Vắc xin zona tại Đài Loan: lịch hai liều từ tuổi 50 và chi phí tự trả

Cục Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan (CDC Đài Loan) hiện khuyến nghị hai liều vắc xin zona tái tổ hợp không sống cho người từ 50 tuổi. Hai mũi cách nhau 2-6 tháng. Đây là cơ quan phụ trách giám sát bệnh truyền nhiễm và chính sách tiêm chủng tại Đài Loan. Trang hướng dẫn hiện hành chỉ nêu loại tái tổ hợp không sống có giấy phép tại Đài Loan và xếp mũi tiêm vào nhóm tự chi trả. Giấy phép của vắc xin sống giảm độc lực cũ đã bị hủy hiệu lực ngày 7 tháng 10 năm 2025.

Zona (herpes zoster) xuất hiện khi virus varicella-zoster từng gây thủy đậu tái hoạt động trong cơ thể. CDC Đài Loan mô tả bệnh bằng phát ban đau, có mụn nước và thường phân bố ở một bên theo vùng chi phối của dây thần kinh. Đau thần kinh sau zona kéo dài nhiều tháng, đôi khi quá một năm sau khi tổn thương da đã lành. Zona ở mắt còn có thể làm tổn hại thị lực, trong khi tuổi từ 50 và suy giảm miễn dịch làm nguy cơ bệnh tăng lên.

Dấu hiệu cần cấp cứu sau tiêm

Đỏ, đau hoặc sưng tại chỗ tiêm, đau đầu, đau tay chân, sốt và mệt là những phản ứng CDC Đài Loan đã ghi nhận. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC Mỹ) cho biết phần lớn phản ứng thông thường ở mức nhẹ đến vừa và kéo dài 2-3 ngày. Mề đay, sưng mặt hoặc họng, khó thở, tim đập nhanh, chóng mặt hay yếu lả sau tiêm báo hiệu phản ứng dị ứng nặng. Trường hợp này cần được cấp cứu ngay. Triệu chứng không thuyên giảm hoặc nặng dần cũng cần được cơ sở y tế đánh giá.

Tiền sử thủy đậu hoặc zona không loại trừ tiêm chủng

Tại Đài Loan, khuyến nghị hai liều áp dụng cho người từ 50 tuổi. Người từ 18 tuổi bị suy giảm miễn dịch cũng thuộc nhóm này, bất kể đã từng mắc thủy đậu hay zona. Tiền sử mắc zona không tạo ra bảo vệ tuyệt đối vì bệnh vẫn tái phát. CDC Mỹ nêu rằng người từng mắc zona vẫn thuộc nhóm tiêm chủng, nhưng vắc xin không được dùng trong đợt bệnh đang hoạt động. Hồ sơ tiêm loại vắc xin zona cũ, nếu có, cần được đưa vào đánh giá trước khi sắp lịch hiện hành.

Hiệu quả trên 90% cần được đặt đúng phạm vi

CDC Mỹ ghi nhận vắc xin tái tổ hợp đạt hiệu quả trên 90% trong phòng bệnh zona và đau thần kinh sau zona. Phạm vi của ước tính này là người từ 50 tuổi có hệ miễn dịch bình thường. Dữ liệu được cơ quan này tổng hợp cho thấy hiệu quả phòng zona là 97% ở nhóm 50-69 tuổi và 91% ở nhóm từ 70 tuổi.

Với người suy giảm miễn dịch, ước tính dao động từ 68% đến 91% tùy tình trạng gây suy giảm. Những tỷ lệ này mô tả kết quả ở các nhóm nghiên cứu, không dự báo chắc chắn cho từng người. Đây cũng không phải số liệu riêng cho dân số Đài Loan.

Chống chỉ định và thời điểm cần đánh giá riêng

Người từng phản ứng dị ứng nặng với một liều hoặc thành phần của vắc xin không thuộc nhóm được tiêm. Người đang sốt hoặc mắc bệnh cấp tính từ vừa đến nặng nên chờ tình trạng ổn định. Phụ nữ mang thai được CDC Đài Loan khuyến cáo tránh tiêm trong thai kỳ. Người đang có đợt zona cấp cũng cần chờ đợt bệnh kết thúc trước khi cơ sở y tế xem xét tiêm.

Suy giảm miễn dịch không đồng nghĩa với bị loại khỏi lịch vắc xin tái tổ hợp không sống. Điều trị ung thư, ghép tạng và thuốc ức chế miễn dịch ảnh hưởng đến thời điểm cơ thể đáp ứng với vắc xin. Bác sĩ phụ trách điều trị cần phối hợp lịch tiêm với giai đoạn điều trị và tình trạng bệnh. Lịch người lớn nêu trên không áp dụng cho trẻ em, còn danh sách thuốc dùng dài ngày là một phần của hồ sơ đánh giá trước tiêm.

Phần lớn tự chi trả, hỗ trợ phụ thuộc địa phương

Hướng dẫn trung ương tại Đài Loan yêu cầu người có nhu cầu đến bệnh viện hoặc phòng khám để được bác sĩ đánh giá và tự chi trả. Giá, phí khám và nguồn cung phụ thuộc cơ sở tiêm chủng, nên mức niêm yết của một nơi không đại diện cho toàn Đài Loan. Chương trình do thành phố hoặc huyện tài trợ hoạt động theo ngân sách và tiêu chí riêng. Điều kiện của một địa phương không tự động áp dụng tại nơi khác.

Kế hoạch năm 2026 của Đào Viên (Taoyuan) yêu cầu người nhận hỗ trợ phải có hộ khẩu tại thành phố và từ 50 tuổi. Họ cũng phải hoàn tất tiêm cúm và COVID-19 trong năm 2025 rồi ký văn bản quyết định y tế trước (Advance Decision, AD). Thành phố hỗ trợ một liều vắc xin không sống cho người đáp ứng đủ điều kiện. Kế hoạch có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 31 tháng 12 năm 2026 và chỉ áp dụng tại Đào Viên. Sở y tế hoặc cơ sở tiêm chủng tại mỗi địa phương xác nhận điều kiện và nguồn vắc xin.

Quyết định tiêm sau tuổi 50

Mốc 50 tuổi là ngưỡng trong khuyến nghị tiêm chủng tại Đài Loan, không phải yêu cầu bắt buộc cho mọi người. Tuổi, tiền sử zona, dị ứng nặng, thai kỳ, bệnh cấp tính, điều trị làm suy giảm miễn dịch và khả năng chi trả đều ảnh hưởng đến quyết định. Vắc xin làm giảm nguy cơ bệnh và đau thần kinh sau zona nhưng không đưa nguy cơ về không. Cơ sở y tế xác định người đủ điều kiện, thời điểm tiêm và cách hoàn tất hai liều sau khi kiểm tra hồ sơ.

Thông tin tại Đài Loan không thiết lập lịch tiêm ở Việt Nam

Khuyến nghị, tình trạng cấp phép và hỗ trợ chi phí nêu trên áp dụng tại Đài Loan. Đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức tương ứng của cơ quan chức năng Việt Nam. Vì vậy, chưa có cơ sở chính thức để đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp tại Việt Nam. Số liệu hiệu quả của CDC Mỹ cũng không xác lập giá, điều kiện hỗ trợ hoặc lịch tiêm tại Việt Nam. Cơ sở tiêm chủng ở Việt Nam xác nhận loại vắc xin được phép sử dụng và chỉ định theo hồ sơ sức khỏe.