Ngày 5/8/2026, Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc (WFP) công bố phân tích mới về El Niño. Phạm vi gồm 45 nước vốn đã thiếu an ninh lương thực. WFP là cơ quan nhân đạo của Liên Hợp Quốc, cung cấp hỗ trợ lương thực trong các tình huống khẩn cấp. Phân tích dự báo số người mất an ninh lương thực cấp tính tại nhóm này tăng từ khoảng 225 triệu lên 274 triệu vào cuối năm 2027. Chênh lệch ít nhất 49 triệu người tương đương mức tăng khoảng 22%.

Mất an ninh lương thực cấp tính là tình trạng một gia đình không đáp ứng đủ nhu cầu lương thực hằng ngày. Con số 49 triệu là phần tăng thêm trong kịch bản El Niño của WFP, không phải số người mới được kiểm đếm. Mốc 274 triệu cũng chỉ bao phủ 45 nước trong phân tích. Vì vậy, mức này không đại diện cho toàn bộ dân số thiếu đói trên thế giới.

El Niño tác động đến lương thực qua mưa, nước và mùa vụ

WFP giải thích El Niño là pha nóng của chu kỳ El Niño - Dao động Nam (ENSO), làm tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt và nắng nóng. Bão, cháy rừng và các dạng thời tiết cực đoan khác cũng dễ xuất hiện hơn. Một khu vực có thể thiếu mưa, trong khi nơi khác hứng lượng mưa lớn hơn bình thường. Hai dạng cực đoan đều làm hư hại cây trồng, vật nuôi và hạ tầng. Khi sản lượng giảm hoặc đường vận chuyển bị gián đoạn, giá lương thực tại địa phương chịu thêm áp lực.

WFP dự báo El Niño đạt đỉnh từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2026, còn tác động đến mùa vụ kéo dài trong năm 2027 tại nhiều nơi. Cơ quan này ước tính đợt El Niño 2015-2016 từng ảnh hưởng đến an ninh lương thực của 60-100 triệu người. Số liệu lịch sử cho thấy quy mô rủi ro, nhưng không quyết định kết quả của giai đoạn 2026-2027.

Trung Mỹ có mức tăng theo tỷ lệ lớn nhất

Trung Mỹ được dự báo có mức tăng theo tỷ lệ lớn nhất trong các khu vực được phân tích, ở mức 83,1%. Mỹ Latinh và Caribe có hơn 16 triệu người chịu tác động trong phép dự báo. Tại Đông và Nam Phi, an ninh lương thực của hơn 18 triệu người có nguy cơ xấu đi, tương ứng mức tăng 26%. Châu Á - Thái Bình Dương có thêm khoảng 8,2 triệu người, còn Tây và Trung Phi có gần 6 triệu người, tăng 12%.

Bản tin Reuters do Dawn đăng lại dự báo thiếu mưa tại Đông Phi, Sahel, Trung Mỹ và Caribe. Ngược lại, nguy cơ lũ tăng tại Somalia và vùng lân cận. Nam Á và Đông Nam Á đối mặt với hạn hán, gió mùa thất thường hoặc ngập lụt cục bộ. Phân bố này cho thấy El Niño không đồng nghĩa với hạn hán ở mọi nơi.

Nhiều bao tải được xếp trong kho phía sau hàng rào kim loại (ảnh minh họa)
Dự trữ và vận chuyển hàng cứu trợ là một phần trong hoạt động ứng phó sớm của WFP (ảnh minh họa).

Việt Nam có dự báo khí hậu riêng, chưa có ước tính về thiếu đói

Tại Việt Nam, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia phát hành dự báo và cảnh báo trên phạm vi cả nước. Bản tin ngày 15/7/2026 ghi nhận ENSO đang ở pha El Niño và xác suất đạt cường độ rất mạnh trong tháng 10-12/2026 là 81%. Trung tâm dự báo nhiệt độ trung bình cả nước cao hơn mức trung bình nhiều năm 0,5-1,5°C trong tháng 8-9/2026. Mức chênh lệch dự kiến tăng lên 1,0-2,0°C trong tháng 10/2026. Lượng mưa được dự báo biến động theo tháng và theo vùng, thay vì cùng tăng hoặc cùng giảm trên toàn quốc.

