Hai người mang tên Dan Sullivan cùng xuất hiện trên lá phiếu tranh ghế Thượng viện liên bang tại Alaska, trong lúc giới chức điều tra cáo buộc một ứng viên được tuyển để làm phân tán phiếu của thượng nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm. NPR, qua bài đăng của KPBS, cho biết cáo buộc vẫn chưa được xác minh độc lập. Bộ Tư pháp Mỹ đã gửi thêm trát đòi hầu tòa, còn bang Alaska mở cuộc điều tra riêng.

Tranh cãi quan trọng vì Alaska là một trong các bang cạnh tranh có khả năng tác động đến quyền kiểm soát Thượng viện Mỹ. Tuy nhiên, kết quả một ghế không tự động quyết định chính sách đối với Đài Loan hay một thương vụ bán vũ khí cụ thể. Tác động, nếu có, phải đi qua cán cân đảng phái, các ủy ban và thủ tục lập pháp. Biên bản phiên điều trần của Thượng viện Mỹ về chính sách với Đài Loan cho thấy những vấn đề này được xử lý trong nghị trình chính thức của ủy ban.

Hai ứng viên cùng tên và cáo buộc tuyển người

Nguồn gốc vụ việc là một bài báo nói rằng một số nhân vật thuộc phe Dân chủ từng tìm người tên Dan Sullivan để đưa vào cuộc đua, với kỳ vọng chia bớt phiếu của thượng nghị sĩ Cộng hòa Dan Sullivan. Chiến dịch của Mary Peltola và Ủy ban Vận động Thượng viện Dân chủ phủ nhận tham gia. Ứng viên Sullivan còn lại từng nói quyết định tranh cử là của ông.

Alaska Public Media tường thuật các chi tiết được cho là trích từ báo cáo của The New York Times, còn NPR nhấn mạnh họ chưa tự kiểm chứng được cáo buộc. Vì vậy, cụm từ “ứng viên phá phiếu” trong vụ này là mô tả của cuộc tranh luận chính trị và truyền thông, chưa phải kết luận pháp lý.

Bang Alaska và Bộ Tư pháp Mỹ cùng điều tra

Thống đốc Alaska Mike Dunleavy yêu cầu Bộ An toàn Công cộng của bang xem xét việc tuyển ứng viên có vi phạm luật bang hay không, đồng thời đánh giá khả năng xử lý hình sự hoặc dân sự. ABC News đưa tin Bộ Tư pháp Mỹ cũng bắt đầu gửi một đợt trát đòi hầu tòa mới trong cuộc điều tra liên quan cuộc đua.

CBS News cho biết đến ngày 29 tháng 10 chưa ai liên quan bị buộc tội. Các quan chức được dẫn lời cũng chưa xác nhận cử tri nào bỏ nhầm vì hai ứng viên có cùng tên. Trát đòi hầu tòa chỉ cho thấy cơ quan điều tra đang yêu cầu tài liệu hoặc lời khai; nó không chứng minh cáo buộc là đúng.

Một bàn tay điền lựa chọn trên lá phiếu giấy tại điểm bỏ phiếu ở Mỹ (ảnh minh họa)

Quyết định của tòa và cách Alaska tính phiếu

Quan chức bầu cử Alaska trước đó cho rằng ứng viên Sullivan còn lại có ý định gây nhầm lẫn, nhưng Tòa án Tối cao bang cho phép ông tiếp tục có tên trên lá phiếu hồi tháng 6. Tư cách tranh cử của ông chưa bị hủy vì cuộc điều tra mới.

Alaska dùng hình thức bỏ phiếu theo thứ tự ưu tiên. Nếu không ứng viên nào đạt quá bán ở vòng đầu, phiếu được phân bổ theo lựa chọn tiếp theo của cử tri. Cách tính này khiến việc có hai cái tên giống nhau trở thành vấn đề nhận diện trên lá phiếu, nhưng chưa đủ để kết luận đã có phiếu bị chuyển sai.

Alaska News dẫn lời Thống đốc Dunleavy rằng ông chưa cam kết chứng nhận nếu Mary Peltola thắng và nói kết quả điều tra có thể ảnh hưởng đến việc người thắng được ngồi vào Thượng viện. Bài báo cũng nêu luật Alaska giao việc chứng nhận kết quả cho các cơ quan bầu cử theo quy trình riêng, nên phát biểu chính trị và thủ tục pháp lý cần được tách biệt.

