Lúc 7h20 ngày 9/8/2026 theo giờ Sydney, tương ứng 4h20 giờ Việt Nam, chuyến JQ402 của Jetstar đang lăn ra đường băng để đi Gold Coast. Phi công chiếc Airbus A320 phanh gấp khi một Boeing 777 của Qatar Airways đang được kéo đến gần. Hồ sơ AO-2026-087 của ATSB ghi một thành viên tổ bay bị thương nhẹ và cả hai tàu bay không hư hại. ABC News cho biết người bị thương là một tiếp viên Jetstar, còn hành khách không ai bị thương.

Tại thời điểm 7h20, đây là vụ suýt va chạm thứ hai tại sân bay Sydney trong 13 ngày. Cùng cuối tuần, sân bay áp dụng hạn chế lưu lượng vì lịch trực kiểm soát không lưu thiếu người. Hai diễn biến trùng thời điểm, song Cơ quan An toàn Giao thông Australia chưa xác định thiếu nhân sự gây ra vụ JQ402. Cuộc điều tra vẫn phải làm rõ chỉ dẫn của kiểm soát viên, thao tác kéo tàu bay và phản ứng của các bên.

Hai tàu bay dừng đột ngột trên đường lăn

Jetstar nói tổ lái JQ402 đang tuân theo chỉ dẫn của kiểm soát không lưu khi chiếc Boeing 777 đến gần. Cả Airbus A320 và Boeing 777 đều dừng đột ngột. Hồ sơ ATSB hiện ghi nhận cả hai tàu bay không bị hư hại. Nguồn công khai chưa nêu khoảng cách nhỏ nhất giữa hai tàu bay hoặc tình trạng của xe kéo và bộ phận kết nối.

Đài kiểm soát không lưu tại sân bay (ảnh minh họa)
ATSB đang thu thập dữ liệu tàu bay, bản ghi kiểm soát không lưu và hình ảnh camera tại sân bay Sydney. Ảnh minh họa. Photo by Quang Nguyen Vinh on Pexels.

Cơ quan An toàn Giao thông Australia (ATSB) là cơ quan liên bang độc lập phụ trách điều tra an toàn hàng không, đường sắt và hàng hải. Các cuộc điều tra của ATSB không quy lỗi. ATSB cho biết sẽ thu thập dữ liệu từ hai tàu bay và hệ thống kiểm soát không lưu. Điều tra viên cũng dự kiến xem camera, nghe bản ghi liên lạc và phỏng vấn tổ bay, nhân viên xe kéo, kiểm soát viên cùng các nhân chứng. Nhiệm vụ của ATSB là tìm yếu tố an toàn để ngăn tái diễn, không phân xử trách nhiệm pháp lý.

Tạm ngừng nhiệm vụ chưa phải kết luận sai phạm

Một kiểm soát viên mặt đất và một nhân viên vận hành xe kéo đã tạm ngừng nhiệm vụ sau sự cố. Bộ trưởng Giao thông liên bang Catherine King cho biết họ phải xét nghiệm ma túy và nồng độ cồn theo quy trình bắt buộc. Biện pháp này không đồng nghĩa kết quả xét nghiệm dương tính hoặc đã xác định ai vi phạm. Jetstar mở điều tra nội bộ, còn Airservices Australia rà soát sự cố và hỗ trợ cuộc điều tra an toàn.

Angus Mitchell, lãnh đạo ATSB, nói còn quá sớm để suy đoán sai sót nằm ở khâu liên lạc hay phối hợp. Cơ quan này cần lấy chỉ dẫn đã ghi lại và lời khai của những người liên quan. Chưa có kết luận về kiểm soát viên, tổ kéo hoặc tổ lái trong các nguồn đã kiểm tra. Việc quy trách nhiệm trước báo cáo điều tra sẽ vượt quá dữ liệu hiện có.

Sự cố ngày 27/7 liên quan hai chuyến Qantas

Ngày 27/7/2026, một chiếc DHC-8 của QantasLink từ Canberra đang chạy trên đường băng 34L sau khi hạ cánh. Cùng lúc, kiểm soát không lưu cho một Boeing 737 của Qantas từ Queenstown đi theo đường băng 25 để cắt qua 34L. Kiểm soát viên phát hiện xung đột, báo cho hai tổ bay và chiếc 737 dừng sau vạch chờ. ATSB xếp sự cố này vào nhóm gián đoạn phối hợp và đang điều tra riêng.

