Vắc xin cúm khi mang thai: thời điểm tiêm và bảo vệ trẻ sơ sinh

Thai phụ mắc cúm dễ gặp biến chứng hô hấp và phải nhập viện hơn người không mang thai. Cục Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan (CDC Đài Loan), cơ quan phụ trách giám sát bệnh truyền nhiễm và chương trình tiêm chủng tại Đài Loan, xếp thai phụ vào nhóm có nguy cơ biến chứng cao và khuyến nghị tiêm vắc xin cúm ở mọi giai đoạn thai kỳ.

Trẻ dưới sáu tháng chưa đến tuổi tiêm vắc xin cúm. Kháng thể của mẹ truyền qua nhau thai và việc tiêm trong thai kỳ giúp tạo một lớp bảo vệ thụ động cho trẻ sau sinh, nhưng hiệu quả thay đổi theo mùa cúm, thời điểm tiêm và mức độ tương đồng giữa vắc xin với vi rút đang lưu hành.

Dấu hiệu cần khám ngay khi mắc cúm trong thai kỳ

Thai phụ bị sốt, ho, đau họng hoặc đau mỏi toàn thân nên liên hệ cơ sở sản khoa hoặc cơ sở y tế sớm để được đánh giá. Khó thở, đau hoặc tức ngực, tím môi, lơ mơ, ngất, co giật, không uống được nước, tiểu ít rõ rệt, sốt kéo dài, hoặc sốt và ho giảm rồi nặng trở lại là những dấu hiệu cần khám ngay.

CDC Đài Loan khuyến nghị người mang thai mắc cúm đi khám sớm để bác sĩ chẩn đoán và cân nhắc thuốc kháng vi rút khi cần. Không tự dùng thuốc theo kinh nghiệm của người khác, không tự ngừng thuốc đang được kê, và không chờ đến cuối thai kỳ mới xử lý vì lo thuốc ảnh hưởng đến thai.

Vì sao thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao

Thai kỳ làm thay đổi hoạt động miễn dịch, nhu cầu dinh dưỡng và chức năng tim phổi. Những thay đổi này khiến một số thai phụ dễ diễn tiến nặng sau nhiễm cúm hơn, nhất là giai đoạn cuối thai kỳ và hai tuần đầu sau sinh.

Trong đại dịch H1N1 năm 2009, một nghiên cứu tại Hoa Kỳ ghi nhận 30 trường hợp tử vong trong 788 thai phụ mắc bệnh. Nhóm nhập viện sau khi dùng thuốc kháng vi rút muộn hơn bốn ngày có nguy cơ vào khoa hồi sức cao hơn nhóm dùng thuốc trong hai ngày đầu. Con số này mô tả một đại dịch cụ thể, không dự đoán diễn tiến của từng thai phụ hiện nay.

Thai kỳ nào cũng tiêm được vắc xin cúm bất hoạt

CDC Đài Loan nêu thai phụ có thể tiêm vắc xin cúm bất hoạt ở mọi giai đoạn thai kỳ. Không có quy định chung buộc phải chờ qua ba tháng đầu. Người đã mang thai khi mùa cúm bắt đầu nên hỏi điểm tiêm hoặc bác sĩ sản khoa về mũi tiêm sớm nhất phù hợp.

Tại Đài Loan, thai phụ thuộc nhóm tiêm miễn phí giai đoạn đầu của chương trình mùa 2026-2027 từ ngày 1 tháng 10 năm 2026. Người đi tiêm thường cần sổ tay sức khỏe thai phụ do Cơ quan Sức khỏe Quốc dân cấp; thai phụ chưa nhận sổ trong lần khám đầu có thể dùng giấy chẩn đoán theo hướng dẫn của CDC Đài Loan. Điểm tiêm gồm trạm y tế và cơ sở ký hợp đồng, không giới hạn nơi đăng ký hộ khẩu.

Vắc xin cúm cần tiêm lại theo từng mùa vì chủng vi rút lưu hành thay đổi và miễn dịch giảm theo thời gian. Người đã tiêm mùa trước hoặc đã tiêm ở lần mang thai trước vẫn nên trao đổi lại với bác sĩ và điểm tiêm trong mùa hiện tại.

