Đài Loan đổi lịch tiêm phế cầu miễn phí sang một liều PCV20 hoặc PCV21

Từ ngày 10 tháng 8 năm 2026, chương trình tiêm miễn phí tại Đài Loan cung cấp một liều PCV20 hoặc PCV21 cho người đủ điều kiện. Cục Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan (CDC Đài Loan) là cơ quan phụ trách giám sát dịch bệnh và chương trình tiêm chủng tại Đài Loan. Cơ quan này đã dùng một liều PCV20 từ ngày 15 tháng 1 để thay lịch PCV13 và PPV23, rồi bổ sung PCV21 từ ngày 10 tháng 8. Cụm từ một liều ở đây mô tả lịch tiêm miễn phí hiện hành, không phải bảo đảm tránh mọi ca nhiễm.

Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) cư trú ở đường hô hấp và lây qua giọt bắn. CDC Đài Loan cho biết vi khuẩn này gây viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não. Người từ 65 tuổi và người suy giảm miễn dịch thuộc nhóm dễ gặp bệnh nặng hơn. Tiêm chủng làm giảm nguy cơ, nhưng người đã tiêm vẫn có khả năng mắc bệnh do phế cầu.

Dấu hiệu cần được xử trí ngay sau tiêm

Đau, đỏ, nóng hoặc cứng tại chỗ tiêm, sốt, mệt và đau cơ là các phản ứng đã được CDC Đài Loan ghi nhận. Khó thở, thở khò khè, choáng váng hoặc tim đập nhanh sau tiêm nằm trong nhóm dấu hiệu phản ứng dị ứng nặng. Các dấu hiệu này không tự xác định nguyên nhân, nhưng người gặp phải cần được trợ giúp y tế ngay. Sốt còn kéo dài sau 48 giờ cũng cần được bác sĩ kiểm tra để tìm nguyên nhân. Người đang sốt hoặc mắc bệnh cấp tính được khuyến nghị hoãn tiêm để cơ sở y tế đánh giá.

Con số 13 và 23 không tự quyết định lựa chọn

PCV13 là vắc xin liên hợp (conjugate vaccine) chứa 13 týp huyết thanh của phế cầu khuẩn. PPV23 là vắc xin polysaccharide, dùng thành phần đường từ vỏ vi khuẩn và chứa 23 týp huyết thanh. PPV23 được dùng cho người lớn cùng trẻ từ hai tuổi. Các con số phản ánh số týp huyết thanh trong từng sản phẩm, không phải phần trăm hiệu quả. Công nghệ và thành phần khác nhau khiến phép so sánh chỉ theo số lượng không đủ để chọn lịch tiêm.

Trước năm 2026, chương trình tiêm miễn phí tại Đài Loan dùng PCV13 rồi PPV23 cho nhiều người thuộc diện tiêm. Từ ngày 15 tháng 1 năm 2026, CDC Đài Loan chuyển người bắt đầu lịch sang một liều PCV20. PCV21 được đưa vào chương trình từ ngày 10 tháng 8 cùng năm. Vì vậy, câu hỏi cũ về chọn PCV13 hay PPV23 không còn mô tả đúng lựa chọn dành cho người mới bắt đầu lịch miễn phí.

Ba nhóm được ngân sách Đài Loan chi trả

Chương trình áp dụng cho người từ 65 tuổi và người thuộc các dân tộc bản địa tại Đài Loan từ 55 đến 64 tuổi. Nhóm thứ ba là người 19-64 tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu xâm lấn. Bệnh phế cầu xâm lấn (invasive pneumococcal disease, IPD) là tình trạng vi khuẩn đi vào vị trí vốn vô khuẩn như máu hoặc dịch não tủy. Nhóm nguy cơ cao gồm người suy giảm chức năng lách, suy giảm miễn dịch, cấy ghép ốc tai hoặc rò dịch não tủy. Người ghép tạng và bệnh nhân ung thư dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc xạ trị trong năm qua cũng nằm trong nhóm này.

Với người nước ngoài trong ba nhóm trên, CDC Đài Loan yêu cầu có tư cách tham gia NHI hoặc thẻ cư trú. Bảo hiểm Y tế toàn dân của Đài Loan (NHI) là hệ thống bảo hiểm y tế công bắt buộc đối với người thuộc diện tham gia. Vai trò của NHI tương tự BHYT ở Việt Nam. Người lao động nước ngoài có giấy phép lao động tham gia NHI qua chủ sử dụng từ ngày bắt đầu làm việc. NHI hoặc thẻ cư trú không thay thế điều kiện về tuổi và nguy cơ của chương trình vắc xin.

