Người đã tiêm vắc xin HPV vẫn cần sàng lọc ung thư cổ tử cung theo hướng dẫn tại nơi sinh sống. Vắc xin ngăn nhiều chủng HPV nguy cơ cao nhưng không bao phủ mọi chủng gây ung thư. Xét nghiệm Pap tìm thay đổi ở tế bào cổ tử cung, còn xét nghiệm HPV tìm virus nguy cơ cao. Hai xét nghiệm trả lời hai câu hỏi khác nhau và không tự tạo thành chẩn đoán ung thư.

Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan là cơ quan trung ương phụ trách y tế và an sinh. Cơ quan Thúc đẩy Sức khỏe Đài Loan (HPA), đơn vị trực thuộc bộ, quản lý các chương trình dự phòng. Các mốc tuổi dưới đây mô tả chính sách công phí tại Đài Loan. Lịch áp dụng ở Việt Nam phải được tách khỏi quyền lợi của hệ thống Đài Loan.

Khi cần đi khám sớm thay vì chờ lịch sàng lọc

Sàng lọc dành cho người chưa có triệu chứng. HPA khuyến nghị đi khám ngay khi xuất hiện chảy máu bất thường, dịch tiết âm đạo bất thường hoặc đau bụng dưới. Chảy máu sau quan hệ, ra máu không rõ nguyên nhân, dịch tiết kéo dài hoặc đau vùng chậu đều cần được cơ sở y tế đánh giá sớm. Các dấu hiệu này cũng gặp trong bệnh lý khác, nên không được dùng để tự kết luận ung thư.

Nhiễm HPV kéo dài mới là mắt xích chính

WHO xác định gần như mọi ca ung thư cổ tử cung đều liên quan đến các chủng HPV gây ung thư. Phần lớn nhiễm trùng được hệ miễn dịch loại bỏ mà không gây triệu chứng. Nhiễm kéo dài bởi một số chủng nguy cơ cao làm tế bào biến đổi thành tổn thương tiền ung thư. WHO cho biết quá trình này thường kéo dài 15-20 năm và tiến triển nhanh hơn ở người suy giảm miễn dịch.

Tính đến năm 2025, WHO ghi nhận tám vắc xin HPV được cấp phép và tất cả đều bảo vệ trước chủng 16 cùng chủng 18. Hai chủng này liên quan đến khoảng 76% ca ung thư cổ tử cung. Con số quần thể đó không phải tỷ lệ nguy cơ còn lại của từng người sau tiêm. Phạm vi bảo vệ còn phụ thuộc loại vắc xin và tình trạng phơi nhiễm trước khi tiêm.

Tiêm chủng tạo lớp phòng ngừa trước khi nhiễm các chủng nằm trong vắc xin. Sàng lọc tìm virus nguy cơ cao hoặc biến đổi tế bào đã xuất hiện sau đó. Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) nêu rõ người đã tiêm vẫn theo lịch sàng lọc vì vắc xin không ngăn mọi chủng HPV nguy cơ cao. Bỏ xét nghiệm Pap chỉ vì đã tiêm sẽ làm mất lớp phát hiện tổn thương tiền ung thư.

Vắc xin HPV và dụng cụ lấy mẫu tế bào cổ tử cung (ảnh minh họa)

Xét nghiệm Pap và HPV nhìn vào hai dấu hiệu khác nhau

Xét nghiệm Pap, còn gọi là tế bào học cổ tử cung, kiểm tra mẫu tế bào để tìm biến đổi bất thường. Xét nghiệm HPV kiểm tra cùng vùng lấy mẫu để tìm các chủng virus nguy cơ cao. Một mẫu đôi khi được dùng cho cả hai xét nghiệm, tùy phương pháp của cơ sở. Kết quả HPV không mô tả hình dạng tế bào, còn Pap không dùng để xác định chủng virus.

HPV dương tính nghĩa là mẫu có chủng nguy cơ cao, chưa đồng nghĩa với ung thư. Pap bất thường cũng thường phản ánh nhiễm HPV hoặc biến đổi tế bào sớm. Phần lớn người nhận kết quả sàng lọc bất thường không được chẩn đoán ung thư. Bác sĩ cần đọc loại kết quả, xét nghiệm trước đây và tiền sử điều trị trước khi chọn bước tiếp theo.

Lịch công phí từ năm 2025 tại Đài Loan

Từ năm 2025, Đài Loan hạ tuổi bắt đầu chương trình xét nghiệm Pap công phí xuống 25 tuổi. Phụ nữ 25-29 tuổi được hỗ trợ ba năm một lần. Nhóm từ 30 tuổi được hỗ trợ mỗi năm một lần, trong khi HPA khuyến nghị người từ 25 tuổi sàng lọc ít nhất ba năm một lần. Phụ nữ ở tuổi 35, 45 hoặc 65 được hỗ trợ một lần xét nghiệm HPV trong năm đạt mốc tuổi đó.

