Ngày 9/8/2026, nhà báo ảnh Iran Yalda Moaiery cho biết Tòa Cách mạng Tehran đã xét xử vắng mặt và tuyên bà 15 năm tù. Liên đoàn Nhà báo Quốc tế (IFJ) ghi nhận cáo buộc là hoạt động phục vụ lợi ích của Israel và Mỹ. Theo IFJ, Moaiery nói bà không nhận được thông báo nên không thể có mặt tại phiên xử. Bản án và hồ sơ truy tố chính thức chưa được tìm thấy trong các nguồn công khai được kiểm tra.

IFJ cho biết tòa còn ra lệnh tịch thu máy ảnh, điện thoại và các thiết bị điện tử của Moaiery. Bà bị cấm làm công việc văn hóa, truyền thông, giữ chức vụ công và đăng bài trên mạng xã hội. Các biện pháp này đi kèm mức án tù, nhưng thông cáo không nêu thời hạn của từng lệnh cấm. Moaiery nói với Le Monde rằng đây là bản án sơ thẩm và bà chuẩn bị kháng cáo.

Chiếc búa gỗ trong phòng xử án (ảnh minh họa)

Cáo buộc gắn với hoạt động truyền thông

IFJ cho biết Bộ Tình báo Iran lập hồ sơ vụ án vào tháng 7/2026. Nội dung Moaiery đăng trên mạng bị nhà chức trách xem là phục vụ lợi ích của Israel và Mỹ. Reuters, qua bản tin của Arab News, cho biết Moaiery chưa nhận hồ sơ chính thức và một người bạn đã chép lại nội dung cáo buộc tại tòa. Reuters không thể xác minh độc lập bản ghi chép. Theo tài liệu này, công tố cáo buộc bà trả lời phỏng vấn báo chí và cung cấp ảnh cho các tổ chức có liên hệ với Mỹ hoặc Israel.

Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (CPJ) ghi nhận Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khám xét nhà của Moaiery ngày 3/2/2026. Điện thoại, máy tính xách tay và máy ảnh của bà bị thu giữ trong cuộc khám xét. IFJ cho rằng thủ tục vào tháng 7 có liên hệ với sự kiện này. Chưa có hồ sơ tư pháp công khai xác nhận mối liên hệ hoặc trình tự điều tra.

Luật mới được phê chuẩn sau cuộc chiến 12 ngày

Luật này thường được gọi là luật tăng nặng hình phạt đối với gián điệp và hợp tác với Israel cùng các quốc gia thù địch. Iran International đưa tin Quốc hội Iran thông qua dự luật lần đầu vào cuối tháng 6/2025, sau cuộc chiến 12 ngày giữa Iran và Israel. Hội đồng Giám hộ trả lại văn bản vào tháng 7 vì cho rằng một số nội dung còn mơ hồ. Cơ quan này, nơi xem xét luật theo hiến pháp và luật Hồi giáo tại Iran, chấp thuận bản sửa đổi ngày 1/10/2025. Bản tin nói văn bản vẫn cần tổng thống ký để được ban hành.

Một thư chung của các chuyên gia Liên Hợp Quốc ghi nhận luật mở rộng sang phổ biến thông tin và hoạt động truyền thông. Phạm vi này gồm liên hệ với báo chí nước ngoài và truyền thông của cộng đồng Iran ở hải ngoại. IFJ cũng nhận định luật bao trùm một số hoạt động báo chí và nội dung trực tuyến. Các nguồn công khai mô tả khác nhau về thời điểm luật hoàn tất thủ tục ban hành.

Mức phạt trải từ án tù đến tử hình

Theo Iran International, luật xếp hoạt động gián điệp hoặc hợp tác tình báo với Israel và Mỹ vào tội efsad fel-arz. Tội danh này mang nguy cơ tử hình theo luật hình sự Iran. Bản tin cho biết một số hành vi liên quan đến thông tin hoặc nội dung truyền thông chịu mức phạt tù từ 2 đến 15 năm. Mức cụ thể tùy trường hợp. Bài viết không quy mức án của Moaiery vào một điều khoản cụ thể vì bản án chưa được công bố.

Các tổ chức nhân quyền lo ngại phạm vi rộng sẽ đưa hoạt động báo chí và biểu đạt vào nhóm hành vi an ninh quốc gia. Iran International cũng ghi nhận quan ngại về hiệu lực hồi tố. Đây là đánh giá của các tổ chức vận động nhân quyền, không phải kết luận của tòa trong vụ Moaiery. Tài liệu hiện có chưa đủ để xác nhận bà là người làm truyền thông đầu tiên bị xét xử theo luật mới.

Moaiery từng bị bắt khi đưa tin về biểu tình

Moaiery là nhà báo ảnh Iran từng tác nghiệp tại nhiều khu vực xung đột và thiên tai. CPJ và Quỹ Truyền thông Phụ nữ Quốc tế (IWMF) cho biết bà bị bắt ngày 19/9/2022 khi ghi hình biểu tình tại Tehran. Các cuộc biểu tình bùng phát sau khi Mahsa Jina Amini qua đời trong lúc bị cảnh sát đạo đức giam giữ. Moaiery được trả tự do có bảo lãnh ngày 20/12/2022.

Các nguồn công khai được kiểm tra không thống nhất về bản án sau lần bắt giữ năm 2022. Vì thế, bài viết không lặp lại con số về thời hạn tù khi chưa có phán quyết chính thức để đối chiếu. Hồ sơ IWMF xác nhận Moaiery nhận giải Wallis Annenberg Justice for Women Journalists năm 2023. Tên giải được giữ theo hồ sơ của đơn vị trao giải.

IFJ kêu gọi hủy cáo buộc

IFJ phản đối bản án và gọi các cáo buộc là thiếu căn cứ. Tổ chức này kêu gọi ngành tư pháp Iran hủy cáo buộc đối với Moaiery và trả tự do cho các nhà báo đang bị giam. Phát biểu của IFJ thể hiện lập trường của một tổ chức bảo vệ quyền nghề nghiệp, không thay thế hồ sơ xét xử. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy phản hồi công khai của nhà chức trách Iran. Các thông tin trong thông cáo vì thế chưa có phản hồi chính thức từ phía Iran.

Những điểm chưa thể kết luận

Không có bản án, cáo trạng hoặc hồ sơ chứng cứ chính thức để kiểm tra độc lập mức án và căn cứ truy tố. Số hiệu đơn vị xét xử được một số nguồn nêu khác nhau nên bài viết không sử dụng chi tiết này. Chưa rõ các lệnh cấm ngoài án tù kéo dài bao lâu hoặc thủ tục kháng cáo đang ở giai đoạn nào. Cũng chưa có đủ tài liệu sơ cấp để gọi đây là lần đầu luật mới được áp dụng với một người làm truyền thông.