Nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) kéo dài là nguyên nhân quan trọng của ung thư dạ dày. Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) xác nhận H. pylori gây ung thư dạ dày. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Năm 1994, IARC xếp H. pylori vào nhóm tác nhân gây ung thư ở người. NCI cũng ghi nhận không phải mọi người nhiễm vi khuẩn đều mắc ung thư. Nguy cơ còn phụ thuộc tổn thương niêm mạc, tiền sử gia đình và các yếu tố khác.

Cơ quan Thúc đẩy Sức khỏe Đài Loan (HPA) phụ trách chương trình phòng chống ung thư tại Đài Loan. HPA trực thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan, cơ quan trung ương phụ trách y tế và an sinh. HPA ước tính nhiễm H. pylori liên quan tới 8-9 trong 10 ca ung thư dạ dày tại Đài Loan. Đây là ước tính cho một quần thể, không phải dự báo cho từng người. Kết quả xét nghiệm dương tính cho thấy có nhiễm khuẩn, chưa phải chẩn đoán ung thư.

Dấu hiệu không nên chờ đến kỳ sàng lọc

Sàng lọc dành cho người chưa có dấu hiệu báo động và không thay thế khám chẩn đoán. Nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đi ngoài phân đen như hắc ín, chóng mặt, ngất hay khó thở là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa cấp. Tại Đài Loan, người có các biểu hiện này cần đến khoa cấp cứu gần nhất. Những dấu hiệu đó có nhiều nguyên nhân và không tự xác nhận ung thư dạ dày.

Hiệp hội Tiêu hóa Mỹ (ACG) liệt kê đau vùng bụng trên thường xuyên hoặc dữ dội trong nhóm dấu hiệu không nên bỏ qua. Danh sách còn có sụt cân không chủ ý và nôn kéo dài. Tiền sử gia đình có ung thư dạ dày cũng cần được báo cho bác sĩ. Người có các yếu tố này cần được đánh giá sớm thay vì chờ đủ tuổi. Xét nghiệm phân miễn phí không thay thế nội soi hoặc kiểm tra khác khi bác sĩ thấy cần thiết.

Ai thuộc diện xét nghiệm miễn phí tại Đài Loan

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, Đài Loan hỗ trợ một lần xét nghiệm kháng nguyên H. pylori trong phân cho nhóm đủ điều kiện 45-74 tuổi. Người tham gia nhận ống, lấy mẫu theo hướng dẫn rồi gửi lại cơ sở y tế. Phương pháp này không đưa ống nội soi vào dạ dày. Bài tổng hợp chính sách sàng lọc ung thư dạ dày trình bày phạm vi chương trình và các dữ liệu còn thiếu.

Thông báo công khai không xác nhận mọi người nước ngoài có thẻ NHI đều được hưởng xét nghiệm này. Người lao động Việt Nam tại Đài Loan, di dân mới và du học sinh cần xác nhận với cơ sở y tế có hợp đồng trước khi lấy mẫu. Tuổi từ 45 đến 74 và tình trạng tham gia NHI chưa đủ để tự kết luận quyền lợi. Cơ sở y tế sẽ kiểm tra lịch sử sàng lọc và điều kiện áp dụng.

Mẫu phân tìm vi khuẩn, không tìm khối u

ACG cho biết xét nghiệm hơi thở và phân là hai phương pháp chính xác để tìm H. pylori. Xét nghiệm kháng nguyên trong phân tìm dấu hiệu của vi khuẩn trong mẫu. Kết quả dương tính không cho biết niêm mạc có khối u hay tổn thương tiền ung thư. Kết quả âm tính cũng không giải thích đau bụng, sụt cân hoặc nôn kéo dài.

HPA hướng dẫn người có kết quả dương tính mang báo cáo trở lại cơ sở y tế. Bác sĩ sẽ đánh giá điều trị tiệt trừ hoặc kiểm tra thêm. Nội soi có được chỉ định hay không phụ thuộc triệu chứng, tiền sử và đánh giá lâm sàng. Dương tính vì thế mở đầu bước xử trí, không phải kết luận cuối cùng. Người bệnh không nên tự mua thuốc dựa trên một phiếu xét nghiệm.

Trẻ em không thuộc nhóm 45-74 tuổi của chương trình tại Đài Loan. Người mang thai, mắc bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc dài ngày cần báo đầy đủ tình trạng cho bác sĩ. Dị ứng thuốc và các kháng sinh từng sử dụng cũng ảnh hưởng lựa chọn phác đồ. Cách điều trị của một người trưởng thành khỏe mạnh không tự động phù hợp với các nhóm này.

Bộ dụng cụ lấy mẫu phân để xét nghiệm H. pylori tại nhà (ảnh minh họa)

Dương tính cần điều trị theo phác đồ của bác sĩ

Hướng dẫn ACG năm 2024 khuyến nghị điều trị mọi trường hợp được xác nhận nhiễm H. pylori. Điều trị tiệt trừ dùng nhiều thuốc kê đơn phối hợp theo lựa chọn của bác sĩ. Kháng sinh đã dùng trước đây và dị ứng thuốc là dữ kiện cần được xem xét. Tên thuốc và liều phải do bác sĩ xác định cho từng trường hợp.

