Ngày 5/8/2026, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) công bố chiến dịch mới nhằm vào băng đảng Jalisco Thế hệ Mới của Mexico (Cártel de Jalisco Nueva Generación, CJNG). DOJ là cơ quan phụ trách các vụ truy tố liên bang. DOJ cho biết Bộ Ngoại giao Mỹ đưa ra tổng mức thưởng hơn 100 triệu USD cho thông tin dẫn đến bắt giữ hoặc kết tội tám người. Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA) và Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cùng tham gia chiến dịch. DOJ cũng công khai thêm các cáo trạng nhằm vào năm nhân vật cấp cao.

Juan Carlos Valencia González, 41 tuổi, còn có biệt danh “Pelón”, đứng đầu danh sách tiền thưởng. Mức tối đa dành cho thông tin dẫn đến bắt giữ hoặc kết tội ông tăng từ 5 triệu USD lên 25 triệu USD. Associated Press cho biết Valencia González mang quốc tịch Mexico và Mỹ. Ông là con riêng của vợ Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, biệt danh “El Mencho”. Số tiền 25 triệu USD là mức trần của chương trình, không phải khoản đã được chi.

Tám mức thưởng đi kèm những điều kiện khác nhau

Audias Flores Silva, biệt danh “Jardinero”, có mức thưởng tối đa 15 triệu USD cho thông tin dẫn đến kết tội. Người này đã bị bắt tại Mexico vào tháng 4/2026. Hugo Gonzalo Mendoza Gaytán, biệt danh “Sapo”, và Julio Alberto Castillo Rodríguez, biệt danh “Chorro”, mỗi người có mức tối đa 15 triệu USD. Julio César Montero Pinzón, Carlos Andrés Rivera Varela và Ricardo Ruiz Velasco có mức tối đa 10 triệu USD mỗi người. Griselda Margarita Arredondo Pinzón có mức tối đa 2 triệu USD.

Năm cáo trạng mới được công khai nhắm vào Montero Pinzón, Rivera Varela, Mendoza Gaytán, Ruiz Velasco và Castillo Rodríguez. Công tố Mỹ cáo buộc năm người tham gia các âm mưu sản xuất và phân phối cocaine, methamphetamine, heroin cùng fentanyl sang Mỹ trong hơn một thập niên. Hồ sơ cũng nêu các cáo buộc liên quan đến súng trong hoạt động buôn ma túy. Đây là nội dung do công tố đưa ra; tòa án chưa xác định họ có tội.

Vai trò của Valencia González vẫn là nhận định từ phía Mỹ

El Mencho thiệt mạng trong một chiến dịch của quân đội Mexico vào tháng 2/2026. DOJ nói hồ sơ tòa án cho thấy Valencia González tiếp quản vị trí lãnh đạo cao nhất của CJNG sau cái chết của El Mencho. Bộ Tài chính Mỹ cũng gọi ông là lãnh đạo mới khi công bố lệnh trừng phạt ngày 23/7/2026. Tuy nhiên, cách xác định này phản ánh hồ sơ và đánh giá của phía Mỹ, chưa phải kết luận từ một phiên xét xử về cơ cấu CJNG.

Hàng rào tại biên giới Mỹ - Mexico (ảnh minh họa)

CJNG hình thành tại Mexico và hoạt động xuyên biên giới. Associated Press mô tả CJNG là tổ chức tội phạm lớn nhất Mexico và hiện diện tại 21 trong 32 bang. Hãng tin cho biết hoạt động của nhóm trải từ trồng quả bơ đến buôn ma túy. Con số 21 bang không đồng nghĩa tổ chức kiểm soát toàn bộ lãnh thổ tại các bang đó. Dữ liệu công khai cũng không đưa ra một thước đo thống nhất để theo dõi phạm vi này theo thời gian.

Bộ Ngoại giao Mỹ xếp CJNG vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài (Foreign Terrorist Organization, FTO) từ ngày 20/2/2025. Đây là phân loại của chính phủ Mỹ theo pháp luật Mỹ. Phân loại này tạo cơ sở cho các biện pháp hành chính và hình sự tại Mỹ, nhưng không tự thân chứng minh từng cá nhân có tội. Mỗi cáo buộc đối với một người vẫn phải được xử lý qua thủ tục tư pháp tương ứng.

Treo thưởng đi cùng trừng phạt tài chính và hạn chế thị thực

Chiến dịch ngày 5/8 nối tiếp các biện pháp tài chính đã được công bố trước đó. Ngày 23/7/2026, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt hơn 50 cá nhân và pháp nhân liên quan CJNG. Danh sách này có Valencia González. Tài sản thuộc quyền tài phán của Mỹ bị phong tỏa, còn giao dịch của người Mỹ với các đối tượng bị nêu tên nhìn chung bị cấm. Lệnh trừng phạt là biện pháp hành chính về tài sản và giao dịch, không phải bản án hình sự.

Ngày 30/6/2026, Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt hai cá nhân và chín pháp nhân. Cơ quan này cáo buộc mạng lưới trên hỗ trợ CJNG buôn lậu nhiên liệu. Mạng lưới Thực thi Pháp luật về Tội phạm Tài chính (FinCEN) cũng phát hành cảnh báo bổ sung. Cảnh báo giúp các tổ chức tài chính nhận diện dấu hiệu buôn lậu nhiên liệu và trốn thuế.

Associated Press cho biết chính quyền Mỹ còn hạn chế thị thực đối với thân nhân và đối tác kinh doanh của thành viên CJNG. Nguồn được kiểm tra không công bố danh sách đầy đủ những người chịu hạn chế thị thực. Biện pháp này điều chỉnh khả năng nhập cảnh vào Mỹ của những người bị nhắm tới. Nó không đồng nghĩa tài sản của họ đã bị phong tỏa hoặc họ đã bị truy tố.

Tiền thưởng không đồng nghĩa đã bắt giữ hoặc kết tội

Mức thưởng chỉ được xem xét khi thông tin đáp ứng điều kiện do chương trình của Bộ Ngoại giao Mỹ đặt ra. Thông báo không nói số tiền đã được phân bổ cho người cung cấp tin, cũng không bảo đảm toàn bộ mức trần sẽ được trả. Trường hợp Flores Silva cho thấy tiền thưởng còn phục vụ mục tiêu kết tội sau khi nghi phạm đã bị bắt. Tình trạng tố tụng và điều kiện của từng mức thưởng vì thế cần được theo dõi riêng.

Các cáo trạng, lệnh trừng phạt, hạn chế thị thực và phân loại FTO là bốn công cụ khác nhau của Mỹ. Chúng không thay thế phán quyết của tòa án và không tự động có hiệu lực như quy định của Mexico. Đối với độc giả tại Việt Nam, những biện pháp này cũng không tạo ra quyền hay nghĩa vụ trực tiếp theo pháp luật Việt Nam. Diễn biến tiếp theo phụ thuộc vào bắt giữ, dẫn độ, xét xử và quyết định của các cơ quan có thẩm quyền tại từng nước.