Ngày 3/8/2026, Mỹ phạt UBS Financial Services Inc. (UBSFS) 125 triệu USD vì vi phạm luật chống rửa tiền. Cơ quan ra quyết định là Mạng lưới Thực thi Tội phạm Tài chính (Financial Crimes Enforcement Network, FinCEN) thuộc Bộ Tài chính Mỹ. FinCEN thực thi luật chống rửa tiền và tiếp nhận báo cáo giao dịch đáng ngờ tại Mỹ. UBSFS là công ty môi giới tại Mỹ thuộc tập đoàn UBS của Thụy Sĩ. Đây là mức phạt lớn nhất FinCEN từng áp dụng đối với một công ty môi giới vì vi phạm luật trên.

Từ ngày 1/1/2019 đến 30/6/2023, UBSFS không giám sát phù hợp hơn 61.500 giao dịch chuyển tiền bằng ngoại tệ trị giá trên 10,5 tỷ USD. Cơ quan quản lý còn xác định hàng trăm giao dịch đáng ngờ trị giá hàng chục triệu USD không được báo cáo đúng hạn hoặc đầy đủ. Các thiếu sót khác nằm ở khâu thẩm định khách hàng rủi ro cao có liên hệ với Nga và Mỹ Latinh. UBSFS thừa nhận vi phạm có tính cố ý theo tiêu chuẩn xử phạt dân sự của Đạo luật Bảo mật Ngân hàng.

Đạo luật Bảo mật Ngân hàng kiểm soát những gì

Đạo luật Bảo mật Ngân hàng của Mỹ (Bank Secrecy Act, BSA) là luật cốt lõi về chống rửa tiền tại Mỹ. Tên gọi dễ gợi liên tưởng đến bí mật tài khoản. Trọng tâm của BSA là lưu giữ hồ sơ, kiểm soát rủi ro và báo cáo cho nhà chức trách. Công ty môi giới chứng khoán và đơn vị môi giới hợp đồng tương lai phải duy trì chương trình chống rửa tiền phù hợp với rủi ro. Chương trình này gồm kiểm soát nội bộ, kiểm tra độc lập, đào tạo nhân sự và thẩm định khách hàng liên tục.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, tổ chức tài chính phải nộp báo cáo hoạt động đáng ngờ (Suspicious Activity Report, SAR) cho FinCEN. Báo cáo giúp cơ quan thực thi pháp luật lần theo dòng tiền, nhưng bản thân một SAR không phải kết luận rằng tội phạm đã xảy ra. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) giám sát hoạt động môi giới chứng khoán. Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) phụ trách thị trường phái sinh. Cơ quan Quản lý ngành tài chính Mỹ (FINRA) là tổ chức tự quản giám sát các công ty môi giới thành viên.

Tòa nhà văn phòng của cơ quan giám sát tài chính (ảnh minh họa)

Lỗ hổng cũ kéo dài sau án phạt năm 2018

Tháng 12/2018, FinCEN đã phạt UBSFS 14,5 triệu USD vì chương trình chống rửa tiền không đáp ứng yêu cầu. Lỗi giám sát giao dịch chuyển tiền bằng ngoại tệ nằm trong hồ sơ xử lý khi đó. UBSFS dự kiến đưa hệ thống tự động mới vào hoạt động giữa năm 2019. Lệnh năm 2026 cho biết hệ thống chỉ được triển khai vào tháng 3/2021. Các lỗi trong khâu lập kế hoạch, kiểm thử và vận hành khiến khoảng trống giám sát tiếp tục đến quý II/2023.

Trước tháng 3/2021, quy trình thủ công của UBSFS lấy dữ liệu từ bốn hệ thống qua khoảng 12 bước rồi sao chép vào bảng tính. Báo cáo được chạy không đều và nhiều nhất theo quý, nên cảnh báo tích tụ trong thời gian chờ xử lý. Hệ thống cũ cũng thiếu dữ liệu quan trọng như người gửi, người nhận, quốc gia, loại ngoại tệ và bên đối tác. Sau khi tự động hóa, lỗi mã hóa và kiểm thử chưa đầy đủ vẫn khiến một phần giao dịch nằm ngoài phạm vi theo dõi.

Thẩm định khách hàng và báo cáo đáng ngờ cùng thất bại

Thẩm định khách hàng (customer due diligence, CDD) giúp tổ chức tài chính xác định mục đích quan hệ và hồ sơ rủi ro. Quy trình còn phải xem xét nguồn tài sản và chủ sở hữu hưởng lợi. Dữ liệu cần được cập nhật khi nơi cư trú, nghề nghiệp hoặc nguồn tiền thay đổi. FinCEN xác định UBSFS đánh giá chưa đầy đủ một số khách hàng rủi ro cao liên quan Nga và Mỹ Latinh. Một số mối quan hệ chỉ bị rà soát kỹ hơn sau khi Nga đưa quân vào Ukraine năm 2022 hoặc khi cơ quan quản lý đặt câu hỏi.

Lỗ hổng CDD làm giảm chất lượng đầu vào cho hệ thống giám sát giao dịch. Lệnh đồng thuận ghi nhận hàng trăm giao dịch đáng ngờ trị giá hàng chục triệu USD bị báo cáo chậm hoặc thiếu thông tin. Một cuộc rà soát hồi tố sau đó khiến UBSFS nộp hàng chục SAR liên quan đến hàng trăm giao dịch, có trường hợp chậm nhiều năm. Các phát hiện mô tả thất bại trong kiểm soát và báo cáo, không chứng minh mọi giao dịch bị bỏ lọt đều phục vụ rửa tiền.

Khoản phạt 125 triệu USD được phân bổ ra sao

FinCEN áp mức phạt danh nghĩa 125 triệu USD và chấp nhận khấu trừ 48 triệu USD từ các vụ xử lý song song. Khoản khấu trừ gồm 20 triệu USD trả cho FINRA, 20 triệu USD trả cho SEC và 8 triệu USD trả cho CFTC. UBSFS phải nộp 62 triệu USD cho Bộ Tài chính Mỹ sau khi lệnh có hiệu lực. Phần 15 triệu USD còn lại đến hạn ngày 31/5/2028, nhưng FinCEN sẽ xem xét miễn toàn bộ hoặc một phần nếu UBSFS đáp ứng điều kiện khắc phục.

Cách tính này có nghĩa bốn con số xử phạt không được cộng thêm vào mức 125 triệu USD. Khoản tối đa 15 triệu USD cũng chưa được miễn ngay khi lệnh ban hành. UBSFS phải thuê đơn vị độc lập rà soát lại giao dịch, xác định SAR bị bỏ sót và đánh giá chương trình chống rửa tiền hiện hành. FinCEN giữ quyền quyết định chi phí nào đủ điều kiện khấu trừ và mức miễn cuối cùng.

Phạm vi đối với độc giả Việt Nam và người Việt tại Đài Loan

Lệnh của FinCEN áp dụng cho UBSFS và các nghĩa vụ chống rửa tiền tại Mỹ. Tài liệu không công bố thay đổi đối với tài khoản hoặc dịch vụ ngân hàng ở Việt Nam hay Đài Loan. Con số 10,5 tỷ USD là tổng giá trị giao dịch không được giám sát phù hợp, không phải số tiền đã được xác nhận là bất hợp pháp. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này. Hồ sơ cũng không xác nhận cơ quan giám sát tài chính Thụy Sĩ có mở cuộc điều tra song song hay không.