Gia đình chuẩn bị vắc xin gì trước khi đón trẻ sơ sinh

Những tháng đầu sau sinh tạo ra khoảng trống trước khi trẻ đủ tuổi tiêm một số vắc xin. Tại Đài Loan, vắc xin cúm dành cho trẻ từ 6 tháng tuổi, còn lịch vắc xin ho gà bắt đầu từ khi trẻ đủ 2 tháng. Trong giai đoạn đó, cha mẹ, ông bà, anh chị và người chăm trẻ là những người tiếp xúc với trẻ nhiều nhất.

Trong thai kỳ, tiêm vắc xin theo chỉ định là lớp bảo vệ đầu tiên cho trẻ. Sau khi trẻ chào đời, gia đình cần kiểm tra lịch tiêm của từng người, hoàn tất mũi cần thiết trước ngày đón trẻ và giữ khoảng cách với trẻ khi đang có triệu chứng hô hấp.

Vì sao những tháng đầu đời cần thận trọng

Cơ quan Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan giải thích rằng trẻ dưới 6 tháng chưa có đủ dữ liệu về độ an toàn và hiệu lực của vắc xin cúm, đồng thời thuộc nhóm có nguy cơ biến chứng nặng. Vì vậy, biện pháp chính trong giai đoạn này là giảm nguồn phơi nhiễm từ người chăm sóc và người thường xuyên đến nhà.

Ho gà cũng đáng chú ý vì người lớn và trẻ lớn đôi khi chỉ ho kéo dài nhưng vẫn truyền vi khuẩn cho trẻ nhỏ. Thông cáo của cơ quan này năm 2024 ghi nhận trẻ dưới 6 tháng có nguy cơ mắc bệnh nặng, trong đó có viêm phổi, co giật và biến chứng thần kinh. CDC Hoa Kỳ cho biết khoảng một phần ba trẻ dưới 1 tuổi mắc ho gà phải nhập viện.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay

Trẻ sơ sinh cần được đưa đi khám ngay khi khó thở, có cơn ngừng thở, tím tái, co giật, bú kém rõ rệt hoặc lừ đừ bất thường. Người chăm trẻ không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không khi trẻ có dấu hiệu nặng. Cách xử trí và nơi khám phụ thuộc tình trạng thực tế; gia đình tại Đài Loan cần liên hệ cơ sở y tế hoặc cấp cứu khi tình trạng khẩn cấp.

Vòng bảo vệ quanh trẻ có bằng chứng đến đâu

Việc tiêm cho người sống cùng hoặc thường xuyên chăm trẻ thường được gọi là cocooning, tức tạo một vòng bảo vệ quanh trẻ. Đây là lớp bổ sung, không thay thế tiêm chủng cho trẻ hay tiêm trong thai kỳ.

Một nghiên cứu tại Hoa Kỳ ghi nhận 32,1% người lớn tiếp xúc gần với trẻ đã tiêm Tdap, còn 6 trong 71 gia đình, tương đương 8,5%, hoàn tất tiêm cho cả nhà. Tỷ lệ mắc ho gà ở trẻ có gia đình tiêm và chưa tiêm không khác biệt có ý nghĩa trong nghiên cứu, nên nhóm nghiên cứu không tính được hiệu quả bảo vệ. Khoảng trống thực hiện này là giới hạn quan trọng của chiến lược.

Cha mẹ tại Đài Loan: cúm và COVID-19 công phí, Tdap tự trả

Trong chương trình cúm năm 115, cha mẹ hoặc người trực tiếp nuôi trẻ dưới 6 tháng thuộc nhóm ưu tiên. Hỏi đáp của Cơ quan Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan nêu nhóm đối tượng và thời điểm bắt đầu tiêm ngày 1 tháng 10. Người mẹ đang mang thai cần hỏi cơ sở tiêm về điều kiện áp dụng cho thai phụ; người cha có thể kiểm tra giấy tờ cần xuất trình sau khi trẻ sinh.

Đối với COVID-19, danh sách công phí năm 115 đến 116 của Đài Loan gồm cha mẹ và người trực tiếp nuôi trẻ dưới 6 tháng, kèm yêu cầu về giấy khai sinh hoặc giấy tờ đăng ký trẻ. Tdap là vắc xin phối hợp phòng uốn ván, bạch hầu và ho gà. Cơ quan này khuyến nghị người chăm trẻ ưu tiên một liều Tdap, nhưng xếp đây vào nhóm tự trả.