Hai vụ đều liên quan hoạt động trên mặt đất tại Sydney, nhưng phương tiện và chuỗi hành động khác nhau. Vụ ngày 27/7 là xung đột giữa một tàu bay vừa hạ cánh và một tàu bay cắt qua đường băng. Vụ ngày 9/8 xảy ra giữa JQ402 đang tự lăn và Boeing 777 được xe kéo di chuyển. Tần suất gần nhau làm tăng mức độ quan tâm, chưa đủ để kết luận hai vụ có chung nguyên nhân.

Khoảng 10h ngày 9/8, chuyến VA555 của Virgin Australia dừng cất cánh khi QF728 của Qantas đang cắt qua đường băng. Tổ lái Virgin giảm lực đẩy và dừng tàu bay, còn kiểm soát không lưu đồng thời hủy phép cất cánh. ATSB mở hồ sơ AO-2026-090 và đang thu thập bằng chứng cho vụ này. Đây là cuộc điều tra riêng, diễn ra sau sự cố JQ402 khoảng ba giờ.

Thiếu người trực đã làm hơn 150 chuyến bay chậm

Airservices Australia là tổ chức thuộc sở hữu chính phủ, phụ trách quản lý không lưu và cứu hỏa hàng không tại các sân bay lớn của Australia. Ngày 8/8, đơn vị này thừa nhận lịch trực hạn chế khiến sân bay Sydney phải giãn khoảng cách giữa các chuyến khởi hành. ABC News ghi nhận hơn 150 chuyến bay bị chậm trong sáng hôm đó, gồm khoảng 95 chuyến thuộc mạng bay Qantas. Virgin Australia và các chuyến quốc tế cũng chịu ảnh hưởng.

Sáng 9/8, kiểm soát không lưu tiếp tục hoạt động dưới hạn chế từ 6h đến 8h giờ Sydney. Sau vụ JQ402, Airservices áp dụng biện pháp giãn chuyến khởi hành để cân bằng nhu cầu với năng lực xử lý. Airservices giải thích quản lý luồng không lưu nhằm điều chỉnh nhu cầu khi công suất sân bay hoặc vùng trời không đáp ứng lượng chuyến dự kiến. Biện pháp giảm lưu lượng cho thấy công suất ca trực bị hạn chế, không tự chứng minh thiếu người đã dẫn đến tình huống khoảng cách gần.

Bộ trưởng Catherine King yêu cầu Airservices giải trình và trình lộ trình cải thiện dịch vụ. Ngày 10/8, giám đốc điều hành Rob Sharp xin lỗi vì tình trạng chậm chuyến và nói Airservices giảm lưu lượng khi thiếu người để duy trì an toàn. Ông cho biết 55 trong số 95 kiểm soát viên dự kiến được chứng nhận năm 2026 đã đi vào làm việc. Sydney có thêm tám kiểm soát viên tháp trong 18 tháng và đã lắp thiết bị mô phỏng mới để hỗ trợ đào tạo.

Sân bay Western Sydney mở cửa đón khách ngày 25/10

Chính phủ Australia xác nhận sân bay quốc tế Western Sydney sẽ đón hành khách từ ngày 25/10/2026. Chuyến chở khách đầu tiên dự kiến là một Airbus A320 của Jetstar bay đến Gold Coast lúc 11h giờ Sydney. Thủ hiến bang New South Wales Chris Minns nói vấn đề nhân lực cần được xử lý trước khi sân bay mới hoạt động. Chưa có dự báo công khai trong các nguồn đã kiểm tra về số kiểm soát viên bổ sung mà giai đoạn mở cửa đòi hỏi.

Các số liệu về lịch trực, chuyến bay chậm và tuyển dụng trong trường hợp này chỉ áp dụng tại Australia. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này. Vì vậy, diễn biến tại Sydney không đủ để suy ra tình trạng nhân lực hoặc mức rủi ro tại sân bay ở Việt Nam.

Những câu hỏi cuộc điều tra còn phải trả lời

ATSB chưa công bố đầy đủ chỉ dẫn đã được phát cho JQ402 và tổ kéo Boeing 777. Khoảng cách nhỏ nhất, tốc độ của hai tàu bay và tình trạng bộ phận nối xe kéo cũng chưa được xác nhận. Kết quả xét nghiệm bắt buộc của hai nhân viên chưa xuất hiện trong các nguồn công khai đã kiểm tra. ATSB dự kiến hoàn tất điều tra trong quý I/2027, nhưng thời điểm này vẫn có thể thay đổi khi xuất hiện dữ liệu mới.