Ngày 6/8/2026, Houthi phóng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vào doanh trại của lực lượng chính phủ Yemen tại Marib và Hadramout. AP dẫn lời các quan chức Yemen giấu tên nói ít nhất 30 binh sĩ thiệt mạng và hơn 50 người bị thương. Quân đội Yemen chỉ xác nhận có thương vong mà không công bố tổng số. Người phát ngôn quân sự của Houthi, Yahya Saree, nhận trách nhiệm và tuyên bố hàng trăm binh sĩ đối phương đã chết hoặc bị thương.

Cùng ngày, các đợt tấn công khác xảy ra tại Najran ở miền nam Saudi Arabia. Quân đội Saudi Arabia cho biết 11 thường dân bị thương, gồm 7 công dân Saudi Arabia và 4 người nước ngoài. Trong số này có một trẻ em 4 tuổi. Các vụ tấn công nối tiếp đánh dấu đợt leo thang lớn sau hơn bốn năm mà giao tranh quy mô lớn tại Yemen đã giảm mạnh.

Houthi là một bên trong cuộc nội chiến Yemen

Houthi là tên thường dùng của Ansar Allah, lực lượng chiếm thủ đô Sanaa năm 2014 và kiểm soát phần lớn miền bắc Yemen. Chính phủ được quốc tế công nhận phải rời thủ đô, còn liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu can thiệp từ năm 2015 để hỗ trợ chính phủ. AP mô tả Houthi là lực lượng được Iran hậu thuẫn, đồng thời ghi nhận cuộc chiến đã rơi vào thế giằng co. Cách mô tả này không chứng minh Tehran trực tiếp ra lệnh cho từng cuộc tấn công trong tháng 8/2026.

Các doanh trại bị tấn công nằm tại Marib và Hadramout, nơi có lực lượng của chính phủ được quốc tế công nhận. Một số đơn vị tại đây nhận hỗ trợ từ Saudi Arabia. Houthi nói mục tiêu ngày 6/8 là doanh trại, kho vũ khí và nơi tập trung quân. Các quan chức Yemen được AP dẫn lời xác nhận các đợt đánh gây thương vong cho lực lượng chính phủ.

Thỏa thuận năm 2022 giảm giao tranh nhưng không kết thúc chiến tranh

Liên Hợp Quốc thông báo thỏa thuận đình chiến bắt đầu ngày 2/4/2022 với thời hạn ban đầu là hai tháng. Các bên chấp nhận dừng hoạt động tấn công trên không, trên bộ và trên biển tại Yemen cũng như qua biên giới. Thỏa thuận còn mở đường cho tàu chở nhiên liệu vào Hodeida và một số chuyến bay thương mại từ Sanaa. Đây là cơ chế tạm thời có khả năng gia hạn, không phải hòa ước giải quyết quyền lực và lãnh thổ.

Thỏa thuận được gia hạn hai lần và hết hiệu lực ngày 2/10/2022. Giao tranh lớn vẫn giảm đáng kể trong những năm sau đó, nhưng các bên chưa đạt thỏa thuận chính trị lâu dài. Đặc phái viên Liên Hợp Quốc Hans Grundberg cảnh báo nguy cơ xung đột quy mô lớn trở lại đang ở mức cao nhất kể từ thỏa thuận năm 2022. Nhận định này đặt các vụ tấn công tháng 8 trong một tiến trình hòa bình chưa hoàn tất.

Các số liệu thương vong chưa thể ghép thành một con số

Bản tin AP ngày 6/8 dẫn các quan chức Yemen giấu tên với số liệu ít nhất 30 người chết và hơn 50 người bị thương. Một ngày sau, AP dẫn hãng tin SABA thuộc chính phủ Yemen nói ít nhất 17 binh sĩ thiệt mạng. Quân đội Yemen không công bố một bảng tổng hợp chính thức cho toàn bộ các địa điểm. Tuyên bố của Houthi về hàng trăm thương vong cũng không kèm chứng cứ cho phép kiểm tra độc lập.

Phạm vi và thời điểm thu thập của các con số không giống nhau. Một số báo cáo tính các doanh trại ở cả Marib và Hadramout, còn nguồn khác không nêu rõ từng địa điểm. Vì vậy, bài viết không cộng các số liệu hoặc xem một phiên bản là kết quả cuối cùng. Điểm đã được nhiều nguồn xác nhận là tên lửa và máy bay không người lái gây thương vong lớn cho lực lượng chính phủ.

Mảnh vỡ tại một hiện trường quân sự sau vụ nổ (ảnh minh họa)

Hai đợt tấn công Mokha và vụ cháy tại Jazan

Ngày 9/8/2026, Houthi tấn công Mokha, một thành phố cảng trên bờ Biển Đỏ do chính phủ Yemen kiểm soát. AP ghi nhận hai đợt tên lửa và máy bay không người lái trong chưa đầy 24 giờ. Lực lượng Kháng chiến Quốc gia thuộc phe chính phủ công bố số liệu của đợt đầu. Theo lực lượng này, 4 binh sĩ và 3 thường dân thiệt mạng, còn 15 thường dân bị thương. Bản tin AP không đưa ra tổng thương vong gộp cho cả hai đợt.