PCV20 và PCV21 là hai phương án trong cùng chương trình

PCV20 là vắc xin liên hợp chứa 20 týp huyết thanh, còn PCV21 chứa 21 týp với thành phần không hoàn toàn trùng nhau. PCV21 vì thế không đơn giản là PCV20 thêm một týp huyết thanh. Nhóm tư vấn tiêm chủng của Đài Loan đã xem xét thử nghiệm, khuyến nghị quốc tế và dịch tễ IPD trong nước. Cơ quan này kết luận hai loại không có ưu thế hơn kém. Chương trình do ngân sách Đài Loan chi trả cung cấp một trong hai loại, thay vì yêu cầu tiêm cả PCV20 lẫn PCV21.

Cách nối lịch phụ thuộc mũi đã tiêm

Người chưa từng tiêm PCV13, PCV15, PCV20, PCV21 hoặc PPV23 được tiêm một liều PCV20 hay PCV21. Người chỉ từng tiêm PPV23 nối bằng PCV20 hoặc PCV21 sau ít nhất một năm. Người chỉ từng tiêm PCV13 hoặc PCV15 cũng thường chờ ít nhất một năm. Sau PCV13 hoặc PCV15, khoảng cách tối thiểu giảm còn tám tuần đối với nhóm IPD nguy cơ cao. Mốc tám tuần cũng áp dụng cho người từ 65 tuổi sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn và người chạy thận.

Người đã tiêm PCV13 hoặc PCV15 cùng PPV23, hoặc đã tiêm PCV20 hay PCV21, thường được xem là hoàn tất lịch. Một ngoại lệ áp dụng cho người nguy cơ cao 19-64 tuổi đã hoàn tất lịch cũ trước 65 tuổi. Họ được tiêm thêm PCV20 hoặc PCV21 khi đủ 65 tuổi và cách mũi trước ít nhất năm năm. Người không nhớ lịch cũ có thể nhờ trạm y tế hoặc cơ sở tiêm chủng theo hợp đồng tại Đài Loan tra cứu hồ sơ. Bác sĩ đánh giá cách nối lịch sau khi kiểm tra thông tin này.

Những trường hợp cần đánh giá riêng

Lịch miễn phí nêu trên là lịch người lớn tại Đài Loan, không dùng để quyết định lịch cho trẻ em. Trang thông tin của CDC Đài Loan ghi PCV21 chỉ dành cho người từ 18 tuổi. Đối với phụ nữ mang thai, tài liệu của chương trình không nêu một lịch riêng nên quyết định tiêm cần đánh giá sản khoa và tiền sử. Ở người dùng thuốc dài ngày, hồ sơ thuốc và thời điểm điều trị giúp bác sĩ xác định nguy cơ cùng điều kiện được ngân sách chi trả.

Người mắc bệnh mạn tính không tự động thuộc nhóm IPD nguy cơ cao 19-64 tuổi. Danh sách được ngân sách chi trả chỉ nêu các tình trạng cụ thể do CDC Đài Loan công bố. Tiền sử phản ứng nặng với cùng loại vắc xin hoặc dị ứng thành phần cũng cần được đánh giá trước tiêm. Một lịch chung không thay thế đánh giá lâm sàng cho từng hồ sơ.

Không áp dụng lịch Đài Loan cho người đang sống ở Việt Nam

Độ tuổi, điều kiện cư trú và khoảng cách giữa các mũi trong bài chỉ áp dụng tại Đài Loan. Thông tư 52/2025/TT-BYT của Việt Nam đưa vắc xin phế cầu vào lịch tiêm chủng mở rộng cho trẻ em, bắt đầu từ hai tháng tuổi. Tính đến ngày đăng, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của Việt Nam về chương trình miễn phí PCV20 hoặc PCV21 cho người cao tuổi. Vì vậy, lịch dành cho người lớn tại Đài Loan không xác lập loại vắc xin hay khoảng cách tiêm ở Việt Nam.

Một liều không đồng nghĩa với bảo vệ tuyệt đối

Một liều PCV20 hoặc PCV21 giúp người đủ điều kiện hoàn tất lịch tiêm miễn phí hiện hành tại Đài Loan. CDC Đài Loan lưu ý phế cầu có nhiều týp huyết thanh và người đã tiêm vẫn có khả năng mắc bệnh. Vắc xin phế cầu cũng không phòng mọi nguyên nhân gây viêm phổi. Mức hoàn tất lịch tiêm vì thế không phải bằng chứng rằng nguy cơ cá nhân đã về không.