Bé 10 tháng chưa biết vịn đứng: mốc vận động và lúc cần khám

Bé 10 tháng chưa tự kéo người đứng vẫn nằm trong khoảng phát triển thường gặp ở một số trẻ. Hiệp hội Nhi khoa Mỹ đặt kỹ năng kéo người đứng và đi men theo đồ đạc trong nhóm mốc vận động từ 8 đến 12 tháng. Gia đình nên nhìn cả cách trẻ ngồi, bò, di chuyển và dùng hai tay, thay vì so sánh một kỹ năng với trẻ khác.

Một thảo luận trên PTT BabyMother ghi nhận câu hỏi của phụ huynh có con gần 10 tháng chưa vịn đứng. Đây là ví dụ về mối lo trong đời sống, không phải dữ liệu để suy ra tỷ lệ chậm phát triển hay thay thế đánh giá chuyên môn.

8 đến 12 tháng là giai đoạn thường tập vịn đứng

Hiệp hội Nhi khoa Mỹ mô tả kéo người đứng và đi men theo đồ đạc trong các mốc vận động từ 8 đến 12 tháng. Trẻ tiến bộ theo thứ tự khác nhau: có trẻ bò trước, có trẻ chuyển từ ngồi sang tư thế quỳ rồi mới kéo người đứng. Một lần chưa làm được không đủ để xác định trẻ có vấn đề phát triển.

CDC đưa kỹ năng kéo người đứng và đi men theo đồ đạc vào danh sách mốc trẻ thường đạt khi 1 tuổi. CDC định nghĩa mốc là kỹ năng ít nhất 75% trẻ làm được ở một độ tuổi nhất định. Danh sách này giúp gia đình theo dõi và trao đổi với bác sĩ, không phải công cụ chẩn đoán.

Tại Đài Loan, Sổ sức khỏe trẻ em giúp gia đình ghi lại các mốc và câu hỏi trong quá trình chăm sóc. Cục Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan đăng trang tài liệu Sổ sức khỏe trẻ em và các tài liệu liên quan. Sổ này nên được đọc cùng quan sát thực tế và trao đổi với nhân viên y tế, không dùng để tự gắn nhãn cho trẻ.

Khi nào nên hỏi bác sĩ sớm

Nếu trẻ tròn 1 tuổi vẫn không bám được vào đồ vật chắc chắn để đứng, gia đình nên đặt lịch khám nhi hoặc hỏi cơ sở có dịch vụ sàng lọc phát triển. Nếu trẻ đồng thời khó ngồi, khó bò, ít dùng một bên cơ thể hoặc không tiến bộ qua thời gian, nên nêu vấn đề sớm hơn.

CDC khuyến nghị trao đổi với bác sĩ khi trẻ không đạt một mốc hoặc mất kỹ năng đã từng có. Việc mất rõ một kỹ năng quen thuộc cần được nói cụ thể: trẻ từng ngồi vững nhưng nay thường ngã, từng dùng một tay lấy đồ nhưng nay ít dùng, hoặc từng di chuyển theo cách quen thuộc nhưng đã dừng lại.

Gia đình không cần chờ đến đúng một tuổi nếu có nhiều mối lo hoặc nhận thấy khả năng đã mất. Hãy ghi thời điểm bắt đầu, hoàn cảnh trẻ làm được và không làm được, hai bên cơ thể có khác nhau không, cùng các thay đổi về ăn ngủ hoặc bệnh gần đây. Video ngắn trong sinh hoạt bình thường hữu ích nếu cơ sở y tế cho phép tiếp nhận.

Sàng lọc khác chẩn đoán như thế nào

Sàng lọc là bước xem xét ban đầu để nhận diện trẻ có cần theo dõi hoặc đánh giá thêm hay không. Nhân viên y tế hỏi người chăm sóc, quan sát trẻ và dùng công cụ theo độ tuổi. Kết quả cần theo dõi không đồng nghĩa với một chẩn đoán xác định.

Tại Đài Loan, Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan giải thích chương trình sàng lọc phát triển và đánh giá liên ngành cho trẻ chưa đủ 7 tuổi. Chương trình hỗ trợ sáu lần theo các khoảng tuổi; nếu phát hiện dấu hiệu cần chú ý, trẻ được hướng dẫn theo dõi, tư vấn hoặc chuyển đánh giá tiếp.

