Bộ trưởng Thương mại Úc Don Farrell nói với nông dân ngày 30/10/2026 rằng thỏa thuận thương mại tự do giữa Úc và Liên minh châu Âu không còn chỗ để đàm phán lại. Ông cảnh báo những người hứa sẽ giành điều kiện tốt hơn đang đẩy nông dân vào “ngõ cụt”. AAP ghi nhận phát biểu của Farrell và sự phản đối từ giới nông nghiệp Úc.

ABC cho biết Liên đoàn Nông dân Quốc gia Úc phản đối văn kiện hiện tại, trong khi Farrell nói thỏa thuận rộng hơn lợi ích của riêng ngành thịt bò và thịt cừu. Hai bên đã kết thúc đàm phán vào tháng 3/2026, nhưng thỏa thuận chưa có hiệu lực vì còn chờ nghị viện Úc và các cơ quan phê chuẩn của EU.

Đàn bò ăn cỏ trên đồng cỏ tại một trang trại ở Úc (ảnh minh họa)
Giới nông dân Úc cho rằng điều kiện tiếp cận thị trường EU dành cho thịt bò và thịt cừu chưa đủ rộng. (ảnh minh họa／Photo by Matt Palmer on Unsplash)

Nông dân Úc phản đối hạn ngạch thịt bò và thịt cừu

Liên đoàn Nông dân Quốc gia Úc cho rằng văn kiện hiện tại chưa cải thiện đủ khả năng tiếp cận thị trường châu Âu cho các sản phẩm chủ lực. Liên đoàn đề xuất thịt bò Úc được tiếp cận ít nhất 50.000 tấn quy đổi trọng lượng thân thịt mỗi năm và thịt cừu 67.000 tấn. Đây là mục tiêu do tổ chức nông dân nêu ra, không phải hạn ngạch đã được ghi nhận trong thỏa thuận.

Ủy ban châu Âu cho biết hai bên đã kết thúc đàm phán vào tháng 3/2026; thỏa thuận hướng tới xóa bỏ hơn 99% thuế đối với hàng EU xuất sang Úc, cải thiện tiếp cận nguyên liệu thô quan trọng và tăng hợp tác chuỗi cung ứng. Những quyền lợi này chỉ được áp dụng sau khi quy trình phê chuẩn hoàn tất.

Liên hệ với thương mại Đài Loan - Úc còn chưa rõ

Cơ quan Quản lý Thương mại Quốc tế Đài Loan ghi nhận thương mại hai chiều Đài Loan - Úc năm 2025 đạt 17,3 tỷ USD và Úc là một đối tác thương mại lớn của Đài Loan. Hàng Úc xuất sang Đài Loan gồm thịt bò, quặng sắt, đồng và khí tự nhiên, nhưng nguồn này không cho biết FTA với EU sẽ làm thay đổi lượng hàng hoặc giá tại Đài Loan.

Vì thỏa thuận chưa có hiệu lực, chưa đủ dữ liệu để nối tranh cãi về hạn ngạch tại EU với giá bán hoặc nguồn cung tại Đài Loan. Số liệu 17,3 tỷ USD là thống kê cả năm 2025, không phải số liệu giao hàng theo tháng. Tác động sau này còn phụ thuộc vào lịch phê chuẩn, biểu thuế thực tế và phản ứng của các nhà xuất khẩu Úc.

Tại Việt Nam thì sao

Việt Nam không phải là một bên của thỏa thuận thương mại tự do Úc - EU trong các tài liệu được trích dẫn ở trên. Vì vậy, văn kiện này không tự tạo cho hàng hóa Việt Nam quyền tiếp cận thị trường Úc hoặc EU, cũng không tự thay đổi thuế nhập khẩu áp dụng tại Việt Nam. Tác động trực tiếp cần tách khỏi tác động gián tiếp qua giá hàng hóa và sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp.

Đối với người mua tại Việt Nam, chưa có cơ sở để nói giá thịt bò, thịt cừu, quặng sắt, đồng hay khí tự nhiên sẽ tăng hoặc giảm chỉ vì thỏa thuận được đàm phán xong. Nguồn Úc có thể chịu ảnh hưởng của hạn ngạch và thuế khi bán vào EU, nhưng giá tại Việt Nam còn liên quan đến hợp đồng nhập khẩu, chi phí vận tải, tỷ giá, tiêu chuẩn kiểm dịch, thuế trong nước và nguồn cung từ các nước khác. Bài viết không tìm thấy số liệu chính thức tách riêng một tác động của FTA này lên giá bán tại Việt Nam.

Thông tin cần kiểm tra theo từng mặt hàng. Với thịt và thực phẩm, doanh nghiệp nên đối chiếu quy định kiểm dịch, an toàn thực phẩm và điều kiện nhập khẩu trên cổng thông tin của Bộ Công Thương Việt Nam cùng cơ quan chuyên ngành trước khi ký hợp đồng. Việc một sản phẩm được hưởng ưu đãi tại EU không đồng nghĩa sản phẩm đó được miễn thủ tục tại Việt Nam. Nhãn hàng, chứng từ xuất xứ và yêu cầu kiểm tra chuyên ngành vẫn phải căn cứ vào quy định của Việt Nam tại thời điểm nhập khẩu.

Với khoáng sản và năng lượng, số liệu thương mại của Đài Loan - Úc chỉ là một điểm tham chiếu khu vực, không phải số liệu của Việt Nam. Doanh nghiệp Việt Nam cần xem dữ liệu hải quan theo mã hàng, nước xuất xứ và kỳ thống kê tương ứng; không nên lấy tổng kim ngạch của Đài Loan để suy ra lượng hàng vào Việt Nam. Nếu thỏa thuận làm thay đổi hướng xuất khẩu của Úc, điều đáng theo dõi là giá chào và thời hạn giao hàng trong từng hợp đồng, không phải một kết luận chung cho toàn thị trường.

Các cơ quan Việt Nam có thể công bố thông tin liên quan qua Bộ Công Thương, cơ quan hải quan và cổng thông tin điện tử của Chính phủ. Khi kiểm tra, cần phân biệt thông cáo về đàm phán, văn bản pháp quy đã có hiệu lực và số liệu thông quan thực tế. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh riêng cho tác động của thỏa thuận Úc - EU tại Việt Nam.

Điều gì cần theo dõi sau khi hai bên phê chuẩn

Trước mắt, mốc quan trọng là quy trình phê chuẩn tại Úc và EU. Sau đó, cần đọc biểu thuế và hạn ngạch thực tế thay vì chỉ dựa vào tuyên bố chính trị. Dữ liệu xuất nhập khẩu theo tháng của Úc, EU, Đài Loan và Việt Nam mới giúp kiểm tra liệu dòng hàng, giá hoặc nguồn cung có thay đổi hay không.

Tranh cãi hiện tại cho thấy lợi ích của một FTA không phân bổ giống nhau giữa các ngành. Chính phủ Úc nhấn mạnh lợi ích đối với nguyên liệu và toàn nền kinh tế, còn nông dân tập trung vào điều kiện bán thịt vào EU. Hai cách đánh giá này có thể cùng tồn tại, nhưng chưa đủ để kết luận thỏa thuận sẽ làm thay đổi thương mại của Việt Nam.