Chụp nhũ ảnh bất thường: đọc BI-RADS và các bước cần làm tiếp

Kết quả chụp nhũ ảnh bất thường chưa đồng nghĩa với chẩn đoán ung thư vú. Hình ảnh chỉ cho thấy có điểm cần làm rõ, sau đó cơ sở y tế sẽ xem phim cũ, chụp thêm góc, siêu âm hoặc đề nghị sinh thiết nếu cần. Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) cho biết phần lớn người được gọi lại sau sàng lọc không được xác nhận mắc ung thư. Vì vậy, điều quan trọng trước mắt là đọc phần khuyến nghị trong báo cáo và giữ lịch đánh giá tiếp theo.

Lo lắng sau một kết quả dương tính giả là phản ứng thường gặp, nhưng cách các nghiên cứu đo lường cảm xúc sau sàng lọc chưa thống nhất. Một tổng quan hệ thống năm 2024 về kết quả dương tính giả ghi nhận sự khác nhau trong cách định nghĩa và đo lường tác động cảm xúc. Không nên dùng một con số chung để dự đoán cảm giác của từng người.

BI-RADS nói gì về bước tiếp theo?

BI-RADS là hệ thống phân loại hình ảnh và khuyến nghị xử trí, không phải chẩn đoán cá nhân. BI-RADS 0 nghĩa là đánh giá chưa hoàn tất và cần thêm hình ảnh hoặc phim cũ. BI-RADS 1 và 2 thường quay lại lịch sàng lọc định kỳ. BI-RADS 3 thường dẫn đến theo dõi ngắn hạn, còn BI-RADS 4 và 5 thường cần trao đổi về sinh thiết. BI-RADS 6 dùng cho trường hợp đã có sinh thiết xác nhận ung thư.

Bảng BI-RADS của NCI mô tả BI-RADS 0 là cần đánh giá thêm, BI-RADS 3 thường chụp lại sau sáu tháng, BI-RADS 4 có khả năng cần sinh thiết và BI-RADS 5 cần sinh thiết. Khoảng thời gian sáu tháng chỉ là hướng thường gặp trong hệ thống phân loại. Người đọc vẫn phải theo đúng ngày hẹn và khuyến nghị ghi trên báo cáo của mình.

Thông báo gọi lại có thể xuất phát từ việc cơ sở chưa có phim cũ, mô bị chồng lấp trên ảnh hoặc cần một góc chụp khác. Đó là bước bổ sung dữ liệu, không phải thông báo đã xác nhận bệnh. Không nên tự hủy lịch chỉ vì không đau hoặc không sờ thấy khối. Ngược lại, cũng không nên tự kết luận dựa trên một mức BI-RADS tách rời khỏi phần đánh giá của bác sĩ.

Chụp thêm, siêu âm và sinh thiết nhằm trả lời câu hỏi nào?

Không phải mọi người đều cần làm đủ các xét nghiệm. Đối chiếu phim cũ giúp xem một điểm đã xuất hiện từ trước hay mới xuất hiện. Chụp thêm góc hoặc phóng đại giúp tách các vùng mô chồng lên nhau và xem rõ điểm vôi hóa. Siêu âm dùng sóng âm để bổ sung thông tin về mô và tổn thương được thấy trên nhũ ảnh.

Đối với mô vú đặc, nhũ ảnh dễ bỏ sót một số tổn thương hơn vì mô đặc và khối bất thường đều có thể hiện màu trắng. Tổng quan hệ thống và phân tích gộp của Hadadi và cộng sự năm 2021 ghi nhận hình ảnh bổ sung ở phụ nữ có mô vú đặc làm tăng khả năng phát hiện ung thư, đồng thời siêu âm và cộng hưởng từ làm tăng tỷ lệ gọi lại. Kết quả giữa các nghiên cứu không giống nhau, nên không dùng riêng bài nghiên cứu để quyết định lịch kiểm tra cho một cá nhân.

Sinh thiết lấy một phần nhỏ mô để xét nghiệm bệnh lý. Nhân viên y tế thường dùng hình ảnh siêu âm hoặc X-quang để định vị vùng cần lấy mẫu. Sinh thiết nhằm trả lời câu hỏi về mô, không có nghĩa mọi người được gọi lại đều đã mắc ung thư. Cách sinh thiết, chuẩn bị và thời gian nhận kết quả phải do cơ sở khám chữa bệnh hướng dẫn.

Tại Việt Nam thì sao

Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định 3898/QĐ-BYT ngày 18 tháng 12 năm 2025 về tài liệu chuyên môn hướng dẫn sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú; trang của Bộ Y tế ghi văn bản có hiệu lực từ ngày 12 tháng 2 năm 2026. Đây là quy định chuyên môn cho hoạt động sàng lọc và đánh giá tại cơ sở khám chữa bệnh, không phải thông báo rằng mọi người đều được chụp miễn phí. Người cần biết mình thuộc nhóm nào nên hỏi cơ sở dự kiến khám về tuổi, nguy cơ, loại hình chụp và yêu cầu chuyển tuyến.

Giá tại Việt Nam không nên suy ra từ chương trình của Đài Loan. Phí nhũ ảnh, siêu âm, chụp bổ sung hoặc sinh thiết phụ thuộc cơ sở, loại dịch vụ, tình trạng bảo hiểm và chỉ định thực tế. Bài viết này không xác nhận một mức giá chung trên toàn quốc. Trước khi đi, người bệnh nên xem bảng giá được công khai trên trang chính thức của bệnh viện hoặc gọi bộ phận tiếp nhận để hỏi rõ giá đã gồm đọc phim, vật tư và trả kết quả hay chưa.