Trẻ nhận được mức bảo vệ nào

Kháng thể IgG của mẹ bắt đầu truyền qua nhau thai từ khoảng tuần thai thứ 13 và tăng mạnh ở cuối thai kỳ. Vì vậy, mũi tiêm ở giai đoạn cuối thai kỳ thường tạo nhiều thời gian hơn cho kháng thể truyền sang thai, nhưng trì hoãn mũi tiêm để chờ giai đoạn này lại kéo dài thời gian thai phụ chưa được bảo vệ trong mùa cúm.

Trong thử nghiệm ngẫu nhiên tại Bangladesh với 340 thai phụ, nhóm được tiêm cúm có số trẻ sơ sinh mắc cúm được xác nhận trong phòng xét nghiệm giảm 63%; bệnh hô hấp kèm sốt ở mẹ giảm 36%. Thử nghiệm mù đôi tại Nam Phi với 2.116 thai phụ ghi nhận hiệu quả bảo vệ trước cúm được xác nhận là 50,4% ở mẹ và 48,8% ở trẻ.

Nghiên cứu giám sát 3.764 trẻ tại Hoa Kỳ trong bốn mùa từ 2016 đến 2020 ghi nhận trẻ dưới sáu tháng có mẹ tiêm cúm trong thai kỳ giảm 39% số ca nhập viện liên quan đến cúm; nhóm dưới ba tháng giảm 53%. Đây là kết quả quan sát trong hệ thống giám sát, không phải lời hứa về mức bảo vệ cho mọi trẻ.

Cùng nghiên cứu cho thấy tín hiệu bảo vệ ở trẻ cao hơn khi mẹ tiêm vào cuối thai kỳ. Tuy nhiên, khoảng tin cậy của các thử nghiệm khá rộng, mùa cúm và chủng vi rút khác nhau, còn thai phụ vẫn cần được bảo vệ trong thời gian trước sinh. Vì vậy, không nên tự trì hoãn tiêm chỉ để chờ một tuần thai nhất định.

Chỉ dùng dạng tiêm, không dùng dạng xịt mũi

Vắc xin cúm dạng tiêm là vắc xin bất hoạt. Vắc xin xịt mũi chứa vi rút sống giảm độc lực và không dùng cho thai phụ. CDC Hoa Kỳ tổng hợp dữ liệu từ hàng triệu liều và không ghi nhận tăng nguy cơ sảy thai, dị tật bẩm sinh lớn, sinh non hoặc trẻ nhẹ cân khi thai phụ tiêm vắc xin cúm bất hoạt.

Đau, đỏ hoặc sưng tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, đau đầu và đau cơ thường là phản ứng ngắn ngày. Khó thở, sưng mặt hoặc họng, phát ban toàn thân, chóng mặt dữ dội hay ngất cần được nhân viên y tế đánh giá ngay. Sốt không hạ hoặc triệu chứng khác kéo dài trong thai kỳ cũng cần được báo cho bác sĩ, thay vì tự quy tất cả cho vắc xin.

Sau sinh và thời gian cho con bú

Người chưa kịp tiêm trong thai kỳ nên tiêm sớm sau sinh; CDC Đài Loan cho biết cho con bú không xung đột với tiêm vắc xin cúm. Tiêm sau sinh vẫn giúp mẹ giảm nguy cơ truyền cúm cho trẻ qua tiếp xúc gần, nhưng trẻ không nhận được phần kháng thể truyền qua nhau thai trước khi sinh.

Cha mẹ, người sống cùng nhà và người trực tiếp chăm trẻ dưới sáu tháng cũng nên hỏi điểm tiêm về vắc xin mùa hiện tại. Đây là lớp phòng lây bổ sung, không thay thế việc đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

Lịch Tdap, RSV và cúm tại Đài Loan

Ba loại vắc xin không có cùng khung thời gian:

Vắc xin cúm: tiêm ở mọi giai đoạn thai kỳ, ưu tiên tiêm sớm khi mùa cúm bắt đầu.

Tdap: CDC Đài Loan khuyến nghị mỗi lần mang thai tiêm một liều, thường trong khoảng tuần 27 đến 36 để truyền kháng thể cho trẻ. Người chưa tiêm trong thai kỳ được khuyến nghị tiêm ngay sau sinh theo đánh giá của cơ sở y tế.

RSV: hướng dẫn tại Đài Loan nêu thai phụ được bác sĩ đánh giá để tiêm một liều tự trả trong khoảng tuần 28 đến 36. Tờ hướng dẫn sản phẩm được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan phê duyệt nêu khoảng tuần thai khác, nên thời điểm thực tế cần đối chiếu nhãn sản phẩm và tư vấn sản khoa.

