Sơ cứu vết thương nhỏ: thứ tự rửa, băng và lúc cần đi khám

Vết xước hoặc vết cắt nông, nhỏ và đã cầm máu thường được chăm sóc tại nhà. Trình tự chính gồm rửa tay, cầm máu, rửa vết thương, che phủ rồi theo dõi. Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan là cơ quan trung ương quản lý y tế và phúc lợi tại Đài Loan. Tài liệu của cơ quan này xếp rửa, lau, băng và quan sát vào bốn bước chăm sóc vết thương.

Phạm vi chăm sóc tại nhà không bao gồm vết sâu, vết rộng hoặc vết há miệng. Dị vật mắc kẹt và chảy máu không kiểm soát cũng nằm ngoài phạm vi này. Nước sạch hoặc nước muối sinh lý dùng để loại bỏ máu và chất bẩn rời. Cồn, oxy già hay dung dịch iốt povidone không phải bước cố định cho mọi vết thương.

Dấu hiệu cần cấp cứu hoặc đi khám sớm

Chảy máu nhiều, ý thức giảm hoặc chấn thương nghiêm trọng cần trợ giúp cấp cứu. Cơ quan Cứu hỏa Quốc gia Đài Loan (NFA) phụ trách cứu hỏa và cứu nạn tại Đài Loan. NFA xác nhận 119 là số cứu nạn khẩn cấp hoạt động 24 giờ tại Đài Loan. Người ở Việt Nam phải dùng đầu mối cấp cứu áp dụng tại nơi đang ở.

• Máu vẫn chảy sau 10 phút ép trực tiếp liên tục, chảy thành tia hoặc khó kiểm soát. MedlinePlus là cổng thông tin của Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ. MedlinePlus xếp chảy máu nghiêm trọng hoặc không cầm sau 10 phút ép trực tiếp vào nhóm cần gọi số cấp cứu địa phương.
• Vết thương sâu, rộng, há miệng, nằm ở mặt hoặc lòng bàn tay. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) là hệ thống y tế công của Anh. NHS cũng yêu cầu cấp cứu khi mất cảm giác, khó cử động hoặc có mảnh kính hay dị vật mắc trong vết thương.
• Vết cắn, vết đâm sâu hoặc vết dính đất, phân hay nước bọt. Những trường hợp này cần được khám sớm. Lịch tiêm uốn ván không rõ hoặc chưa đầy đủ cũng cần nhân viên y tế đánh giá.
• Đỏ, sưng, nóng hoặc đau tăng dần, kèm mủ, vệt đỏ lan ra hay sốt. Cục Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan (CDC Đài Loan) phụ trách giám sát và phòng chống bệnh truyền nhiễm tại Đài Loan. CDC Đài Loan khuyến cáo đi khám sớm khi vùng quanh vết thương xuất hiện đỏ, sưng, nóng và đau.

Thứ tự làm sạch và che phủ vết thương nhỏ

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC Mỹ) là cơ quan y tế công cộng liên bang. CDC Mỹ xếp thời điểm trước và sau khi xử lý vết cắt hoặc vết thương vào các mốc cần rửa tay. Gạc sạch, băng vô trùng và nước sạch được chuẩn bị trước khi bắt đầu. Găng dùng một lần được sử dụng khi sẵn có.

1. Rửa tay và làm khô tay. Người sơ cứu dùng xà phòng cùng nước sạch. Bề mặt đặt gạc và băng cũng cần sạch.
2. Cầm máu trước. Gạc hoặc khăn sạch được ép trực tiếp lên vết thương. Lớp gạc đầu tiên được giữ nguyên nếu máu thấm qua, rồi đặt thêm một lớp sạch lên trên.
3. Rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý. Dòng nước nhẹ cuốn máu, bụi và chất bẩn rời khỏi bề mặt. Healthdirect Australia là dịch vụ thông tin y tế do chính phủ Australia tài trợ. Healthdirect hướng dẫn rửa vết thương nhỏ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý sau khi đã cầm máu.
4. Chỉ lấy chất bẩn rời và dễ nhìn thấy. Dị vật cắm sâu, mảnh vỡ mắc kẹt hoặc chất bẩn không rửa ra cần được giữ nguyên để nhân viên y tế xử lý. Không dùng dụng cụ đào sâu vào vết thương.
5. Làm sạch vùng da xung quanh. Xà phòng dịu nhẹ và nước được dùng trên vùng da lành cạnh vết thương. Bề mặt tổn thương không bị chà xát mạnh.
6. Thấm khô nhẹ và che phủ. Gạc vô trùng hoặc băng sạch, ít dính giúp hạn chế ma sát và vết thương mở lại. Hiệp hội Da liễu Mỹ hướng dẫn che vết cắt nhỏ bằng băng vô trùng và thay băng hằng ngày.
7. Kiểm tra khi thay băng. Băng bị ướt, bẩn hoặc mất khả năng che chắn cần được thay. Màu da, mức đau, dịch tiết và mùi được so với ngày trước.

