Trẻ không có mặt trong cùng căn phòng vẫn có thể nghe tiếng chửi mắng, đập phá hoặc kêu cứu khi bạo lực gia đình xảy ra. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình của Đài Loan đưa việc nhìn thấy hoặc trực tiếp nghe thấy bạo lực vào khái niệm trẻ chứng kiến bạo lực gia đình. Không có thương tích bên ngoài không đồng nghĩa với việc trẻ không bị ảnh hưởng; ưu tiên trước mắt là an toàn và một người lớn đáng tin cậy.

Nhìn thấy hoặc nghe trực tiếp đều cần được xem xét

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình của Đài Loan mô tả bạo lực gia đình là hành vi quấy rối, kiểm soát, cưỡng ép hoặc xâm hại trái pháp luật về thể chất, tinh thần hay kinh tế giữa các thành viên gia đình. Trẻ chứng kiến không chỉ là trẻ nhìn thấy hành vi đó, mà còn gồm trẻ trực tiếp nghe thấy bạo lực.

Định nghĩa này không biến mọi bất đồng thành bạo lực gia đình. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét hành vi cụ thể, quan hệ giữa các bên và mức độ nguy hiểm. Người chăm sóc đang ở Đài Loan nên hỏi trung tâm phòng, chống bạo lực gia đình tại địa phương hoặc đường dây 113 về cách tìm hỗ trợ. Dịch vụ hỗ trợ và tư vấn cho trẻ chứng kiến vẫn dựa trên đánh giá nhu cầu, không phải trẻ nào cũng nhận cùng một cách can thiệp.

Không có thương tích vẫn cần theo dõi phản ứng của trẻ

Trẻ thường sợ hãi, lo lắng, tự trách, khó ngủ, khó tập trung, im lặng hoặc dễ cáu sau một sự kiện đáng sợ. Những biểu hiện này cũng xuất hiện vì nhiều nguyên nhân khác, nên một dấu hiệu riêng lẻ không đủ để chẩn đoán hay dự đoán tương lai của trẻ.

Phạm vi bạo lực, thời gian phơi nhiễm và nhóm trẻ trong các nghiên cứu không giống nhau. Một tổng quan đăng trên Child Abuse & Neglect ghi nhận mối liên hệ giữa phơi nhiễm bạo lực gia đình và nhiều khó khăn ở trẻ, nhưng kết quả nhóm không thể dùng để kết luận cho từng em. Người lớn nên hỏi trẻ đang cảm thấy gì, quan sát thay đổi trong sinh hoạt và tìm đánh giá phù hợp nếu khó khăn kéo dài.

Một mối quan hệ ổn định với người chăm sóc đáng tin cậy là nguồn hỗ trợ. Điều đó không có nghĩa trẻ phải tự vượt qua sự việc hoặc một người lớn phải tự mình giải quyết toàn bộ nguy cơ. Trẻ, người bị bạo lực và người chăm sóc trẻ đều cần được quan tâm.

Người lớn giữ an toàn, trẻ không phải can thiệp

Khi xung đột tăng mức độ, người lớn cần đưa trẻ tránh khỏi nơi nguy hiểm và tìm trợ giúp. Không yêu cầu trẻ can ngăn, truyền lời, dỗ dành một bên, chọn bên hoặc bảo vệ thành viên khác trong gia đình.

Nếu rời khỏi hiện trường làm nguy cơ tăng lên, hãy chọn cách liên lạc an toàn với một người đáng tin cậy hoặc dịch vụ hỗ trợ. Người lớn không cần ép trẻ kể ngay mọi thứ đã nhìn thấy hay nghe thấy, cũng không nên yêu cầu trẻ giữ bí mật.

Sau sự việc, hãy nói bằng câu ngắn phù hợp với tuổi: “Con vừa rồi chắc đã rất sợ. Đây không phải lỗi của con. Người lớn sẽ chịu trách nhiệm xử lý.” Hãy để trẻ biết em được phép nói về cảm xúc và tìm một người lớn đáng tin cậy. Nếu trẻ tiếp tục bị ảnh hưởng, gia đình nên hỏi nhân viên tư vấn học đường, nhân viên xã hội hoặc chuyên gia tâm lý về hỗ trợ phù hợp.

Ba biểu tượng nối tiếp cho thấy người lớn đưa trẻ tránh xung đột, liên lạc với người đáng tin cậy và chịu trách nhiệm sắp xếp hỗ trợ

Tại Việt Nam thì sao

Ở Việt Nam, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15 được Quốc hội ban hành ngày 14 tháng 11 năm 2022 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2023. Văn bản này đặt ra các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, bảo vệ, hỗ trợ và xử lý vi phạm liên quan đến bạo lực gia đình. Khi một đứa trẻ nghe tiếng đánh mắng, đe dọa hoặc chứng kiến người thân bị khống chế, gia đình không nên chờ đến khi trẻ có thương tích mới tìm sự giúp đỡ.

Đầu mối dễ nhớ là Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Theo trang chính thức của Tổng đài, số 111 tiếp nhận thông tin về nguy cơ và hành vi xâm hại trẻ em, tư vấn và kết nối hỗ trợ; cuộc gọi miễn phí và hoạt động 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần. Người gọi nên trình bày trẻ đang ở đâu, ai đang gặp nguy hiểm, sự việc diễn ra khi nào và người lớn liên lạc an toàn bằng cách nào. Không cần tự quyết định trước rằng vụ việc đã đủ mức bạo lực hay chưa mới được hỏi.