Mức hỗ trợ mỗi năm cho nhóm từ 30 tuổi mô tả giới hạn chi trả của chương trình Đài Loan. Nó không thay thế đánh giá dựa trên kết quả cũ, triệu chứng và nguy cơ cá nhân. Một lần xét nghiệm HPV ở tuổi 65 cũng không tự quyết định thời điểm ngừng sàng lọc. Người từng có kết quả bất thường hoặc điều trị tổn thương cổ tử cung cần lịch theo dõi riêng.

Người Việt tại Đài Loan cần kiểm tra thêm tư cách NHI

Bảo hiểm Y tế toàn dân của Đài Loan (NHI) là hệ thống bảo hiểm y tế công bắt buộc, có vai trò gần với BHYT ở Việt Nam. Cơ quan NHI cho biết người nước ngoài có giấy tờ cư trú hợp lệ phải tham gia khi đáp ứng điều kiện về việc làm hoặc thời gian cư trú. Người có chủ sử dụng lao động tham gia từ ngày bắt đầu làm việc; nhóm không làm việc thường tham gia sau sáu tháng kể từ khi có giấy tờ cư trú. Một số nhóm chuyên gia và thân nhân có quy tắc khác theo tình trạng cư trú.

Trang của Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan xác nhận chương trình sàng lọc áp dụng các mốc tuổi 25-29, từ 30 tuổi, cùng 35, 45 và 65. Tuy nhiên, trang này không nêu một quy tắc riêng cho người mang quốc tịch Việt Nam. Tuổi, ngày xét nghiệm gần nhất và trạng thái thẻ NHI đều cần được cơ sở kiểm tra trước khi xác nhận công phí. Quyền tham gia NHI không tự xóa các điều kiện về tuổi và khoảng cách giữa hai lần sàng lọc.

Mẫu được lấy như thế nào

Khi lấy mẫu cổ tử cung, nhân viên y tế dùng mỏ vịt để nhìn thấy cổ tử cung rồi lấy một lượng nhỏ tế bào bằng bàn chải mềm. Mẫu được chuyển đến phòng xét nghiệm để kiểm tra tế bào, HPV hoặc cả hai. Khám vùng chậu và lấy mẫu sàng lọc không phải cùng một thủ thuật chẩn đoán ung thư. Kết quả nghi ngờ thường cần xét nghiệm tiếp theo trước khi có chẩn đoán.

Bác sĩ trao đổi với một phụ nữ về sàng lọc ung thư cổ tử cung trong phòng khám (ảnh minh họa)

Kết quả bất thường dẫn đến bước đánh giá nào

NCI cho biết bác sĩ dựa vào kết quả hiện tại, kết quả cũ, điều trị trước đây và tuổi để chọn bước theo dõi. Các bước có thể gồm lặp lại xét nghiệm, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết. Các mốc theo dõi trong hướng dẫn Mỹ không được chuyển sang chương trình Đài Loan. Cơ sở tại Đài Loan phải dùng quy trình chuyên môn đang áp dụng cho từng loại kết quả.

Sàng lọc có nguy cơ dương tính giả và kéo theo thủ thuật ở người không có tổn thương đáng kể. Âm tính giả cũng xảy ra, khiến tổn thương bị bỏ sót trong một lần kiểm tra. NCI cảnh báo kết quả bình thường không phải lý do trì hoãn khám khi đã có triệu chứng. Lợi ích của lịch định kỳ phải được đọc cùng các giới hạn này.

Những nhóm không dùng lịch chung

Người sống với HIV, suy giảm miễn dịch do bệnh hoặc thuốc, từng có kết quả bất thường hoặc từng mắc ung thư cổ tử cung có thể cần sàng lọc thường xuyên hơn. Người đã cắt tử cung cần xác định cổ tử cung còn hay đã được cắt và lý do phẫu thuật. NCI không khuyến nghị áp cùng một lịch cho mọi trường hợp sau phẫu thuật. Các ngoại lệ này cần được đối chiếu với quy trình tại Đài Loan hoặc Việt Nam.

Người đang mang thai hoặc dự định mang thai cần trao đổi về thời điểm thực hiện thủ thuật nếu kết quả cho thấy biến đổi tế bào mức độ cao. Một số thủ thuật ở cổ tử cung liên quan đến nguy cơ sinh non hoặc sảy thai, nên bác sĩ cân nhắc chẩn đoán và thời điểm thai kỳ. Lịch sàng lọc công phí không quyết định thay cho đánh giá sản khoa. Trẻ em không thuộc lịch sàng lọc theo tuổi được nêu trong bài.

Lịch Đài Loan không phải quyền lợi tại Việt Nam

WHO đặt sàng lọc trong khuôn khổ hướng dẫn của từng quốc gia. Các mốc 25-29, 35, 45 và 65 trong bài là quyền lợi tại Đài Loan, không phải lịch công phí ở Việt Nam. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam xác lập quyền lợi công phí tương ứng. Người đọc tại Việt Nam cần đối chiếu lịch với cơ sở y tế và tiền sử cá nhân thay vì dùng chính sách Đài Loan làm điều kiện chi trả.