Hệ thống cáp treo đô thị tại Antananarivo, thủ đô Madagascar, chỉ chở khách trong vài tuần trước khi gần như ngừng hoạt động. Associated Press (AP) ghi nhận ngày 6/8/2026 rằng các tuyến cáp nằm im trên bầu trời thành phố, còn phần lớn cabin không chở người. Dự án mất ba năm xây dựng và tiêu tốn khoảng 173 triệu USD từ các khoản vay của Pháp. Giá vé cùng mạng lưới không đi thẳng vào trung tâm đã hạn chế sức hút của phương tiện mới.

Cựu Tổng thống Andry Rajoelina thúc đẩy dự án với lập luận rằng xe buýt nhỏ cũ và chật gây ùn tắc kéo dài nhiều giờ. Ông cho rằng địa hình đầm lầy khiến đường sắt nhẹ không phù hợp. Khi giới thiệu cáp treo năm 2024, Rajoelina nói Antananarivo được thiết kế cho 300.000 người nhưng đã có ba triệu cư dân. Ông ví lễ ra mắt hệ thống với thời điểm Pháp xây tháp Eiffel.

Từ dự báo 80.000 người hưởng lợi đến những cabin vắng khách

Pháp và Madagascar ký thỏa thuận liên chính phủ về tài trợ dự án vào tháng 9/2021. Tổng cục Kho bạc Pháp (DG Trésor) là cơ quan nhà nước công bố cấu trúc tài chính của dự án. DG Trésor cho biết tuyến cáp dài 12 km, do Poma cung cấp hệ thống và Colas đảm nhiệm phần xây dựng. Gói tài chính khi đó có khoản vay trực tiếp 28 triệu euro từ Kho bạc Pháp.

Khoản tín dụng ngân hàng 88 triệu euro còn được Bpifrance Assurance Export bảo lãnh. Tài liệu năm 2021 dự báo hơn 80.000 người sẽ hưởng lợi mỗi ngày. AP sau đó ước tính tổng chi phí của hệ thống hoàn thiện ở mức khoảng 173 triệu USD. Những con số này mô tả nguồn vốn, tổng chi phí và người hưởng lợi ở các thời điểm khác nhau.

Nhà chức trách nói cáp treo sẽ phục vụ tối đa 75.000 lượt mỗi ngày. Họ còn dự kiến hệ thống giúp giảm 2.000 xe trên đường. Hành trình dài ba giờ được kỳ vọng rút xuống còn 10-30 phút. Các nguồn được kiểm tra không nêu số lượt khách thực tế qua kiểm toán độc lập để đối chiếu với những mục tiêu này.

Giá vé 0,70-0,90 USD cao gấp 6-8 lần xe buýt nhỏ

Mỗi lượt cáp treo có giá 0,70-0,90 USD, cao gấp 6-8 lần xe buýt nhỏ. AP dẫn báo cáo năm 2022 của Ngân hàng Thế giới về mức thu nhập bình quân khoảng 72 USD một tháng của người đi làm. Ngân hàng Thế giới ghi nhận 75,2% dân số Madagascar sống trong nghèo đói năm 2022, gồm 55,5% dân số đô thị. Các chỉ số có phạm vi khác nhau, nhưng đều đặt giá vé vào bối cảnh khả năng chi trả hạn hẹp.

Pieter Onderwater là giảng viên thỉnh giảng tại Trung tâm Nghiên cứu Giao thông thuộc Đại học Cape Town. Ông nhận định nhà chức trách Madagascar và nhóm phát triển Pháp đã đánh giá thấp mức ưu tiên dành cho chi phí. Một số cư dân được AP phỏng vấn đặt câu hỏi vì sao chính quyền chưa ưu tiên nước sạch, điện và đường sá. Chủ cửa hàng tên Erica lo ngại về khả năng cứu hộ ở độ cao hơn 20 m khi mất điện. Hệ thống từng nhiều lần dừng vì thiếu điện.

Đảo chính làm dự án mất chỗ dựa chính trị

Ngày 14/10/2025, đơn vị quân đội CAPSAT tuyên bố nắm quyền và lật đổ Rajoelina sau nhiều tuần biểu tình do giới trẻ dẫn dắt. Làn sóng phản đối bắt đầu từ tình trạng cắt điện, nước kéo dài rồi mở rộng sang cáo buộc tham nhũng và gia đình trị. AP ghi nhận các tổ chức xã hội dân sự, công đoàn và công chức cũng tham gia. Một số nhà ga cáp treo mới được lắp đặt đã bị đốt trong thời gian bất ổn.

Chính quyền chuyển tiếp do cựu đại tá Michael Randrianirina lãnh đạo tiếp quản vào tháng 10/2025 nhưng chưa nêu kế hoạch cho cáp treo tính đến ngày 6/8/2026. Chính quyền Madagascar không trả lời đề nghị bình luận của AP về dự án. Một liên danh xây dựng đã kiểm tra hệ thống vào tháng 3/2026 và gửi kết quả cho phía Madagascar quyết định bước tiếp theo. Các nguồn được kiểm tra chưa công bố nội dung báo cáo kiểm tra hoặc chi phí sửa chữa những nhà ga hư hại.

Giá vé, tuyến đường và độ tin cậy cùng ảnh hưởng nhu cầu

Các cuộc phỏng vấn của AP cho thấy giá vé không phải trở ngại duy nhất. Nhân viên văn phòng Hery Ratsimbazafy nói tuyến cáp không đi thẳng vào trung tâm thành phố nên không đưa ông đến nơi cần đến. Cáp treo vì thế cạnh tranh với xe buýt nhỏ chậm và chật nhưng rẻ hơn, thay vì thay thế một khoảng trống hoàn toàn. Dữ liệu công khai chưa tách được số người từ chối sử dụng vì giá, lộ trình, độ tin cậy hoặc lo ngại an toàn.

Nhu cầu giao thông đô thị tại châu Phi sẽ tiếp tục tăng cùng dân số thành thị. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) là một tổ chức liên chính phủ. OECD và các đối tác dự báo dân số đô thị của châu Phi tăng từ 700 triệu lên 1,4 tỷ người vào năm 2050.

Báo cáo đặt quy hoạch, quản trị và tài chính đô thị vào trung tâm của quá trình mở rộng. Trường hợp Antananarivo chưa đủ để kết luận cáp treo thất bại ở mọi thành phố. Dữ liệu tại đây cho thấy công suất thiết kế không thay thế được giá vé phù hợp, lộ trình hữu dụng và nguồn điện ổn định.

Những dữ liệu còn thiếu trước khi quyết định tương lai hệ thống

Các nguồn được kiểm tra chưa công bố số lượt khách độc lập, chi phí vận hành, phương án trợ giá hoặc tổng thiệt hại tại các nhà ga. Chưa đủ dữ liệu để đánh giá giảm giá vé hay điều chỉnh tuyến có thể đưa hệ thống trở lại hoạt động bền vững hay không. Tình trạng được nêu trong bài phản ánh thông tin có đến ngày 6/8/2026 và có thể thay đổi theo quyết định của chính quyền chuyển tiếp. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này.