Nếu trẻ đang ở trong nguy hiểm tức thời, người lớn cần ưu tiên đưa em đến nơi an toàn và liên hệ lực lượng khẩn cấp tại địa phương. Khi gọi 111, hãy nói rõ nếu người gây nguy hiểm đang ở cùng nhà, có vũ khí, đã đe dọa tiếp tục gây hại hoặc trẻ không có người lớn an toàn bên cạnh. Không giao điện thoại cho trẻ để tự thương lượng với người đang bạo lực nếu điều đó làm em dễ bị phát hiện hoặc bị trả đũa.

Gia đình ở Việt Nam nên bắt đầu bằng trạm y tế, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, nhà trường hoặc cơ quan bảo vệ trẻ em tại địa phương để hỏi nơi chuyển tuyến. Tuy nhiên, tên đơn vị, cách tiếp nhận và mức độ sẵn có của tư vấn tâm lý không giống nhau giữa các tỉnh, thành phố. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy bảng giá chính thức áp dụng thống nhất trên toàn quốc cho hỗ trợ tâm lý dành cho trẻ chứng kiến bạo lực gia đình. Vì vậy, khi hỏi dịch vụ, nên yêu cầu cơ sở nói rõ người cung cấp dịch vụ, hình thức hỗ trợ, thời gian chờ và chi phí trước khi đăng ký.

Luật Việt Nam và quy định của Đài Loan có hệ thống đầu mối khác nhau, vì vậy người đang ở Đài Loan không nên dùng số 111 của Việt Nam thay cho 113 hoặc 110 của Đài Loan. Ngược lại, gia đình ở Việt Nam cần hỏi Tổng đài 111 hoặc đầu mối tại địa phương, không mặc định rằng quy trình của Đài Loan áp dụng tại Việt Nam. Điểm chung là trẻ không phải người can ngăn, giữ bí mật hay tự lập kế hoạch an toàn.

113 để tư vấn tại Đài Loan, 110 khi nguy hiểm tức thời

Tại Đài Loan, đường dây bảo vệ 113 của Bộ Y tế và Phúc lợi tiếp nhận thông tin, tư vấn và thông báo liên quan đến bạo lực gia đình và bảo vệ trẻ em, hoạt động 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần. Nếu đang có nguy hiểm tức thời đến tính mạng hoặc an toàn thân thể, hãy gọi 110 trước.

Khi gọi, người lớn nên nói những gì mình biết về người, sự việc, thời gian, địa điểm và nguy cơ hiện tại. Nếu chưa chắc sự việc có đủ căn cứ để gọi là bạo lực gia đình, vẫn nên trình bày mối lo với 113 để hỏi hướng xử lý. Không để trẻ tự điều tra, thu thập lời khai hoặc đứng giữa hai người lớn.

Đồ họa phân biệt số 113 để tư vấn hoặc thông báo về bạo lực gia đình và số 110 khi có nguy hiểm tức thời tại Đài Loan
  • Trẻ nhìn thấy hoặc trực tiếp nghe thấy bạo lực gia đình đều cần được xem xét và bảo vệ.
  • Một phản ứng riêng lẻ không đủ để chẩn đoán hay dự đoán tình trạng của trẻ.
  • Người lớn cần giữ an toàn và tìm hỗ trợ, không giao cho trẻ việc can ngăn hoặc truyền lời.
  • Tại Đài Loan, 113 dùng để tư vấn hoặc thông báo; nguy hiểm tức thời gọi 110. Tại Việt Nam, gọi Tổng đài bảo vệ trẻ em 111.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ chỉ nghe tiếng cãi vã mà không nhìn thấy thì có được xem là chứng kiến không?

Tại Đài Loan, định nghĩa pháp luật bao gồm việc trực tiếp nghe thấy bạo lực gia đình. Nếu chưa rõ sự việc có thuộc phạm vi này không, người chăm sóc nên hỏi 113.

Mọi lần cha mẹ tranh luận đều là bạo lực gia đình sao?

Không. Cần xem hành vi cụ thể, việc kiểm soát hoặc đe dọa, mức độ gây hại và quan hệ giữa các bên. Không nên tự kết luận chỉ từ việc hai người bất đồng.

Trẻ không bị thương có cần được quan tâm không?

Có. Hãy lắng nghe trẻ và quan sát thay đổi trong giấc ngủ, học tập, giao tiếp hoặc sinh hoạt. Những thay đổi này không tự xác định nguyên nhân; nếu kéo dài, hãy hỏi người có chuyên môn.

Người lớn nên nói gì với trẻ?

Hãy nói ngắn gọn rằng sự việc không phải lỗi của trẻ và người lớn sẽ chịu trách nhiệm. Không yêu cầu trẻ can ngăn, truyền lời, chọn bên hoặc giữ bí mật.

Khi nào cần gọi đường dây hỗ trợ?

Ở Đài Loan, 113 tiếp nhận tư vấn hoặc thông báo về bạo lực gia đình và bảo vệ trẻ em; nguy hiểm tức thời gọi 110. Ở Việt Nam, Tổng đài 111 là đầu mối miễn phí hoạt động 24/7 để tiếp nhận thông tin và kết nối hỗ trợ bảo vệ trẻ em.