Mức độ sẵn có cũng không đồng đều giữa các địa phương. Hướng dẫn của Bộ Y tế giúp thống nhất cách sàng lọc, nhưng không thay thế thông tin về máy móc, lịch đọc phim và năng lực sinh thiết của từng nơi. Khi liên hệ, nên hỏi bốn điểm: cơ sở có nhận người cần đánh giá nhũ ảnh bất thường hay không, có đọc phim cũ hay không, có siêu âm hoặc sinh thiết dưới hướng dẫn hình ảnh hay không, và cần mang giấy chuyển tuyến hoặc hồ sơ nào. Nếu trang cơ sở không nêu rõ, hãy hỏi trực tiếp thay vì đoán từ quảng cáo.

Đài Loan đang có chương trình do Cơ quan Thúc đẩy Sức khỏe Đài Loan, đơn vị thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan, hỗ trợ chụp X-quang tuyến vú định kỳ cho phụ nữ đủ điều kiện từ 40 đến 74 tuổi, hai năm một lần. Thông báo của Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan nêu chương trình này dùng nhũ ảnh để sàng lọc, còn siêu âm là công cụ hỗ trợ sau khi có kết quả cần đánh giá. Quyền lợi đó áp dụng trong hệ thống Đài Loan và không tự động chuyển thành quyền lợi tại Việt Nam.

Khi nào cần khám sớm?

Nếu đang có triệu chứng mới, không nên chờ lần sàng lọc định kỳ kế tiếp. Khối mới ở vú hoặc nách, vùng da lõm, thay đổi hình dạng vú, núm vú tụt vào hoặc tiết dịch không phải sữa đều cần được cơ sở y tế đánh giá. NCI liệt kê các thay đổi này là những dấu hiệu cần trao đổi với bác sĩ, dù phần lớn thay đổi ở vú không phải ung thư.

Đau vú đơn độc thường không phải dấu hiệu ung thư, nhưng đau kéo dài vẫn cần được khám. NHS khuyến nghị tìm hỗ trợ y tế khi đau không cải thiện và cần hỏi khám khẩn nếu vú đỏ, nóng, sưng, kèm sốt, có khối cứng hoặc tiết dịch lẫn máu. Nếu tình trạng đỏ nóng sưng tiến triển nhanh hoặc người bệnh sốt cao, hãy liên hệ dịch vụ y tế sớm thay vì chờ lịch sàng lọc.

Người có tiền sử gia đình mắc ung thư vú, từng mắc ung thư, từng xạ trị vùng ngực hoặc biết mình có nguy cơ di truyền cần nói rõ với bác sĩ. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, người có bệnh mạn tính và người dùng thuốc dài hạn cũng nên cung cấp thông tin trước khi chụp hoặc sinh thiết. Không tự ngừng thuốc để chuẩn bị cho xét nghiệm.

Ba việc nên làm sau khi nhận thông báo

Hãy biến thông báo thành một lịch hẹn cụ thể. Gọi cơ sở ghi trên giấy để hỏi ngày, nơi khám và xét nghiệm được đề nghị. Nếu từng chụp ở nơi khác, hỏi cách lấy phim hoặc dữ liệu hình ảnh cũ. Mang theo báo cáo, danh sách thuốc, tiền sử phẫu thuật và thông tin về triệu chứng mới.

1. Ghi lại phân loại và khuyến nghị: hỏi rõ BI-RADS, ngày tái khám và người phụ trách theo dõi.
2. Chuẩn bị hồ sơ: mang báo cáo, phim cũ, giấy chuyển tuyến nếu được yêu cầu và thông tin tiền sử gia đình.
3. Báo lại khi tình trạng thay đổi: khối mới, tiết dịch có máu, thay đổi da hoặc đỏ nóng sưng kèm sốt cần được thông báo sớm.

NHS England mô tả quy trình đánh giá sau sàng lọc gồm đọc lại hình ảnh, chụp bổ sung, khám lâm sàng, sinh thiết và gọi lại ngắn hạn trong những trường hợp có lý do rõ ràng. Hướng dẫn năm 2026 của NHS England yêu cầu người được gọi lại rời cơ sở đánh giá với lịch nhận kết quả. Hệ thống tại Việt Nam và Đài Loan có quy trình riêng, nhưng nguyên tắc thực tế vẫn hữu ích: trước khi rời cơ sở, cần biết bước kế tiếp là gì và liên hệ ai nếu chưa nhận được kết quả.

Câu hỏi thường gặp

Nhũ ảnh bất thường có phải sinh thiết ngay không?

Không nhất thiết. Cơ sở y tế có thể cần phim cũ, chụp thêm góc hoặc siêu âm trước. Sinh thiết được bàn đến khi hình ảnh vẫn cần mẫu mô để xác định.

BI-RADS 3 có phải là ung thư không?

Không. Đây là nhóm thường được theo dõi ngắn hạn vì hình ảnh được đánh giá là có khả năng lành tính. Hãy giữ đúng ngày hẹn thay vì tự bỏ qua hoặc tự rút ngắn khoảng theo dõi.

Không có triệu chứng thì có cần đi khám lại không?

Có. Sàng lọc dành cho người chưa có triệu chứng, còn thông báo gọi lại nhằm bổ sung dữ liệu để đánh giá hình ảnh. Không đau không phải lý do để bỏ qua lịch hẹn.

Đã chụp bình thường nhưng nay có khối mới thì sao?

Hãy đặt lịch đánh giá sớm. Nhũ ảnh có thể bỏ sót một số tổn thương, và kết quả trước đó không thay thế việc khám khi xuất hiện thay đổi mới.