục trặc và cáo buộc mua phiếu

Hệ thống xác thực cử tri hai phương thức (Bimodal Voter Accreditation System, BVAS) dùng dữ liệu sinh trắc học để xác nhận người cầm thẻ cử tri. Tại điểm Ojude Ala I ở khu vực đăng ký Iperin, đơn vị hành chính Ila, thiết bị BVAS trục trặc ba lần. Đến 12h40 giờ Nigeria, tức 18h40 giờ Việt Nam, 75 trong số 342 cử tri đăng ký đã được xác thực và bỏ phiếu. Một nhân viên tạm tuyển của INEC xác nhận tình trạng chậm trễ và cho biết tổ kỹ thuật đang xử lý. Trường hợp tại Ila không cho biết tỷ lệ thiết bị hỏng trên toàn bang Osun.

Ủy ban độc lập chống tham nhũng và các vi phạm liên quan của Nigeria (ICPC) cử nhân viên theo dõi một số điểm bỏ phiếu ở Ejigbo. Các cáo buộc khi đó cho rằng một số cử tri được đề nghị nhận tiền sau khi bỏ phiếu. Vanguard cho biết ICPC chưa thông báo vụ bắt giữ hoặc thu giữ nào liên quan khi bản tin được đăng. Nguồn này cũng không gắn cáo buộc mua phiếu với vụ bạo lực tại khu vực bỏ phiếu của Salaam.

IReV cho công chúng theo dõi tiến độ tải kết quả

Cổng xem kết quả INEC (INEC Result Viewing Portal, IReV) đăng dữ liệu từ từng điểm bỏ phiếu để công chúng theo dõi. INEC giới thiệu IReV là nền tảng cung cấp thông tin nhằm hỗ trợ tính minh bạch của bầu cử. Khi Vanguard cập nhật, hệ thống đã nhận kết quả từ 1.963 trong tổng số 3.763 điểm bỏ phiếu, tương đương 52,17%. Bản cập nhật chỉ mô tả tiến độ tải lên trong lúc quá trình tổng hợp đang diễn ra, không công bố người thắng cử.

Các dữ kiện chưa cho phép kết luận rộng hơn

Các nguồn đã kiểm tra chưa nêu nguyên nhân vụ bạo lực, danh tính nhóm tấn công hoặc số người bị thương. Hai cách ghi số hiệu điểm bỏ phiếu tại Ejigbo cũng chưa được cơ quan bầu cử giải thích. Vụ gián đoạn tại một khu vực, lỗi BVAS ở Ila và cáo buộc mua phiếu tại một số điểm là ba nhóm thông tin riêng. Chúng chưa đủ để kết luận toàn bộ cuộc bầu cử ở bang Osun bị đình trệ hoặc mọi thiết bị BVAS đều gặp lỗi.