Sông White tại thành phố Anderson, bang Indiana, vượt 7,59 m ngày 14/8, phá kỷ lục lập năm 1913. Bản tin NPR ngày 15/8 ghi nhận ít nhất 3 người thiệt mạng và hơn 150.000 khách hàng không có điện trong vùng ảnh hưởng. Thống đốc Indiana Mike Braun đã ban bố tình trạng khẩn cấp do thảm họa trên toàn bang và đề nghị hỗ trợ liên bang. Các con số phản ánh thời điểm bản tin được công bố, khi hoạt động cứu nạn và đánh giá thiệt hại vẫn tiếp diễn.

Trong một tuần, lượng mưa tiến sát 254 mm tại sân bay thành phố Washington ở Iowa và gần 203 mm tại Glouster ở Ohio. Khu vực Elkhorn Creek ở Kentucky nhận hơn 152 mm, trong khi một số nơi vượt 279 mm. Đất đã no nước khiến lượng mưa mới chảy nhanh hơn vào sông suối. Nước vì thế tiếp tục dồn vào sông White.

Đường phố ngập nước với ôtô mắc kẹt (ảnh minh họa)

Mưa lớn kéo theo đề nghị cứu trợ liên bang

Braun điều động Vệ binh Quốc gia Indiana hỗ trợ cứu hộ và sơ tán. Ông gửi đề nghị tới Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Liên bang Mỹ (FEMA). Đây là cơ quan điều phối nguồn lực liên bang khi một thảm họa vượt quá năng lực của bang và địa phương. Tính đến ngày 15/8, bản tin chỉ xác nhận đề nghị tuyên bố tình trạng khẩn cấp của tổng thống đã được nộp, chưa phải quyết định cấp hỗ trợ.

Cơ quan Khí tượng Quốc gia Mỹ (NWS) dự báo bão tiếp diễn tại thung lũng Ohio, Trung Tây và miền trung Appalachia trong cuối tuần 15-16/8. Dự báo cho thấy mưa tiếp tục trút xuống nền đất đã no nước, kéo dài nguy cơ ngập lụt. Tại những nơi đang cứu hộ, mực nước sông và số khách hàng mất điện vẫn là dữ kiện cần cập nhật theo từng thông báo địa phương.

Bản đồ FEMA không bao quát mọi kiểu ngập

FEMA dùng bản đồ rủi ro lũ cho quản lý vùng ngập và bảo hiểm lũ tại Mỹ. Một mốc quan trọng trong cách phân vùng là xác suất ngập 1% mỗi năm, thường được gọi là “trận lũ 100 năm”. Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) giải thích đây là quy mô lũ có 1% khả năng xuất hiện hoặc bị vượt trong một năm bất kỳ. Tên gọi không có nghĩa sau một trận lũ phải chờ đủ 100 năm mới xảy ra trận tương tự.

Điều tra của NPR năm 2025 cho biết bản đồ FEMA lâu nay không tính đầy đủ mưa lớn và lũ quét. Theo báo cáo, dữ liệu nền tập trung vào nước dâng ven biển và lũ trên các sông lớn. First Street ước tính số người Mỹ sống tại vùng nguy hiểm do lũ lớn hơn hai lần con số thể hiện trên bản đồ FEMA. Tại miền tây bang Bắc Carolina, 98% số nhà bị bão Helene làm hư hại nằm ngoài vùng FEMA đã lập bản đồ. Đây là kết quả từ một tổ chức tư nhân, không phải tỷ lệ bỏ sót chung cho mọi bản đồ của FEMA.

Số đo tại Anderson không đại diện cho toàn bang

Bản đồ quản lý thể hiện rủi ro bằng các đường ranh, nhưng phạm vi ngập thực tế không dừng ở đó. Mức 7,59 m tại Anderson là số đo ở một điểm trên sông, không phải độ sâu ngập tại mọi khu dân cư. Số liệu First Street đề cập toàn nước Mỹ và miền tây bang Bắc Carolina, không đo trực tiếp mức bỏ sót của bản đồ tại Anderson.

Biến đổi khí hậu là bối cảnh, chưa phải kết luận quy kết

Điều tra của NPR nhận định cường độ mưa tăng trong khí hậu ấm lên khiến bài toán lập bản đồ khó hơn. Tuy nhiên, một đợt lũ kỷ lục riêng lẻ chưa định lượng được mức đóng góp của biến đổi khí hậu. Các nguồn được dẫn không có nghiên cứu quy kết riêng cho sự kiện Indiana, nên chưa thể quy toàn bộ đợt lũ cho biến đổi khí hậu.

Chưa có cơ sở so sánh trực tiếp với Việt Nam

Con số lớn hơn hai lần và tỷ lệ 98% phản ánh dữ liệu cùng khung quản lý tại Mỹ. Hai kết quả này không dùng để suy ra độ chính xác của bản đồ ngập ở Việt Nam. Tính đến thời điểm viết bài, chúng tôi chưa tìm thấy số liệu chính thức của Việt Nam để so sánh trường hợp này. Khác biệt về dữ liệu, địa hình và quy định khiến mỗi hệ thống bản đồ cần được đánh giá bằng nguồn tại chỗ.