Rung nhĩ là một dạng rối loạn nhịp tim trong đó tâm nhĩ đập nhanh và không đều. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đo huyết áp, làm điện tâm đồ hoặc nhận thông báo từ đồng hồ thông minh. Vấn đề đáng chú ý nhất là cục máu đông hình thành trong tim có thể đi lên não và gây đột quỵ.

Hiệp hội Nhịp học Đài Loan mô tả rung nhĩ là rối loạn nhịp thường gặp nhất, với tỷ lệ khoảng 1% tại Đài Loan và nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 5 lần. Mức nguy cơ của từng người không giống nhau, vì còn phụ thuộc tuổi, tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tim, tiền sử đột quỵ và bệnh mạch máu.

Khi nào cần đi khám ngay

Người đang hồi hộp kèm đau ngực, khó thở rõ, ngất, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột hay đau đầu dữ dội cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp. Những dấu hiệu thần kinh xuất hiện đột ngột không nên chờ đồng hồ thông minh đo lại hoặc chờ đến lịch khám. Người đang dùng thuốc chống đông và bị chảy máu kéo dài sau chấn thương cũng cần liên hệ cơ sở y tế.

Phần này chỉ giúp nhận biết tình huống cần đánh giá sớm, không xác định nguyên nhân của triệu chứng. Tại Đài Loan, người bệnh có thể liên hệ cơ sở khám đang theo dõi hoặc khoa cấp cứu tùy mức độ khẩn cấp. Người ở Việt Nam cần dùng hệ thống cấp cứu và cơ sở y tế tại nơi mình đang ở, không áp dụng máy móc quy trình của Đài Loan.

Rung nhĩ phổ biến đến mức nào

Ở rung nhĩ, tâm nhĩ không co bóp hiệu quả nên máu lưu thông kém trong buồng tim. Cục máu đông sau đó có thể theo dòng máu đến não. Nghiên cứu Framingham ghi nhận người mắc rung nhĩ có nguy cơ đột quỵ gần gấp 5 lần và tỷ lệ đột quỵ liên quan rung nhĩ tăng theo tuổi.

Nghiên cứu đoàn hệ toàn quốc tại Đài Loan trên hơn 280.000 người mới được chẩn đoán ước tính khoảng 1 trong 7 người sẽ mắc rung nhĩ trong đời. Nghiên cứu cũng dự báo tỷ lệ hiện mắc tại Đài Loan đạt 4,01% vào năm 2050, đồng thời ghi nhận người mắc rung nhĩ có nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ, suy tim, tử vong và sa sút trí tuệ cao hơn nhóm không mắc.

Các con số giữa những nghiên cứu không hoàn toàn giống nhau vì quần thể, thời gian theo dõi và cách so sánh khác nhau. Ý nghĩa thực hành nhất là rung nhĩ thường gặp hơn khi tuổi tăng và không phải ai cũng có triệu chứng để tự nhận biết.

Các đường sóng nhịp tim trên giấy điện tâm đồ (ảnh minh họa)

Vì sao mùa lạnh đáng chú ý

Một nhóm nghiên cứu tại Bệnh viện Cựu chiến binh Đài Bắc phân tích dữ liệu bảo hiểm của 289.559 người bệnh rung nhĩ và ghi nhận nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ mùa đông cao hơn mùa hè 19%, mùa xuân cao hơn 10%. Nguy cơ tăng rõ khi nhiệt độ trung bình trong ngày dưới 20°C.

Một tổng quan hệ thống gồm 15 nghiên cứu nhận thấy rung nhĩ kịch phát xuất hiện nhiều hơn vào mùa đông và ít hơn vào mùa hè. Các nghiên cứu này không chứng minh mọi đợt hồi hộp trong mùa lạnh đều là rung nhĩ. Chúng chỉ cho thấy thời tiết là một yếu tố đáng đưa vào trao đổi khi người bệnh đã có chẩn đoán hoặc triệu chứng.

Người đã được chẩn đoán cần tiếp tục kế hoạch theo dõi và dùng thuốc theo chỉ định trong mùa lạnh. Không nên tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc chỉ vì cảm thấy khỏe hơn hay vì lo chảy máu.

Phát hiện khi không có triệu chứng

Hồi hộp, hụt hơi, mệt và tức ngực là những biểu hiện thường được nhắc đến, nhưng một phần người bệnh không thấy gì rõ ràng. Bài viết dẫn lời chuyên gia tại Đài Loan cho biết khoảng một nửa người mắc rung nhĩ không có triệu chứng. Vì vậy, sàng lọc thường bắt đầu từ đo mạch, đo huyết áp hoặc điện tâm đồ khi có lý do lâm sàng.

Một chương trình tại huyện Nghi Lan, Đài Loan, từng sàng lọc 7.071 người từ 40 tuổi và phát hiện 109 trường hợp rung nhĩ. Bài báo năm 2021 ghi nhận địa phương này đưa sàng lọc rung nhĩ vào khám sức khỏe người lớn, với lịch khác nhau theo nhóm tuổi. Đây là ví dụ về chương trình địa phương tại Đài Loan, không phải lịch khám áp dụng chung cho Việt Nam.

Đồng hồ thông minh có chức năng phát hiện nhịp không đều nhưng không thay thế điện tâm đồ chẩn đoán. Trong nghiên cứu trên hơn 400.000 người, 0,52% nhận thông báo từ đồng hồ và 34% trong số người tiếp tục đeo miếng dán điện tâm đồ được xác nhận rung nhĩ. Một thông báo là lý do để trao đổi với bác sĩ, không phải kết luận bệnh.

Bác sĩ đánh giá nguy cơ đột quỵ ra sao

Sau khi xác nhận rung nhĩ, bác sĩ xem xét bệnh sử và các yếu tố nguy cơ trước khi bàn về thuốc chống đông. Thang điểm CHA2DS2-VASc thường tính suy tim, tăng huyết áp, tuổi, đái tháo đường, tiền sử đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua, bệnh mạch máu và giới tính. Nghiên cứu Euro Heart Survey ghi nhận nguy cơ huyết khối tăng theo điểm nguy cơ.

Điểm số chỉ là một phần của quyết định. Bác sĩ còn xem xét nguy cơ chảy máu, chức năng thận, loại rung nhĩ, thuốc đang dùng và khả năng theo dõi. Người bệnh không nên tự suy ra mình cần hay không cần thuốc từ một bảng điểm trên mạng.

Tài liệu giáo dục của Hiệp hội Nhịp học Đài Loan nêu warfarin từng được ghi nhận giúp giảm khoảng 64% nguy cơ đột quỵ trong bối cảnh điều trị phù hợp. Con số từ tài liệu và nghiên cứu không phải lời khuyên cho từng người. Thuốc chống đông vẫn có nguy cơ chảy máu, còn lợi ích và nguy cơ cần được bác sĩ cân nhắc riêng.

Dụng cụ banh miệng trong một thủ thuật nha khoa (ảnh minh họa)

Dùng thuốc chống đông trước khi làm răng

Câu hỏi thường gặp là có cần ngừng thuốc trước khi cạo vôi, nhổ răng hoặc làm thủ thuật nha khoa hay không. Câu trả lời phụ thuộc loại thuốc, mức độ can thiệp, chức năng thận và nguy cơ hình thành cục máu đông. Người bệnh cần báo đầy đủ tên thuốc và bệnh sử cho nha sĩ, đồng thời nói với bác sĩ đã kê thuốc về thủ thuật sắp làm.

Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ cho biết phần lớn thủ thuật nha khoa không cần tự ý thay đổi thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu. Nếu cần điều chỉnh, quyết định phải do bác sĩ kê thuốc và nha sĩ phối hợp. Cầm máu tại chỗ gồm ép gạc, vật liệu cầm máu hoặc khâu, tùy thủ thuật.

Hướng dẫn của Bệnh viện Cựu chiến binh Đài Trung yêu cầu báo cho bác sĩ trước thủ thuật xâm lấn và không tự ý dừng thuốc chống đông. Liên đoàn Nha sĩ Đài Loan cũng cảnh báo việc dừng thuốc có thể làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Sau thủ thuật, nếu máu vẫn chảy dù đã ép theo hướng dẫn của cơ sở nha khoa, người bệnh cần liên hệ lại cơ sở đó hoặc đi khám.

Ba việc nên chuẩn bị trước cuộc hẹn là mang theo danh sách thuốc, hỏi nha sĩ thủ thuật dự kiến có mức chảy máu ra sao và xác nhận ai sẽ trao đổi với bác sĩ kê thuốc nếu cần thay đổi kế hoạch. Không tự bỏ liều để phòng chảy máu và cũng không tự dùng thêm thuốc khác để xử lý.

Tại Việt Nam thì sao

Các tỷ lệ, lịch sàng lọc và chương trình nêu trên thuộc dữ liệu tại Đài Loan. Ở Việt Nam, người nghi ngờ có rối loạn nhịp cần hỏi bệnh viện hoặc phòng khám đang tiếp nhận về nơi làm điện tâm đồ, thời gian trả kết quả và bước theo dõi sau đó. Bài viết không đưa một mức giá chung, vì chi phí phụ thuộc cơ sở, loại thăm khám, xét nghiệm đi kèm và việc người bệnh sử dụng bảo hiểm y tế. Trước khi đi, nên hỏi quầy tiếp nhận hoặc kênh chính thức của cơ sở về bảng giá hiện hành và phần chi phí bảo hiểm thanh toán.

Người đang dùng thuốc chống đông tại Việt Nam nên mang đơn thuốc, vỏ thuốc hoặc ảnh chụp danh sách thuốc khi đến nha sĩ. Câu hỏi cần đặt ra là thủ thuật dự kiến có xâm lấn đến mức nào, ai liên hệ với bác sĩ kê thuốc nếu cần đánh giá thêm và dấu hiệu chảy máu nào cần gọi lại. Nha sĩ không nên quyết định thay đổi thuốc chỉ dựa trên việc người bệnh nói mình đang dùng thuốc, còn người bệnh không nên tự dừng thuốc trước khi có trao đổi chuyên môn.

Về mức độ sẵn có, điện tâm đồ và khám tim mạch không phải là một chương trình sàng lọc rung nhĩ thống nhất cho mọi tỉnh thành theo các nguồn đã kiểm tra cho bài này. Khả năng tiếp nhận đồng hồ thông minh, máy đo huyết áp có cảnh báo nhịp không đều và máy điện tâm đồ tại từng cơ sở cũng không nên suy đoán từ quảng cáo thiết bị. Người dân có thể kiểm tra website chính thức của bệnh viện, gọi bộ phận tiếp nhận hoặc hỏi cơ sở bảo hiểm y tế nơi mình đăng ký về nơi khám phù hợp. Những kênh này giúp xác nhận dịch vụ, lịch và giá tại thời điểm hỏi.

Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra tỷ lệ hiện mắc, nguy cơ theo mùa hoặc lịch sàng lọc cộng đồng để đối chiếu trực tiếp với các nghiên cứu của Đài Loan. Vì vậy, không nên lấy con số 1%, 19%, 34% hoặc lịch khám của huyện Nghi Lan làm số liệu cho Việt Nam. Đây là giới hạn của dữ liệu được kiểm tra, không phải khẳng định rằng Việt Nam không có dịch vụ chẩn đoán hoặc điều trị rung nhĩ.

Câu hỏi thường gặp

Rung nhĩ nguy hiểm ở điểm nào?
Nhịp nhĩ không đều làm máu lưu thông kém và có thể tạo cục máu đông. Hiệp hội Nhịp học Đài Loan nêu nguy cơ đột quỵ tăng khoảng 5 lần.

Mùa đông có làm nguy cơ đột quỵ cao hơn không?
Nghiên cứu trên dữ liệu tại Đài Loan ghi nhận nguy cơ đột quỵ thiếu máu cục bộ ở người bệnh rung nhĩ mùa đông cao hơn mùa hè 19%. Kết quả này không phải số liệu đại diện cho Việt Nam.

Đồng hồ thông minh báo rung nhĩ có phải đã mắc bệnh không?
Không. Thông báo chỉ là tín hiệu cần trao đổi với bác sĩ. Trong một nghiên cứu lớn, 34% người tiếp tục làm điện tâm đồ bằng miếng dán được xác nhận rung nhĩ.

Dùng thuốc chống đông có cần ngừng trước khi nhổ răng không?
Không tự ngừng. Hãy báo cho nha sĩ và bác sĩ kê thuốc để họ đánh giá loại thủ thuật, nguy cơ chảy máu và nguy cơ huyết khối.

Cạo vôi răng có cần báo đang dùng thuốc chống đông không?
Có. Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ cho biết phần lớn thủ thuật không cần thay đổi thuốc, nhưng mọi điều chỉnh phải được trao đổi với bác sĩ kê thuốc.