Hai bên mô tả mục tiêu theo hướng khác nhau. Một nguồn quân sự Houthi nói các đòn đánh nhắm vào kho vũ khí và nơi tập trung quân Saudi Arabia. Lực lượng Yemen nói khu dân cư cũng bị đánh và một số máy bay không người lái bị đánh chặn. Fayed al-Noman, một quan chức thông tin của chính phủ Yemen, nói công trình cảng và cầu tàu bị hư hại. Thiệt hại này chưa được đánh giá độc lập.

Cũng trong ngày 9/8, Houthi tuyên bố dùng máy bay không người lái đánh nhà máy lọc dầu Saudi Aramco tại Jazan. Bộ Năng lượng Saudi Arabia xác nhận có cháy tại một cơ sở thuộc nhà máy và không ghi nhận thương vong. Cơ quan này không công bố nguyên nhân vụ cháy. Vì thế, thông tin Houthi gây ra hỏa hoạn vẫn là tuyên bố của bên nhận trách nhiệm, chưa phải kết luận điều tra độc lập.

Vòng leo thang bắt đầu từ sân bay Sanaa

AP xác định vòng tấn công trả đũa bắt đầu ngày 13/7/2026, khi một cuộc không kích của Saudi Arabia đánh hỏng đường băng sân bay Sanaa. Đòn đánh ngăn một máy bay Iran chở phái đoàn cấp cao Houthi hạ cánh tại thủ đô Yemen. Sau đó, Houthi tấn công sân bay Abha ở Saudi Arabia và tuyên bố phong tỏa tàu thuyền liên quan đến nước này trên Biển Đỏ. Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu đáp trả bằng các cuộc không kích ở Hodeida và đảo Kamaran.

Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu sau đó tăng cường lực lượng Yemen dọc các mặt trận, theo các quan chức được AP phỏng vấn. Houthi nói loạt tên lửa ngày 6/8 nhằm chặn hoạt động tập trung quân ở miền đông Yemen. Hai cách giải thích đều xuất phát từ các bên tham chiến. Chưa có tài liệu công khai chứng minh Iran điều hành trực tiếp chuỗi tấn công vào Marib, Mokha hoặc Jazan.

Bab el-Mandeb khiến rủi ro vượt khỏi biên giới Yemen

Mokha nằm gần Bab el-Mandeb, eo biển nối Biển Đỏ với vịnh Aden và tuyến đi qua kênh đào Suez. AP cho biết khoảng 12% thương mại toàn cầu, gồm một phần tư lưu lượng container, từng đi qua eo biển này trước các đợt gián đoạn. Tàu tránh khu vực phải chọn tuyến dài hơn quanh Mũi Hảo Vọng hoặc dùng những hành lang hạn chế khác. Các cuộc tấn công rải rác vẫn làm tăng rủi ro bảo hiểm và khiến hãng tàu cân nhắc đổi tuyến.

Các dữ liệu trên giải thích tầm quan trọng của tuyến hàng hải, nhưng chưa lượng hóa tác động riêng đối với Việt Nam. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy số liệu chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam về tác động trong nước. Phần còn thiếu gồm ảnh hưởng tới giá nhiên liệu và cước vận tải. Cũng chưa có căn cứ để suy ra một vụ cháy tại Jazan sẽ tự động làm giá bán lẻ thay đổi. Tác động kinh tế còn phụ thuộc thời gian gián đoạn, mức thiệt hại thực tế và phản ứng của các hãng vận tải.

Những điểm chưa thể kết luận

Các nguồn đã kiểm tra xác nhận một đợt leo thang trên nhiều địa điểm từ ngày 6 đến 9/8/2026. Họ chưa đưa ra một tổng số thương vong thống nhất cho Marib, Hadramout và Mokha. Nguyên nhân vụ cháy tại Jazan cũng chưa được Saudi Arabia công bố. Do đó, số liệu của từng bên cần được giữ nguyên phạm vi và nguồn dẫn.

Thỏa thuận năm 2022 đã giảm giao tranh lớn nhưng không giải quyết xung đột quyền lực tại Yemen. Những cuộc tấn công mới làm tăng nguy cơ nội chiến lan rộng và kéo dài đối đầu trực tiếp với Saudi Arabia. Tuy vậy, cảnh báo về chiến tranh toàn diện là đánh giá rủi ro, không phải xác nhận rằng một cuộc chiến mới đã chính thức bắt đầu. Diễn biến sau ngày 10/8/2026 cần được đối chiếu với thông báo mới của Liên Hợp Quốc và các bên liên quan.