Ngày 17/8/2026, Ủy ban điều tra hoàng gia về chủ nghĩa bài Do Thái và gắn kết xã hội bắt đầu khối điều trần thứ chín tại Sydney. Tên tiếng Anh của cơ quan này là Royal Commission on Antisemitism and Social Cohesion. Đây là cơ chế điều tra công khai cấp cao của Úc. Ủy ban được thành lập sau vụ tấn công nhằm vào lễ Hanukkah ở Bondi Beach ngày 14/12/2025, khiến 15 người thiệt mạng và 40 người bị thương. Khối điều trần cuối cùng kéo dài đến ngày 28/8/2026 và tập trung vào cách hiểu, đo lường cùng các biện pháp củng cố gắn kết xã hội tại Úc.

Danh sách nhân chứng ngày mở đầu xác nhận Nicholas Biddle và Matthew Gray thuộc Đại học Quốc gia Australia (ANU) ra điều trần. Hai học giả trình bày các nghiên cứu về thái độ dân chủ và gắn kết xã hội. Gray cho rằng nỗ lực chống chủ nghĩa bài Do Thái sẽ bị hạn chế nếu bỏ qua các nền tảng mạng xã hội. Theo ông, các nền tảng này lưu chuyển sự mất lòng tin, phân cực và diễn ngôn cực đoan. Đây là ý kiến chuyên môn được đưa ra trước ủy ban, chưa phải kết luận về quan hệ nhân quả.

Mức hài lòng giảm, ủng hộ nguyên tắc dân chủ lại tăng

Nhóm ANU phân biệt mức hài lòng với cách nền dân chủ vận hành và sự ủng hộ dân chủ về nguyên tắc. ANUpoll tháng 6 khảo sát 3.543 người trưởng thành tại Úc từ ngày 18/6/2026 đến 6/7/2026. Mức hài lòng giảm từ 65,7% vào tháng 3/2026 xuống 62,8%, thấp nhất kể từ khi câu hỏi được khảo sát thường xuyên vào tháng 1/2023. Tỷ lệ cho rằng dân chủ luôn đáng được ưu tiên tăng từ 66,9% vào tháng 5/2025 lên 72,0% vào tháng 6/2026.

Điểm tin cậy giữa người với người giảm xuống 5,32 trên thang 10, thấp nhất trong các kỳ ANUpoll của thập niên 2020. Chênh lệch về mức hài lòng với dân chủ giữa nhóm có niềm tin thấp và cao là 43,4 điểm phần trăm. Các con số cho thấy mối liên hệ giữa niềm tin xã hội và đánh giá về dân chủ. Chúng không xác định nền tảng mạng xã hội là nguyên nhân của mức giảm.

Phòng điều trần công khai với micro và ghế dành cho nhân chứng (ảnh minh họa)

Đề xuất nhắm vào nhóm trẻ có trình độ học vấn thấp

Year 12 là năm cuối trung học phổ thông tại Úc. Trong nhóm 18-34 tuổi chưa hoàn tất Year 12 và không có bằng sau phổ thông, 22,0% cho rằng dân chủ luôn đáng được ưu tiên. Tỷ lệ ở người cùng độ tuổi có bằng đại học là 62,9%. Từ khoảng cách đó, Gray đề xuất biện pháp có mục tiêu cho người trẻ có trình độ học vấn thấp thay vì một chương trình áp dụng đồng loạt.

Khoảng cách theo học vấn không cho biết ai tiếp xúc nhiều nhất với nội dung bài Do Thái. Báo cáo cũng không xếp toàn bộ người trẻ vào nhóm thiếu niềm tin dân chủ. Gray đề nghị cơ quan công quyền, hệ thống giáo dục và hoạt động truyền thông tăng tính minh bạch cùng trách nhiệm giải trình. Ông cho rằng độ tin cậy cần được củng cố tại các cộng đồng gặp bất lợi. Đây vẫn là hướng đề xuất tại phiên điều trần, chưa phải chính sách được thông qua.

Các nhân chứng đặt nền tảng số trong bức tranh rộng hơn

Ngày 17/8/2026, ủy ban còn nghe Anthea Hancocks và John van Kooy thuộc Viện Nghiên cứu Scanlon Foundation, cùng Ahmed Hegazi và Joel Lazar. Hancocks nói hỗ trợ của chính phủ dành cho người nhận trợ cấp Centrelink trong đại dịch góp phần cải thiện thái độ về hòa nhập xã hội. Centrelink là hệ thống cung cấp nhiều khoản trợ cấp và dịch vụ hỗ trợ của chính phủ Úc. Hegazi và Lazar nhấn mạnh vai trò của giao tiếp xuyên văn hóa trong giảm phân cực.

Kết luận nhân quả và chính sách vẫn còn ở phía trước

Số liệu cập nhật ngày 10/8/2026 ghi nhận 20.000 hồ sơ gửi tới ủy ban và 220 nhân chứng tại các phiên điều trần. Khối thứ chín là đợt điều trần cuối cùng và dự kiến tiếp tục đến ngày 28/8/2026. Văn kiện thành lập yêu cầu ủy ban nộp báo cáo cuối cùng chậm nhất ngày 14/12/2026. Lời khai ngày 17/8/2026 vì thế chỉ là một phần hồ sơ mà ủy ban sẽ đánh giá.

Phạm vi đối với độc giả Việt Nam

Những số liệu khảo sát, cơ chế điều tra và đề xuất chính sách trong bài đều thuộc bối cảnh Úc. Chúng không tạo nghĩa vụ pháp lý hay chương trình can thiệp tại Việt Nam. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này.