Vắc xin cúm và COVID-19 được CDC Đài Loan cho phép tiêm cùng ngày ở hai cánh tay hoặc cách nhau tùy thời điểm. Tdap và RSV cùng nằm ở cuối thai kỳ, nên thai phụ cần đưa lịch khám, tiền sử tiêm và thuốc đang dùng cho bác sĩ sắp xếp. Không tự gom lịch của Đài Loan để áp dụng ở Việt Nam.

Tại Việt Nam thì sao

Việt Nam không dùng lịch miễn phí của Đài Loan làm lịch quốc gia. Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương xếp phụ nữ chuẩn bị mang thai trong nhóm nên được cân nhắc tiêm cúm trước mùa bệnh và mô tả nguy cơ, hiệu quả bảo vệ cùng các trường hợp cần thận trọng. Trang này là nguồn thông tin chuyên môn về bệnh cúm, không phải bảng giá của mọi cơ sở tiêm chủng.

Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc và điều trị sơ sinh 2025 của Bộ Y tế Việt Nam đưa nội dung tiêm chủng cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản vào chăm sóc trước sinh, trong đó có vắc xin cúm, Tdap và RSV. Việc một vắc xin được nêu trong hướng dẫn không đồng nghĩa mọi thai phụ được tiêm miễn phí hoặc mọi cơ sở đều có sẵn cùng một sản phẩm.

Trong thực tế, thai phụ ở Việt Nam thường cần hỏi bệnh viện sản, trung tâm tiêm chủng hoặc điểm tiêm đủ điều kiện về loại vắc xin đang có, tuần thai phù hợp, tiền sử dị ứng, phí khám và tổng tiền phải trả. Một bảng giá của hệ thống tư nhân không đại diện cho toàn quốc. Tiêm chủng Long Châu đang niêm yết giá tham khảo riêng cho mũi cúm trong gói thai phụ, đồng thời ghi rõ giá thực tế và khuyến mãi phụ thuộc từng thời điểm. Khi tra giá, cần kiểm tra ngày cập nhật, tên sản phẩm, phí tiêm và điều kiện giữ giá.

Người đang ở Việt Nam không nên lấy mốc 1 tháng 10, tuần 27-36 của Tdap hoặc tuần 28-36 của RSV tại Đài Loan làm chỉ định cá nhân. Hãy mang sổ khám thai và lịch tiêm cũ, hỏi bác sĩ sản khoa về vắc xin bất hoạt phù hợp, rồi xác nhận với điểm tiêm về nguồn cung và giá tại ngày hẹn. Nếu cơ sở chưa có vắc xin hoặc chưa giải thích được thời điểm tiêm, nên hỏi cơ sở y tế khác có đủ điều kiện thay vì tự mua sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Câu hỏi thường gặp

Thai phụ ba tháng đầu có tiêm cúm được không?
Được theo hướng dẫn của CDC Đài Loan và WHO nếu dùng vắc xin cúm bất hoạt. Thời điểm cụ thể vẫn cần được cơ sở tiêm kiểm tra theo tình trạng sức khỏe.

Đã tiêm cúm năm trước, lần mang thai này có cần tiêm lại không?
Nên hỏi lại trong mùa cúm mới vì chủng vi rút và mức bảo vệ thay đổi theo thời gian. Lần mang thai trước không thay thế lịch của mùa hiện tại.

Thai phụ có tiêm vắc xin cúm xịt mũi được không?
Không. Dạng xịt mũi là vắc xin sống giảm độc lực; thai phụ dùng dạng tiêm bất hoạt theo đánh giá của nhân viên y tế.

Tiêm cúm có bảo vệ hoàn toàn cho trẻ sơ sinh không?
Không. Các nghiên cứu ghi nhận giảm nguy cơ hoặc giảm nhập viện ở một số nhóm, nhưng trẻ vẫn cần tránh tiếp xúc với người mắc bệnh và được khám khi có dấu hiệu bất thường.

Giá vắc xin cúm cho thai phụ ở Việt Nam là bao nhiêu?
Không có một mức giá toàn quốc được xác nhận trong các nguồn đã kiểm tra. Hãy xem bảng giá cập nhật của cơ sở đủ điều kiện và hỏi rõ phí tiêm, phí khám, tên sản phẩm cùng tình trạng sẵn có.