Trẻ nhỏ và người cao tuổi mắc cúm không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng sốt cao. Trẻ thường không nói rõ mình khó chịu ở đâu, còn người cao tuổi có thể bắt đầu bằng lú lẫn, chán ăn hoặc thay đổi bệnh nền. Vì vậy, người chăm sóc nên nhìn cả nhịp thở, khả năng uống nước, tiểu tiện và mức tỉnh táo.

CDC Hoa Kỳ ghi nhận người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch đôi khi không sốt khi nhiễm cúm. Ở trẻ nhỏ, buồn nôn, nôn và tiêu chảy thường đi kèm triệu chứng hô hấp. Những dấu hiệu này không tự xác định cúm, cũng không loại trừ các nguyên nhân khác.

Dấu hiệu cần trợ giúp y tế ngay

Cục Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan liệt kê thở nhanh, khó thở, tím môi hoặc mặt, ho ra máu, đau ngực, thay đổi ý thức và huyết áp thấp là các dấu hiệu nguy hiểm của cúm. Trẻ khó đánh thức, tỉnh táo kém hoặc giảm hoạt động cũng cần được đánh giá khẩn cấp.

Với trẻ nhỏ, cần tìm trợ giúp ngay nếu trẻ thở gắng sức, không uống được, tiểu ít rõ rệt, khó đánh thức hoặc phản ứng khác hẳn thường ngày. Với người cao tuổi, lú lẫn đột ngột, buồn ngủ bất thường, đi không vững, thở xấu đi, đau ngực hoặc tiểu ít rõ rệt đều không nên chỉ chờ theo dõi tại nhà. Nếu triệu chứng đã giảm rồi trở nặng trở lại, cũng cần liên hệ cơ sở y tế.

Tại Đài Loan, tình huống có khó thở, tím tái, đau ngực hoặc thay đổi ý thức cần gọi 119 hoặc đến khoa cấp cứu. Đây là hướng dẫn trong hệ thống Đài Loan; người đang ở Việt Nam cần hỏi trước cơ sở y tế địa phương về đầu mối cấp cứu phù hợp.

Trẻ nhỏ cần theo dõi những gì

Trẻ chưa nói rõ được triệu chứng thường chỉ quấy khóc, bám người chăm sóc hoặc giảm chơi. Đối chiếu với trạng thái thường ngày: trẻ có nhìn và đáp lại khi được gọi không, có tự ngồi hoặc đi lại theo khả năng bình thường không, nhịp thở có nhanh hoặc gắng sức hơn không. Nôn và tiêu chảy làm trẻ khó bù nước hơn, nên lượng nước uống và số lần tiểu cần được ghi lại.

Người chăm sóc nên ghi thời điểm bắt đầu ho, mệt hoặc sốt; những lần uống nước; số lần tiểu; nôn và tiêu chảy; cùng thay đổi trong lúc ngủ và lúc thức. Không dùng một con số nhiệt độ để kết luận trẻ an toàn hay đã mắc cúm. Nếu trẻ đang dùng thuốc dài ngày hoặc có bệnh mạn tính, cần đưa tên thuốc và bệnh nền cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết.

Người cao tuổi có biểu hiện khác

CDC Hoa Kỳ nêu rằng người cao tuổi suy nhược hoặc sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn có thể xuất hiện thay đổi trạng thái tinh thần, hành vi hoặc cảm giác thèm ăn khi mắc cúm. Gia đình nên so sánh với nếp sinh hoạt thường ngày thay vì chỉ hỏi có sốt hay không.

Các thay đổi cần ghi nhận gồm ăn ít đột ngột, ngủ nhiều hơn, nói chuyện khác thường, đi không vững, khó thức dậy, ho hoặc thở khác trước, và bệnh tim, phổi, thận hay tiểu đường khó kiểm soát hơn. Những biểu hiện này liên quan đến nhiều khả năng như nhiễm trùng, mất nước, thuốc hoặc bệnh nền. Không nên tự quy nguyên nhân cho cúm và cũng không tự ngừng hay đổi liều thuốc đang dùng.

Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp đăng trên BMJ Open năm 2025 cho thấy độ chính xác của dấu hiệu và tổ hợp triệu chứng thay đổi theo nhóm tuổi. Kết quả này ủng hộ cách đánh giá nhiều dấu hiệu cùng lúc, nhưng không dùng để dự đoán diễn tiến của một cá nhân.

