Ngày 10 tháng 8 năm 2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký Sắc lệnh hành pháp 14420 về khuyến nghị vaccine trẻ em. Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) là cơ quan liên bang phụ trách chính sách y tế. Văn bản xếp các biện pháp phòng ngừa vào ba nhóm dựa trên đối tượng và cách ra quyết định. Sắc lệnh cũng thúc đẩy thay vaccine phối hợp phòng sởi, quai bị và rubella (MMR) bằng ba sản phẩm đơn giá.

Văn bản không tự thay thế mọi hướng dẫn đang được áp dụng. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) là cơ quan công bố lịch tiêm chủng liên bang. Trang của CDC vẫn xác định lịch ngày 2 tháng 7 năm 2025 là lịch hiện hành theo lệnh cấm sơ bộ của tòa. Sắc lệnh vì thế thể hiện hướng chính sách, còn lịch CDC chưa đổi ngay.

Đây là chính sách tại Mỹ, không phải thay đổi lịch tiêm chủng ở Việt Nam hoặc Đài Loan. Các yêu cầu khi nhập học tại Mỹ còn do từng bang ban hành. Với gia đình Việt Nam đang sống tại Mỹ, phạm vi áp dụng phụ thuộc bang và hệ thống bảo hiểm liên quan. Độc giả ở Việt Nam và Đài Loan cần tách nội dung này khỏi lịch tiêm chủng nơi mình sinh sống.

Ba nhóm khuyến nghị không đồng nghĩa 18 loại vaccine bị cắt ngay

Bác sĩ trao đổi với bệnh nhân về biểu đồ y tế trong phòng khám (ảnh minh họa)

Nhà Trắng mô tả thay đổi là giảm từ 18 bệnh xuống 11 bệnh được khuyến nghị cho mọi trẻ em. Con số 18 gồm vaccine phòng 17 bệnh cùng kháng thể đơn dòng phòng virus hợp bào hô hấp (RSV). Kháng thể đơn dòng RSV là một biện pháp dự phòng, không phải vaccine. Phép so sánh của Nhà Trắng vì vậy gộp hai loại sản phẩm phòng bệnh.

Nhóm dành cho mọi trẻ em gồm sởi, quai bị, rubella, bạch hầu, uốn ván và ho gà. Bại liệt, bệnh do Haemophilus influenzae type b (Hib), bệnh phế cầu, bệnh do virus gây u nhú ở người (HPV) và thủy đậu hoàn tất danh sách. Nhóm nguy cơ cao gồm kháng thể đơn dòng RSV, viêm gan A, viêm gan B, bệnh do não mô cầu nhóm B và nhóm ACWY cùng sốt xuất huyết. Nhóm quyết định lâm sàng chung (shared clinical decision-making) gồm viêm gan A, viêm gan B, virus rota, bệnh do não mô cầu, cúm và COVID-19.

HHS giải thích phụ huynh và nhân viên y tế cùng cân nhắc lợi ích, rủi ro của vaccine và nguy cơ phơi nhiễm. Hai bên trao đổi trước khi quyết định. Viêm gan A và B xuất hiện trong cả nhóm nguy cơ cao lẫn nhóm quyết định chung. Sắc lệnh cũng yêu cầu duy trì khả năng tiếp cận vaccine phối hợp và các vaccine thuộc nhóm quyết định chung.

Ba vaccine đơn giá thay MMR chưa có sẵn tại Mỹ

Sắc lệnh muốn thay mỗi lần tiêm MMR phối hợp bằng ba vaccine đơn giá sau khi các sản phẩm này có mặt tại Mỹ. Văn bản còn đề nghị bố trí các vaccine trẻ em ở những lần khám riêng khi điều kiện cho phép. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) là cơ quan liên bang cấp phép vaccine. Danh sách của FDA hiện có hai vaccine MMR và một sản phẩm phối hợp thêm thủy đậu. Danh sách không liệt kê vaccine đơn giá riêng cho sởi, quai bị hoặc rubella.

HHS phải trình kế hoạch trong 90 ngày về vaccine đơn giá, thời điểm tiêm và nghiên cứu an toàn. Sắc lệnh không ấn định lịch sản xuất, cấp phép hay phân phối. Văn bản đồng thời yêu cầu bảo đảm vaccine phối hợp tiếp tục hiện diện. Phương án tiêm ba sản phẩm đơn giá vì thế chưa phải quy trình sẵn có tại phòng khám.