Bản tin của Việt Nam mô tả nhiệt độ, lượng mưa và rủi ro thiếu nước, nhưng không ước tính số người mất an ninh lương thực. Thông cáo ngày 5/8/2026 của WFP cũng không công bố danh sách đầy đủ 45 nước trong mô hình. Một lời kêu gọi riêng của FAO và WFP hồi tháng 6 nêu bốn nước ưu tiên tại châu Á - Thái Bình Dương là Afghanistan, Pakistan, Philippines và Timor-Leste. Đây là danh sách ưu tiên hành động, không phải phạm vi của mô hình 45 nước. Việt Nam vắng tên không đồng nghĩa quốc gia này không chịu rủi ro.

Thiếu kinh phí làm thưa dữ liệu giám sát

Reuters cho biết các đợt cắt giảm tài trợ từ Mỹ và châu Âu trong năm 2025 đã hạn chế hoạt động giám sát an ninh lương thực của WFP. WFP thực hiện khoảng 1,1 triệu khảo sát hộ gia đình năm 2024, giảm còn khoảng 800.000 khảo sát năm 2025 và tiếp tục giảm trong năm 2026. Số khảo sát phản ánh lượng dữ liệu mà WFP thu thập, không phải số người bị ảnh hưởng. Dữ liệu thưa hơn khiến cơ quan này khó nhận diện nhanh một cuộc khủng hoảng mới.

WFP đã kích hoạt hành động sớm tại sáu nước

Từ tháng 5/2026, WFP đã kích hoạt hành động sớm (anticipatory action) tại Nam Sudan, Chad, Mauritania, Uganda, Guatemala và El Salvador. Cơ quan này dành hơn 14 triệu USD để hỗ trợ 500.000 người, đồng thời mở rộng bảo hiểm rủi ro thiên tai, tín dụng và thanh toán số. WFP ước tính mỗi 1 USD dành cho hành động sớm giúp tránh từ 3 đến 7 USD tổn thất cùng chi phí ứng phó.

FAO và WFP đã kêu gọi 202 triệu USD để bảo vệ 8,8 triệu người tại 22 nước có rủi ro cao. Hai cơ quan đã sẵn sàng hỗ trợ 1,2 triệu người và cần thêm 167 triệu USD để mở rộng tới 7,6 triệu người khác. Gói biện pháp gồm hỗ trợ tiền mặt, hạt giống chịu hạn hoặc chịu ngập, bảo vệ vật nuôi, trữ nước và hạ tầng chống lũ. Những con số này mô tả mục tiêu chương trình và nhu cầu tài chính, không phải số người đã tránh được thiếu đói.

Dự báo ban đầu chưa phải số liệu thiệt hại

Mô hình ban đầu của WFP dùng dữ liệu các đợt El Niño trước, đường cơ sở an ninh lương thực, yếu tố rủi ro và nhận định chuyên gia. Phạm vi chỉ gồm các nước có dữ liệu đủ vững và nơi El Niño được dự báo làm tình trạng xấu đi. Kết quả thực tế còn phụ thuộc cường độ, phân bố mưa và năng lực ứng phó tại từng nước. Số liệu gộp theo khu vực không cho phép suy ra trực tiếp mức tác động tại một quốc gia.

Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, dự báo tại Việt Nam nêu rủi ro khí hậu nhưng chưa có số người mất an ninh lương thực. Vì thế, mức tăng 49 triệu người hoặc các tỷ lệ khu vực không thay thế cho dữ liệu riêng của Việt Nam. Khoảng trống này cũng khiến tác động đối với sản xuất và giá lương thực tại Việt Nam chưa thể được lượng hóa từ các nguồn đang có.