Ông bà, người giữ trẻ và người thường xuyên đến nhà

Trang hướng dẫn COVID-19 của Đài Loan nêu ông bà nội, ông bà ngoại và người thực tế nuôi trẻ trong một số hoàn cảnh là nhóm được xét theo diện người chăm trẻ. Với cúm, người từ 65 tuổi đã thuộc nhóm ưu tiên riêng trong chương trình. Người dưới độ tuổi này cần hỏi đường dây 1922 hoặc cơ sở tiêm trước khi đến, vì cụm từ người trực tiếp nuôi trẻ không tự động xác nhận quyền tiêm công phí.

Người chăm trẻ nên kiểm tra hồ sơ tiêm cá nhân thay vì nhớ theo cảm giác. Với sởi, quai bị và rubella, khuyến nghị của Đài Loan đề cập hai liều cho người chưa tiêm, không rõ lịch sử tiêm hoặc không có kháng thể sởi. Với thủy đậu, người từ 13 tuổi chưa tiêm và chưa từng mắc bệnh được khuyến nghị kiểm tra lịch hai liều theo hướng dẫn hiện hành.

Anh chị của trẻ: hoàn tất lịch cơ bản trước khi tiêm nhắc

Cơ quan Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan cho biết anh chị hoặc cha mẹ thường là nguồn đưa vi khuẩn ho gà về nhà. Gia đình nên mở sổ sức khỏe trẻ em, đối chiếu các mũi đã tiêm và hỏi cơ sở y tế về mũi còn thiếu. Không nên tự suy ra lịch bổ sung từ tuổi của trẻ nếu hồ sơ bị mất.

Với trẻ 11 đến 18 tuổi, khuyến nghị được cơ quan Đài Loan dẫn lại cho phép cân nhắc một liều Tdap tự trả. Lựa chọn này cần được đối chiếu với lịch tiêm, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của cơ sở tiêm.

Tại Việt Nam thì sao

Tại Việt Nam, gia đình nên bắt đầu từ Chương trình Tiêm chủng mở rộng thay vì lấy lịch công phí của Đài Loan làm chuẩn. Cục Phòng bệnh nêu trẻ sơ sinh trong chương trình được tiêm vắc xin viêm gan B, còn trẻ dưới 1 tuổi được tiêm các vắc xin phòng lao, bại liệt, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib và sởi theo lịch. Phụ nữ mang thai có lịch vắc xin uốn ván trong chương trình. Lịch cụ thể và điểm tiêm cần được xác nhận tại trạm y tế hoặc cơ sở được phép tiêm chủng ở nơi gia đình cư trú.

Danh mục đang được mở rộng theo kế hoạch từng giai đoạn. Bộ Y tế Việt Nam công bố kế hoạch giai đoạn 2026 đến 2028, trong đó có lộ trình đưa vắc xin phế cầu và HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng theo phạm vi từng năm. Kế hoạch không có nghĩa mọi trẻ ở mọi tỉnh đều nhận cùng một mũi tại cùng thời điểm, vì phạm vi triển khai và nguồn cung được tổ chức theo từng giai đoạn.

Với vắc xin cúm, Tdap, phế cầu hoặc các mũi ngoài lịch miễn phí, phụ huynh cần hỏi trực tiếp cơ sở tiêm về tên vắc xin, độ tuổi được cấp phép, lịch liều, giá tại thời điểm đăng ký và tình trạng còn hàng. Không nên dùng một mức giá truyền miệng cho cả nước. Cũng cần tách hai câu hỏi: người chăm trẻ có nên tiêm theo tư vấn chuyên môn hay không, và mũi đó có nằm trong chương trình miễn phí tại địa phương hay không.

Gia đình tại Việt Nam có thể chuẩn bị một bảng gồm ngày sinh của trẻ, các mũi đã tiêm, tên người thường xuyên chăm trẻ và lịch dự kiến đến thăm. Khi đưa trẻ đi tiêm, hãy mang sổ hoặc phiếu tiêm chủng. Lịch tham khảo của Cục Phòng bệnh nhấn mạnh việc đối chiếu lịch tiêm và mũi nhắc theo tuổi, loại vắc xin đã được cấp phép và tư vấn của cơ sở tiêm. Nếu hồ sơ không rõ, nhân viên y tế sẽ là nơi phù hợp để xác định bước tiếp theo.