Ghế Alaska liên quan gì đến Đài Loan

Thượng viện Mỹ có các ủy ban xem xét chính sách đối ngoại, an ninh và việc phê chuẩn nhân sự. Một thay đổi về số ghế có thể ảnh hưởng quyền kiểm soát ủy ban, lịch điều trần và khả năng đưa dự luật ra biểu quyết. Hồ sơ của Văn phòng Xuất bản Chính phủ Mỹ ghi nhận phiên điều trần về chính sách với Đài Loan của Tiểu ban Đông Á, Thái Bình Dương và chính sách an ninh mạng quốc tế.

Đó là ảnh hưởng ở cấp thể chế, không phải quan hệ nhân quả trực tiếp giữa kết quả tại Alaska và một quyết định đối với Đài Loan. Muốn đánh giá tác động sau bầu cử, cần theo dõi đảng nào kiểm soát Thượng viện, ai giữ ghế chủ tịch ủy ban và nghị trình mới có đưa vấn đề Đài Loan vào hay không.

Tại Việt Nam thì sao

Đối với độc giả ở Việt Nam, điểm cần tách trước tiên là cơ chế bầu cử của Mỹ và Việt Nam không dùng cùng một quy trình. Văn bản hợp nhất số 83/VBHN-VPQH do Văn phòng Quốc hội công bố ngày 27 tháng 3 năm 2026 là nơi tra cứu văn bản hiện hành về bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Văn bản này dùng để kiểm tra quy định tại Việt Nam, không phải cơ sở để suy ra cách Alaska lập lá phiếu, đếm phiếu hoặc chứng nhận thượng nghị sĩ.

Trong vụ Alaska, tên của ứng viên và thứ tự lựa chọn trên lá phiếu có ý nghĩa trực tiếp đối với việc phân bổ phiếu. Người đọc tại Việt Nam không nên nhìn thấy hai tên Dan Sullivan rồi kết luận rằng phiếu sẽ tự động bị hủy hoặc tự động chuyển cho ứng viên khác. Muốn biết điều gì đã xảy ra, cần chờ thông báo của cơ quan bầu cử Alaska, hồ sơ tòa án và kết quả điều tra. Những bài đăng mạng xã hội chỉ nói “đã gian lận” nhưng không dẫn hồ sơ gốc không đủ để xác nhận một vụ phạm pháp.

Luật bầu cử Việt Nam cũng cho thấy một khác biệt thực tế về danh sách ứng cử. Danh sách chính thức có thông tin nhận dạng của người ứng cử, và cơ quan bầu cử phải xử lý các vấn đề liên quan đến danh sách theo thẩm quyền. Trang văn bản của Chính phủ là đầu mối phù hợp để kiểm tra bản hợp nhất và các sửa đổi mới, thay vì dùng bài đăng bình luận hoặc ảnh chụp không rõ nguồn.

Với người Việt đang học tập hoặc làm việc tại Mỹ, thông tin thực dụng nhất là kiểm tra trực tiếp hướng dẫn của cơ quan bầu cử tại bang nơi mình đăng ký. Quy định về đăng ký, bỏ phiếu vắng mặt, thời hạn gửi phiếu và cách sửa lỗi không được suy ra từ quy định tại Việt Nam. Nếu nhận tài liệu có hai tên giống nhau, cần đọc hướng dẫn chính thức trên trang bầu cử của bang và lưu lại thông báo về thời hạn; không tự ý sửa phiếu theo lời khuyên chưa xác minh.

Về tác động đối ngoại, Việt Nam không có một thủ tục tương đương để một ghế Thượng viện bang Alaska trực tiếp thay đổi nghị trình của Quốc hội Việt Nam. Ảnh hưởng đối với Đông Á và Đài Loan, nếu xuất hiện, sẽ đi qua chính sách của chính quyền Mỹ, phân bố ghế trong Thượng viện và hoạt động của các ủy ban. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy số liệu chính thức của Việt Nam đo lường tác động của riêng cuộc đua Alaska đối với thương mại, đầu tư hoặc an ninh Việt Nam. Cách an toàn là theo dõi văn bản chính thức của các cơ quan Mỹ và thông tin đối ngoại của Việt Nam khi có quyết định cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Vụ việc tại Alaska đã có ai bị truy tố chưa?
Chưa. Tính đến ngày 29 tháng 10, Bộ Tư pháp Mỹ đã gửi trát đòi hầu tòa nhưng chưa ai liên quan bị buộc tội hình sự.

Hai ứng viên có cùng tên có nghĩa là cử tri chắc chắn bỏ nhầm không?
Không. Giới chức được dẫn lời chưa xác nhận trường hợp cử tri bỏ nhầm vì hai cái tên trùng nhau.

Kết quả Alaska có quyết định chính sách với Đài Loan không?
Không trực tiếp. Một ghế có thể làm thay đổi cán cân Thượng viện và hoạt động của ủy ban, nhưng chính sách cụ thể còn phải qua các bước của chính quyền và Quốc hội Mỹ.