Bệnh viện Cựu chiến binh Cao Hùng là cơ sở y tế tại Cao Hùng, Đài Loan. Tài liệu của bệnh viện cảnh báo cồn và dung dịch iốt povidone có thể làm hại mô mới khi bôi trực tiếp lên vết thương. Với vết thương nhỏ thông thường, tài liệu này xem rửa bằng nước sạch là bước chính. Hiệp hội Da liễu Mỹ cũng cảnh báo oxy già có thể làm da tổn thương thêm.

Vết cắn, vết đâm sâu và nguy cơ uốn ván

Vết cắn của người hoặc động vật không được xử lý như một vết xước thông thường. Vết thương vẫn được rửa nhẹ bằng nước sạch trong lúc chờ đánh giá. Hướng dẫn lâm sàng của CDC Đài Loan ghi nhận vết chó cắn thường liên quan đến nhiễm phối hợp nhiều vi khuẩn và cần được đánh giá toàn diện. Nhân viên y tế quyết định cách xử lý nhiễm trùng cùng nhu cầu dự phòng khác.

Vết đâm xuyên và vết có đất, phân hoặc nước bọt mang nguy cơ uốn ván cao hơn vết sạch, nhỏ. CDC Mỹ yêu cầu đánh giá loại vết thương cùng lịch tiêm để quyết định vắc xin hoặc globulin miễn dịch uốn ván. Người có lịch tiêm không rõ, chưa tiêm hoặc chưa hoàn tất loạt cơ bản đều cần được đánh giá. Kháng sinh bôi hay uống không được tự dùng chỉ với mục đích phòng uốn ván.

Những sai sót làm tăng nguy cơ tổn thương hoặc nhiễm bẩn

Vết thương trông sạch vẫn cần được rửa vì mảnh vụn nhỏ dễ bị bỏ sót. Dị vật cắm sâu không được kéo ra hoặc đẩy vào thêm. Miệng và hơi thở cũng không được đưa sát vào bề mặt tổn thương. Gạc chỉ được chạm vào sau khi tay đã sạch.

Băng ướt hoặc bẩn không còn tạo hàng rào sạch cho vết thương. Băng được thay bằng tay sạch và vật tư mới khi tình trạng này xuất hiện. Việc mở băng liên tục để nhìn hoặc dùng tay sờ làm tăng tiếp xúc và ma sát. Vết thương chỉ được quan sát khi thay băng hoặc khi đau và dịch tiết thay đổi.

Trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền

• Trẻ em. Vết xước nông, nhỏ vẫn theo trình tự cầm máu, rửa và che phủ. Vết sâu, khó làm sạch hoặc chảy máu không kiểm soát cần được khám như ở người lớn.
• Phụ nữ mang thai. Các nguồn đã kiểm tra không nêu thay đổi riêng trong bước rửa bằng nước sạch. Thuốc mỡ, dung dịch sát khuẩn và thuốc giảm đau chỉ được dùng sau khi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Người mắc tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch. Giảm cảm giác ở bàn chân làm tổn thương dễ bị bỏ sót, còn tuần hoàn kém làm chậm lành. Vùng tổn thương thay đổi cần được nhân viên y tế đánh giá sớm.
• Người dùng thuốc dài ngày. Thuốc ảnh hưởng đông máu làm thay đổi cách đánh giá chảy máu. Danh sách thuốc được mang theo khi đi khám và thuốc không được tự ngừng.

Theo dõi sau khi băng vết thương

Mức đỏ, sưng, nóng và đau được kiểm tra mỗi ngày. Mủ, mùi hôi, vệt đỏ lan ra hoặc sốt làm thay đổi hướng xử lý sang đi khám sớm. Đau tăng thay vì giảm cũng là dấu hiệu cần đánh giá. Vết thương không cải thiện sau khoảng 5 ngày cần được nhân viên y tế kiểm tra.

Rửa và băng không xác nhận rằng bên dưới da không còn tổn thương sâu. Những bước này cũng không quyết định nhu cầu dự phòng uốn ván. Trẻ em, thai phụ và người có bệnh nền không được áp dụng máy móc cùng một ngưỡng theo dõi. Đánh giá của nhân viên y tế được ưu tiên khi diễn tiến không rõ hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo.