Nắng nóng tại Đài Loan: năm mốc phòng bệnh cho nhóm nguy cơ cao

Nắng nóng gây áp lực khác nhau lên từng cơ thể, ngay cả khi mọi người ở cùng một địa điểm. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, vận động viên và người làm ngoài trời cần bắt đầu biện pháp bảo vệ sớm hơn. Cơ quan Thúc đẩy Sức khỏe Đài Loan (HPA) trực thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan, cơ quan trung ương phụ trách y tế và an sinh. HPA liệt kê người từ 65 tuổi, trẻ nhỏ, người lao động ngoài trời, vận động viên và người mắc bệnh mạn tính trong nhóm nguy cơ cao tại Đài Loan.

Kế hoạch phòng bệnh cần xác định trước lúc tăng mức bảo vệ, lúc dừng hoạt động và lúc gọi cấp cứu. Khuyến cáo y tế công cộng tại Đài Loan hướng dẫn gia đình giữ mát, uống nước và theo dõi triệu chứng. Hướng dẫn nghề nghiệp đặt thêm trách nhiệm lên người sử dụng lao động khi hoạt động diễn ra ở nhiệt độ cao. Hai hệ thống phục vụ các bối cảnh khác nhau và không tạo ra một ngưỡng chung cho mọi người.

Dấu hiệu phải gọi cấp cứu và bắt đầu làm mát

Sốc nhiệt là tình trạng nặng nhất trong nhóm bệnh do nhiệt. Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Mỹ (NIOSH) là cơ quan nghiên cứu về sức khỏe và an toàn của người lao động. NIOSH nêu các dấu hiệu gồm lú lẫn, nói khó, mất ý thức, co giật, thân nhiệt rất cao cùng da nóng khô hoặc vẫn đổ nhiều mồ hôi. Thân nhiệt có thể lên khoảng 41,1°C hoặc cao hơn trong 10-15 phút, nên người đang ở Đài Loan cần gọi dịch vụ cấp cứu ngay thay vì chờ theo dõi.

Trong lúc chờ nhân viên cấp cứu, NIOSH hướng dẫn đưa người bệnh đến chỗ râm mát, cởi bớt lớp áo ngoài và làm mát nhanh. Da được làm ướt, quần áo được thấm nước mát và không khí được lưu thông quanh cơ thể. Người hỗ trợ cần ở lại cho đến khi dịch vụ y tế đến. Các bước làm mát diễn ra song song với cuộc gọi cấp cứu, không thay thế chuyển viện.

Kiệt sức do nhiệt thường biểu hiện bằng đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, yếu sức, khát, đổ nhiều mồ hôi hoặc tiểu ít. NIOSH khuyến nghị đưa người lao động có các biểu hiện này đến phòng khám hoặc khoa cấp cứu để được đánh giá. Trong lúc chờ, người bệnh cần rời vùng nóng, cởi bớt quần áo và được làm mát. Bất kỳ thay đổi nào về ý thức, lời nói hoặc co giật đều chuyển tình huống sang cấp cứu ngay.

Hai thông tin cần kiểm tra trước khi ra ngoài

Dự báo nhiệt độ cao nhất cho biết mức nóng dự kiến trong ngày. Mức nguy cơ nhiệt trong môi trường lao động bổ sung thông tin về nhiệt độ và độ ẩm theo giờ tại địa phương. Bộ Lao động Đài Loan là cơ quan quản lý tuyển dụng và quyền lao động, trong đó Cơ quan An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Đài Loan (OSHA Đài Loan) phụ trách an toàn nghề nghiệp. OSHA Đài Loan cho biết cổng thông tin phòng hộ khi lao động trong nhiệt độ cao sử dụng dữ liệu nhiệt độ và độ ẩm theo giờ của cơ quan khí tượng để xác định mức nguy cơ tại từng địa phương.

Khi mức nguy cơ nhiệt trong lao động lên mức 4, hướng dẫn năm 2025 yêu cầu thiết bị che nắng và hạ nhiệt, chỗ nghỉ mát cùng đủ nước uống. Gia đình không thuộc đối tượng điều chỉnh của hướng dẫn nghề nghiệp này. Mức nguy cơ vẫn giúp nhận ra ngày cần rút ngắn thời gian ngoài trời và bố trí chỗ nghỉ sớm hơn. Đây là tín hiệu lập kế hoạch, không phải ngưỡng chẩn đoán bệnh do nhiệt.