Bảo hiểm Y tế toàn dân của Đài Loan (NHI) là bảo hiểm y tế công bắt buộc. Người nước ngoài có giấy phép lao động tham gia từ ngày bắt đầu làm việc. Vai trò của NHI tương tự bảo hiểm y tế (BHYT) ở Việt Nam, nhưng điều kiện tham gia và chi trả thuộc quy định của Đài Loan.

Cơ quan Quản lý Bảo hiểm Y tế Đài Loan (NHIA) đã mở rộng điều kiện chi trả cho điều trị tiệt trừ H. pylori. Phạm vi mới gồm người được xác nhận nhiễm bằng xét nghiệm hơi thở, phân hoặc sinh thiết. Mức chi trả thực tế vẫn phụ thuộc tư cách bảo hiểm và chỉ định tại cơ sở điều trị.

ACG nhấn mạnh người bệnh cần dùng hết liệu trình đã kê ngay cả khi cảm thấy đỡ hơn. Nếu gặp tác dụng không mong muốn, người bệnh cần liên hệ cơ sở điều trị trước khi đổi hoặc ngừng thuốc. Thuốc còn lại từ lần điều trị cũ không phù hợp để tự dùng lại. Bỏ dở liệu trình làm giảm cơ hội tiệt trừ thành công.

Hết khó chịu chưa đồng nghĩa hết nhiễm

ACG khuyến nghị xét nghiệm hơi thở hoặc phân ít nhất bốn tuần sau khi kết thúc điều trị để xác nhận đã hết nhiễm. Cảm giác dễ chịu hơn không thay thế bước kiểm tra này. Thuốc đang dùng ảnh hưởng thời điểm lấy mẫu, nên cơ sở điều trị cần sắp lịch phù hợp. Nếu kết quả vẫn dương tính, bác sĩ sẽ chọn hướng điều trị khác.

Xét nghiệm sàng lọc miễn phí một lần và xét nghiệm xác nhận sau điều trị là hai dịch vụ khác nhau. Thông báo về chương trình không nói lần sàng lọc duy nhất sẽ thay cho kiểm tra sau điều trị. Người bệnh cần hỏi cơ sở điều trị về lịch xét nghiệm và phạm vi NHI chi trả. Không nên bỏ bước xác nhận chỉ vì triệu chứng đã giảm.

Tiệt trừ làm giảm nguy cơ, không xóa hoàn toàn nguy cơ

NCI tổng hợp các nghiên cứu cho thấy tiệt trừ H. pylori làm giảm nguy cơ ung thư dạ dày. Bằng chứng bao gồm người chưa có triệu chứng và một số nhóm nguy cơ cao. Lợi ích này không bảo đảm từng người sẽ tránh được ung thư. Tổn thương niêm mạc đã hình thành và các yếu tố nguy cơ khác vẫn cần được đánh giá. Bác sĩ quyết định người nào cần nội soi hoặc theo dõi lâu dài.

HPA khuyến nghị dùng dụng cụ riêng để gắp thức ăn chung, tránh dùng chung cốc và bát đũa, đồng thời tránh thực phẩm không sạch. NCI ghi nhận H. pylori lây giữa người qua tiếp xúc với phân, nước bọt hoặc chất nôn. Các biện pháp vệ sinh giúp giảm phơi nhiễm nhưng không thay thế điều trị khi đã dương tính. HPA cũng khuyến khích người sống cùng nhà trao đổi với cơ sở y tế về xét nghiệm.

Dụng cụ gắp thức ăn chung được đặt riêng trên bàn ăn (ảnh minh họa)

Hai xét nghiệm phân có thể làm trong cùng đợt

HPA cho biết người đủ điều kiện cho cả hai chương trình có thể làm xét nghiệm trong cùng đợt. Họ nhận ống, lấy mẫu và trả ống theo quy trình của cơ sở y tế. Hai xét nghiệm tìm hai dấu hiệu khác nhau. Xét nghiệm H. pylori tìm kháng nguyên vi khuẩn, còn xét nghiệm miễn dịch tìm máu ẩn trong phân (FIT) tìm hemoglobin. Kết quả FIT dương tính cần được làm rõ bằng nội soi đại tràng, không phải bằng xét nghiệm phân lần nữa.

Điều kiện và chu kỳ của hai chương trình tại Đài Loan không giống nhau. Xét nghiệm H. pylori được hỗ trợ một lần trong đời cho nhóm áp dụng. FIT có lịch riêng và kết quả của xét nghiệm này không thay cho xét nghiệm kia. Cơ sở y tế sẽ xác nhận mỗi quyền lợi trước khi cấp bộ lấy mẫu.

Tuổi và quyền lợi trong bài chỉ áp dụng tại Đài Loan

Mốc 45-74 tuổi, một lần trong đời và phạm vi NHI nêu trên là thông tin của Đài Loan. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này. Các tiêu chí của Đài Loan không tự trở thành lịch xét nghiệm áp dụng ở Việt Nam. Quyết định xét nghiệm tại Việt Nam cần dựa trên đánh giá lâm sàng và hướng dẫn đang áp dụng tại cơ sở điều trị.