Tại Việt Nam thì sao

Người đang chăm sóc trẻ hoặc người cao tuổi tại Việt Nam không nên lấy ngưỡng và đường dây của Đài Loan làm quy định mặc định. Thông tin của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương mô tả cúm là bệnh đường hô hấp do virus và nêu các biện pháp phòng lây như vệ sinh tay, che miệng khi ho và tiêm vắc xin theo hướng dẫn. Khi trong nhà có người bệnh, gia đình nên tách người có triệu chứng khỏi trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền trong khả năng thực tế, đồng thời hỏi cơ sở y tế về thời điểm cần khám.

Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương nêu trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch là các nhóm dễ bị cúm hơn. Danh sách này giúp gia đình nhận diện nhóm cần hỏi nhân viên y tế sớm, nhưng không phải bảng chẩn đoán tại nhà. Trẻ nhỏ cũng cần được xem xét theo tuổi, cân nặng, bệnh nền và khả năng uống nước, chứ không áp dụng nguyên xi tiêu chí dành cho người lớn.

Về chi phí, giá khám, xét nghiệm, thuốc và vắc xin tại Việt Nam phụ thuộc cơ sở, địa phương, loại dịch vụ và thời điểm. Bài viết không đưa ra một con số chung vì chưa có căn cứ chính thức để áp dụng cho mọi tỉnh thành. Khi gọi hoặc đến cơ sở y tế, người chăm sóc nên hỏi rõ phí khám, phí xét nghiệm nếu bác sĩ chỉ định, tình trạng sẵn có của vắc xin cúm và khoản nào được bảo hiểm y tế thanh toán trong trường hợp cụ thể.

Nghị quyết 104/NQ-CP của Chính phủ Việt Nam đặt lộ trình tăng số lượng vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2021-2030. Một lộ trình quốc gia không đồng nghĩa mọi loại vắc xin hoặc mọi nhóm tuổi đã được cung cấp miễn phí tại tất cả địa phương ở cùng thời điểm. Gia đình cần kiểm tra thông báo mới nhất của Bộ Y tế, cơ quan y tế địa phương hoặc điểm tiêm đã công bố dịch vụ.

Khi trao đổi với cơ sở y tế tại Việt Nam, nên chuẩn bị tuổi và bệnh nền của người bệnh, ngày bắt đầu triệu chứng, danh sách thuốc, lượng nước uống, số lần tiểu, mức tỉnh táo và các dấu hiệu thở khó. Nếu là trẻ, ghi thêm số lần nôn hoặc tiêu chảy và khả năng ăn uống; nếu là người cao tuổi, ghi thay đổi về đi lại, nói chuyện, ăn ngủ và bệnh mạn tính. Những thông tin cụ thể này giúp nhân viên y tế phân loại nguy cơ tốt hơn việc chỉ nói rằng người bệnh “bị cúm”.

Ghi chép diễn tiến để trao đổi với nhân viên y tế

Có thể dùng điện thoại ghi ngắn vào buổi sáng và tối: nhịp thở có gắng sức không, người bệnh uống được bao nhiêu, có tiểu như thường lệ không, có tỉnh táo và tương tác không, ho hoặc sốt đang giảm hay tăng. Không cần biến bảng ghi thành công cụ tự chẩn đoán. Mục đích là giúp bác sĩ thấy xu hướng thay đổi và biết thời điểm xuất hiện dấu hiệu đáng lo.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mang thai, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh mạn tính nên được liên hệ cơ sở y tế sớm hơn khi có triệu chứng hô hấp. Nếu xuất hiện khó thở, tím môi, đau ngực, lú lẫn, khó đánh thức hoặc tình trạng xấu đi nhanh, không chờ hoàn tất bảng ghi mới đi cấp cứu.

Những giới hạn cần nhớ

Không sốt không có nghĩa là loại trừ cúm, và có sốt cũng không đủ để xác định nguyên nhân. Dấu hiệu hô hấp, mất nước, thay đổi ý thức hoặc bệnh nền xấu đi cần được đặt trong hoàn cảnh cụ thể của từng người. Thuốc hạ sốt, thuốc kháng virus, thuốc không kê đơn, thảo dược và thực phẩm chức năng không nên được tự phối hợp theo đơn của người khác; cách dùng phải theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Thông tin về nhóm nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo trong bài dựa trên nguồn y tế công khai, nhưng không thay thế thăm khám. Người chăm sóc nên mang theo danh sách thuốc và bệnh nền khi đến cơ sở y tế, đồng thời nói rõ người bệnh đang ở Việt Nam hay Đài Loan để nhận hướng dẫn đúng hệ thống.