Bốn lớp bảo vệ: che nắng, uống nước, thông gió và nghỉ

HPA tóm tắt phòng bệnh do nắng nóng bằng ba nguyên tắc: giữ mát, bổ sung nước và tăng cảnh giác. Giữ mát gồm quần áo nhẹ, sáng màu, rộng và thoáng, cùng không gian trong nhà thông gió hoặc có điều hòa. Trẻ nhỏ không được để một mình trong xe kín dù chỉ trong thời gian ngắn. Che nắng và thông gió giảm lượng nhiệt cơ thể phải tiếp nhận, còn các quãng nghỉ tạo thời gian hạ nhiệt.

Đối với người lớn, HPA nêu mức tham khảo 6-8 cốc nước mỗi ngày, mỗi cốc 240 ml, uống thành nhiều lần và điều chỉnh theo hoạt động, sức khỏe cùng thời tiết. Mức này không áp dụng đồng loạt cho mọi người. Người có bệnh hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần hỏi lượng nước phù hợp khi trời nóng. HPA cũng khuyên tránh đồ uống có cồn hoặc quá nhiều đường vì chúng làm cơ thể mất thêm nước.

HPA khuyến cáo trẻ nhỏ và người cao tuổi tránh ra ngoài từ 10h đến 14h giờ Đài Loan, tương ứng 9h đến 13h giờ Việt Nam, hoặc vào lúc nóng nhất trong ngày. Nếu phải di chuyển, lịch trình cần ưu tiên đoạn đường có bóng râm và nơi dừng chân mát. Nước uống, che nắng, thông gió và nghỉ xử lý bốn nguồn rủi ro khác nhau. Bỏ một lớp bảo vệ làm phần còn lại kém hiệu quả hơn.

Người làm ngoài trời và vận động viên cần quy trình riêng

Hướng dẫn của OSHA Đài Loan áp dụng cho người lao động, người tự doanh và lao động do doanh nghiệp phái cử tại các đơn vị kinh doanh. Phạm vi này có ý nghĩa với người lao động Việt Nam làm ngoài trời tại Đài Loan. Ở mức nguy cơ cao nhất, đơn vị sử dụng lao động phải cung cấp biện pháp che nắng, hạ nhiệt, chỗ nghỉ mát và nước uống. Nghỉ và làm mát vì thế thuộc quy trình bảo vệ nghề nghiệp, không phụ thuộc vào khả năng chịu đựng của từng người.

Đối với người giao hàng và hoạt động di chuyển liên tục, OSHA Đài Loan nêu cơ quan công quyền, thư viện, siêu thị hoặc cửa hàng hợp tác như các điểm nghỉ và bổ sung nước. Hướng dẫn cũng yêu cầu quần áo thấm hút, nước mang theo và cơ chế báo cáo ngay tình trạng sức khỏe. Người sử dụng lao động vẫn phải dự tính điểm nghỉ khi địa hình hoặc đặc thù nhiệm vụ cản trở lắp thiết bị cố định. Các biện pháp này áp dụng tại Đài Loan và không tự động trở thành nghĩa vụ pháp lý ở Việt Nam.

Hiệp hội Chuyên viên Huấn luyện Thể thao Quốc gia Mỹ (NATA) là tổ chức nghề nghiệp dành cho chuyên viên chăm sóc vận động viên. Tuyên bố chuyên môn năm 2015 của NATA khuyến nghị tăng dần cường độ, thời lượng và trang bị bảo hộ trong giai đoạn làm quen với nhiệt kéo dài 7-14 ngày. Tài liệu xác định 2-3 tuần đầu mùa tập luyện là giai đoạn nguy cơ cao nhất, nhất là với môn dùng nhiều đồ bảo hộ. NATA còn khuyến nghị lập trước quãng nghỉ và điều chỉnh tỷ lệ vận động với nghỉ theo môi trường cùng cường độ.

Khuyến nghị NATA được viết cho hoạt động thể thao có đội ngũ chuyên môn, không tạo ra lịch chung cho mọi hoạt động ngoài trời. Người mới trở lại tập luyện sau bệnh cũng cần được theo dõi kỹ hơn khi vận động trong nóng. Cường độ, trang bị và điều kiện môi trường quyết định tốc độ tăng tải. Một lịch cố định không bảo đảm phòng được mọi trường hợp bệnh do nhiệt.