Những nguyên tắc không phụ thuộc quốc gia là hoàn tất mũi cần thiết trước khi gặp trẻ, rửa tay trước khi bế hoặc cho trẻ ăn, không đến gần khi đang ho sốt và không hôn trẻ sơ sinh. Ở Việt Nam, câu hỏi về lịch và giá nên được gửi đến trạm y tế, điểm tiêm của địa phương hoặc cơ sở tiêm chủng được cấp phép; bài viết này không thay thế tư vấn cho từng trẻ hay từng người chăm sóc.

Nên tiêm trước bao lâu

Cơ quan Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan cho biết vắc xin cúm cần khoảng hai tuần để tạo miễn dịch. CDC Hoa Kỳ khuyên người cần tiêm cúm hoặc ho gà hoàn tất mũi tiêm ít nhất hai tuần trước khi gặp trẻ. Vì vậy, gia đình nên lập danh sách vào khoảng một tháng trước ngày dự sinh, dành thời gian kiểm tra giấy tờ và lịch hẹn.

Người chỉ thỉnh thoảng đến thăm không nhất thiết được xử lý giống người chăm trẻ mỗi ngày. Tuy nhiên, bất kỳ ai có ho, sốt hoặc triệu chứng hô hấp nên hoãn chuyến thăm và trao đổi với gia đình. Trẻ sơ sinh không nên được bế hoặc hôn bởi người đang có dấu hiệu bệnh.

Vắc xin và vệ sinh gia đình

Tiêm chủng chỉ là một lớp trong kế hoạch giảm lây nhiễm. Khuyến cáo của Đài Loan về phòng bệnh đường ruột ở trẻ sơ sinh gồm rửa tay bằng xà phòng, hạn chế khách thăm và tránh để người có triệu chứng tiếp xúc với trẻ. Thông cáo về ho gà cũng khuyên thay quần áo và rửa tay trước khi tiếp xúc với trẻ, đồng thời hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người hoặc kém thông khí.

Danh sách tối thiểu của gia đình là: cha mẹ kiểm tra lịch tiêm trong thai kỳ và sau sinh, người chăm trẻ hỏi về Tdap và cúm, anh chị hoàn tất lịch cơ bản, mọi người rửa tay trước khi tiếp xúc và người đang bệnh tạm thời không đến gần trẻ. Vòng bảo vệ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng lịch tiêm của trẻ và các biện pháp giảm phơi nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh bao nhiêu tháng mới tiêm được vắc xin cúm?
Tại Đài Loan, trẻ từ 6 tháng tuổi mới thuộc nhóm được xem xét tiêm cúm. Trẻ nhỏ hơn cần được bảo vệ bằng tiêm chủng của người chăm sóc và giảm tiếp xúc với nguồn bệnh.

Cha có được tiêm cúm công phí tại Đài Loan không?
Cha của trẻ dưới 6 tháng thuộc nhóm được nêu trong chương trình cúm năm 115, nhưng cần mang giấy tờ theo yêu cầu và xác nhận tại điểm tiêm.

Ông bà chăm cháu có được tiêm công phí không?
Với COVID-19, hướng dẫn của Đài Loan nêu ông bà trong nhóm người trực tiếp nuôi trẻ ở những trường hợp phù hợp. Với cúm, người từ 65 tuổi thuộc nhóm ưu tiên riêng; người trẻ hơn cần hỏi 1922 hoặc cơ sở tiêm.

Người chăm trẻ có nên tiêm Tdap không?
Cơ quan Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan khuyến nghị người chăm trẻ ưu tiên một liều Tdap, thường theo diện tự trả. Lịch tiêm cụ thể cần được xác nhận với cơ sở y tế.

Nên tiêm trước ngày gặp trẻ bao lâu?
CDC Hoa Kỳ khuyên hoàn tất vắc xin cúm hoặc ho gà ít nhất hai tuần trước khi gặp trẻ, vì cơ thể cần thời gian tạo đáp ứng bảo vệ.