Số lần sàng lọc và mốc tuổi trên là chính sách tại Đài Loan. Gia đình ở Việt Nam cần hỏi cơ sở y tế về dịch vụ đang có, công cụ sử dụng và bước tiếp theo, không tự chuyển nguyên lịch của Đài Loan sang hệ thống Việt Nam.

Tại Việt Nam thì sao

Ở Việt Nam, gia đình không nên mặc định có một chương trình sáu lần với cùng mốc tuổi như tại Đài Loan. Dịch vụ đánh giá phát triển phụ thuộc cơ sở, nhân sự và chuyên môn đang được cung cấp, vì vậy nơi tiếp nhận, công cụ sử dụng và chi phí cần hỏi trực tiếp trước khi đặt lịch. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy bảng giá thống nhất trên toàn Việt Nam cho sàng lọc phát triển trẻ em.

Quy trình kỹ thuật nhi khoa của Bệnh viện Nhi Trung ương có nội dung đánh giá chung sự phát triển của trẻ bằng ASQ theo tuổi từ 0 đến 6 tuổi. Tài liệu này cho thấy một quy trình chuyên môn thu thập thông tin từ người chăm sóc và quan sát trẻ theo nhóm tuổi. Đây là tài liệu của một bệnh viện, không phải thông báo rằng mọi cơ sở trên cả nước đều cung cấp cùng dịch vụ hoặc cùng mức phí.

Gia đình nên bắt đầu bằng khoa nhi, đơn vị phục hồi chức năng nhi hoặc phòng khám phát triển trẻ em tại bệnh viện công lập hay bệnh viện chuyên khoa ở địa phương. Khi gọi điện, nên hỏi bốn điểm: cơ sở có nhận đánh giá phát triển cho trẻ 10 tháng không, ai thực hiện, cần mang sổ và hồ sơ nào, và khoản phí nào được tính riêng. Nếu nơi đầu tiên không có dịch vụ, hãy hỏi nơi được giới thiệu thay vì tự mua một bộ trắc nghiệm trên mạng.

Thông tin trên trang chính thức của Bộ Y tế Việt Nam hoặc website của bệnh viện chỉ có giá trị cho đúng chương trình và cơ sở được nêu. Gia đình nên kiểm tra ngày cập nhật, tên đơn vị tiếp nhận và số điện thoại đặt lịch trước khi đi. Nếu muốn hỏi về quyền lợi bảo hiểm y tế, hãy hỏi cơ sở khám hoặc cơ quan bảo hiểm tại địa phương về dịch vụ cụ thể; không nên suy ra rằng mọi đánh giá phát triển đều được miễn phí.

Trước buổi khám ở Việt Nam, nên mang giấy tờ sinh hoặc hồ sơ bệnh án nếu có, sổ tiêm chủng, thông tin về sinh non và các ghi chép ngắn về việc trẻ ngồi, bò, chuyển tư thế, bám đứng và sử dụng hai tay. Mục tiêu của những ghi chép này là giúp nhân viên y tế thấy trẻ trong đời sống hằng ngày, không phải để cha mẹ tự chẩn đoán.

Câu hỏi thường gặp

Bé 10 tháng chưa vịn đứng có cần đi khám ngay không?
Chưa thể kết luận chỉ từ kỹ năng này. Hãy quan sát thêm các vận động khác và nêu câu hỏi trong lần khám trẻ tiếp theo. Nếu có nhiều mối lo, mất kỹ năng hoặc khác biệt rõ giữa hai bên cơ thể, nên hỏi sớm.

Bé 1 tuổi chưa vịn đứng nên khám ở đâu?
Gia đình nên bắt đầu từ khoa nhi hoặc cơ sở có nhận sàng lọc phát triển. Hãy hỏi trước cơ sở có thực hiện đánh giá cho độ tuổi của trẻ và có cần đặt lịch hay không.

Cần chuẩn bị gì trước khi đánh giá?
Mang sổ sức khỏe hoặc hồ sơ liên quan, ghi lại trẻ làm được gì trong hoàn cảnh nào, và hỏi cơ sở có cho gửi video sinh hoạt hay không. Mô tả cụ thể hữu ích hơn nhận xét chung rằng trẻ chậm.

CDC có thay thế được đánh giá của bác sĩ không?
Không. CDC lưu ý danh sách mốc không thay thế công cụ sàng lọc phát triển chuẩn hóa. Gia đình nên dùng thông tin đó để theo dõi và trao đổi, không dùng để tự chẩn đoán.