CDC cho biết chưa có bằng chứng khoa học đã công bố cho thấy lợi ích của tách MMR thành ba mũi đơn giá. Hướng dẫn của CDC nêu tiêm đồng thời những vaccine đủ điều kiện làm tăng khả năng trẻ được tiêm đầy đủ đúng độ tuổi. Andrew Racine, chủ tịch Học viện Nhi khoa Mỹ (AAP), nói thông báo mới tạo thêm bất định cho gia đình. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bill Cassidy, một bác sĩ, cho rằng tổng thống không có chuyên môn để tự thay đổi khuyến nghị vaccine.

Bằng chứng không cho thấy MMR làm tăng nguy cơ tự kỷ

Trump tại lễ ký nhiều lần gợi ý số lượng hoặc thời điểm tiêm vaccine liên quan đến tỷ lệ chẩn đoán tự kỷ tăng. Bộ trưởng HHS Robert F. Kennedy Jr. cho rằng một yếu tố môi trường chưa xác định đứng sau xu hướng này. Sắc lệnh không dẫn nghiên cứu cụ thể kết luận MMR gây tự kỷ. Trang an toàn vaccine của CDC nêu nhiều nghiên cứu không tìm thấy liên hệ giữa MMR và tự kỷ.

Nghiên cứu đoàn hệ đăng năm 2019 theo dõi 657.461 trẻ tại Đan Mạch và không ghi nhận nguy cơ tự kỷ tăng sau tiêm MMR. Nghiên cứu JAMA năm 2015 trên 95.727 trẻ tại Mỹ cũng không thấy nguy cơ tăng. Kết quả vẫn nhất quán ở nhóm trẻ có anh hoặc chị được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ. Đây là các nghiên cứu quan sát, nhưng dữ liệu không ủng hộ mối liên hệ mà Trump gợi ý.

Lệnh của tòa và thẩm quyền của các bang vẫn là giới hạn

Ủy ban Cố vấn về Thực hành Tiêm chủng (ACIP) tư vấn cách sử dụng vaccine tại Mỹ. Khuyến nghị của ACIP trở thành chính sách CDC sau khi giám đốc CDC chấp thuận. CDC cho biết lệnh cấm sơ bộ ngày 16 tháng 3 năm 2026 đã đình chỉ các phiếu biểu quyết ACIP trong năm 2025. Lệnh tòa cũng đình chỉ bản ghi nhớ sửa lịch của quyền giám đốc CDC ban hành ngày 5 tháng 1.

Sắc lệnh 14420 thừa nhận các chỉ thị trước đó bị trì hoãn vì vụ kiện. Văn bản yêu cầu cơ quan liên bang chỉ hành động trong phạm vi pháp luật cho phép. Các bang và vùng lãnh thổ được khuyên xem lại yêu cầu tiêm chủng khi nhập học. Sắc lệnh không tự sửa luật của từng bang hoặc đặt một ngày áp dụng chung.

Tiền lệ Nhật Bản cần được diễn giải thận trọng

Hồ sơ Nhật Bản không chứng minh riêng hành động tách MMR làm tỷ lệ tiêm quai bị sụt giảm. Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản ghi nhận MMR nội địa được dùng giai đoạn 1989-1993 rồi dừng vì nguy cơ viêm màng não vô khuẩn. Sau đó, vaccine quai bị đơn giá tiếp tục được cung cấp theo hình thức tự nguyện. Bối cảnh này khác với đề xuất tách sản phẩm của Mỹ năm 2026.

Cùng biên bản ghi nhận khảo sát năm 2015 và 2016 báo cáo ít nhất 356 trường hợp mất thính lực liên quan đến quai bị. Tỷ lệ trả lời của khảo sát là 70%, nên con số chưa phản ánh toàn bộ dân số. Tài liệu cho thấy gánh nặng biến chứng của quai bị và khoảng trống trong chính sách tiêm chủng. Nguồn chính thức đã kiểm tra không xác nhận mức bao phủ giảm còn một phần ba vì tách MMR.

Phạm vi đối với độc giả Việt Nam

Sắc lệnh chỉ điều chỉnh chính sách vaccine của Mỹ. Nó không thay đổi lịch tiêm chủng hoặc quy định nhập học tại Việt Nam và Đài Loan. Với người Việt sống tại Mỹ, tác động còn phụ thuộc bang, lịch CDC hiện hành và nguồn chi trả. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này.