Nhóm nguy cơ cao cần bắt đầu bảo vệ sớm hơn

Một nhiệt độ ngoài trời không tạo cùng mức nguy cơ cho người lớn khỏe mạnh và người đang chịu hạn chế về điều hòa thân nhiệt. Tuổi, bệnh nền, thuốc đang dùng, mức vận động và khả năng tiếp cận nơi mát đều làm thay đổi quyết định. Kế hoạch cho từng nhóm vì thế cần xác định người hỗ trợ khi cần, nơi làm mát và mốc dừng hoạt động.

Trẻ nhỏ

Trẻ nhỏ phụ thuộc vào người chăm sóc để rời vùng nóng và để các dấu hiệu khó chịu được nhận ra sớm. HPA khuyến cáo tuyệt đối không để trẻ một mình trong xe tại Đài Loan, bất kể thời gian dài hay ngắn. Hoạt động ngoài trời của trẻ cần tránh khung giờ nóng nhất và có điểm nghỉ mát. Lú lẫn, khó đánh thức, co giật hoặc mất ý thức thuộc nhóm dấu hiệu cần cấp cứu ngay.

Người từ 65 tuổi

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) là cơ quan y tế công cộng liên bang của Mỹ. CDC cho biết người từ 65 tuổi thích nghi kém hơn người trẻ với thay đổi nhiệt độ đột ngột. Bệnh mạn tính và một số thuốc kê đơn cũng ảnh hưởng phản ứng của cơ thể với nhiệt hoặc khả năng đổ mồ hôi. CDC khuyến nghị người chăm sóc thăm ít nhất hai lần mỗi ngày để kiểm tra nước uống, điều hòa, cách làm mát và dấu hiệu căng thẳng do nhiệt.

Người mắc bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc dài ngày

CDC cho biết người mắc bệnh mạn tính có thể cảm nhận hoặc phản ứng chậm hơn với thay đổi nhiệt độ, còn một số thuốc làm tác động của nắng nóng nặng thêm. Không nên gom người đang điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu vào một kế hoạch uống nước chung. Người được hạn chế lượng dịch hoặc đang dùng thuốc làm tăng bài niệu cần hỏi bác sĩ lượng nước phù hợp trong ngày nóng. Thuốc kê đơn không được tự ngừng hoặc đổi lượng dùng theo dự báo thời tiết.

Mốc tại Đài Loan không tự động áp dụng ở Việt Nam

Ba nguyên tắc của HPA và mức nguy cơ của OSHA Đài Loan thuộc hệ thống tại Đài Loan. Tài liệu CDC và NATA bổ sung bằng chứng từ Mỹ, nhưng không xác lập quy định lao động hay ngưỡng cảnh báo cho Việt Nam. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này. Người đọc ở Việt Nam cần tra thông báo thời tiết, quy định trong môi trường lao động và hướng dẫn y tế do cơ quan có thẩm quyền công bố tại thời điểm áp dụng.

Hai lần kiểm tra giữ các mốc hành động không bị bỏ sót

Lần kiểm tra trước khi ra ngoài tập trung vào dự báo nhiệt độ, mức nguy cơ nhiệt và thời gian ở ngoài trời. Kế hoạch cần ghi rõ người phụ trách trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi, điểm có bóng râm, nước uống và quãng nghỉ. Người làm ngoài trời cần biết cơ chế báo tình trạng sức khỏe cùng nơi nghỉ do đơn vị bố trí. Người có bệnh mạn tính hoặc hạn chế lượng dịch dùng kế hoạch đã thống nhất với bác sĩ.

Lần kiểm tra trong và sau hoạt động tập trung vào ý thức, lời nói, thân nhiệt, mức đổ mồ hôi, chóng mặt, buồn nôn và lượng nước tiểu. Kiệt sức do nhiệt cần được làm mát và đánh giá y tế sớm. Lú lẫn, nói khó, co giật hoặc mất ý thức dẫn thẳng đến cuộc gọi cấp cứu, dù da khô hay vẫn có mồ hôi. Các mốc cụ thể giúp gia đình và đơn vị lao động hành động trước khi tình trạng chuyển nặng.