Hóa chất từ nước tẩy, dung dịch vệ sinh hoặc sản phẩm tẩy rửa bắn vào mắt cần được rửa ngay. Mức độ đỏ mắt ban đầu không cho biết độ sâu của tổn thương. EyeWiki là cẩm nang chuyên môn do Học viện Nhãn khoa Mỹ quản lý. EyeWiki xác định tổn thương mắt do hóa chất là tình trạng cấp cứu và yêu cầu bắt đầu rửa trước khi chờ xác định sản phẩm.

Bọt dầu gội và hóa chất tẩy rửa không có cùng mức nguy cơ. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) là hệ thống y tế công của Anh. NHS cho biết kích ứng nhẹ do dầu gội thường tự giảm, còn hóa chất vào mắt cần được trợ giúp y tế. Tại Đài Loan, Bệnh viện Đại học Quốc gia Đài Loan hướng dẫn rửa ngay bằng nước sạch và đi khám sớm. Cơ sở này cũng yêu cầu báo cho bác sĩ biết chất đã tiếp xúc.

Một người rửa mắt dưới vòi nước tại bồn rửa (ảnh minh họa)

Dấu hiệu cần cấp cứu ngay

Không chờ đủ 20 phút rồi mới sắp xếp trợ giúp khi sản phẩm mạnh, không rõ thành phần hoặc bắn vào với lượng lớn. Người bị nạn cần rửa mắt trong lúc chờ hỗ trợ và khi được đưa tới cơ sở y tế. Ở Đài Loan, người bệnh nên đến khoa cấp cứu gần nhất. Người ở Việt Nam cần dùng cơ sở cấp cứu tại nơi đang ở.

  • Thị lực mờ đi hoặc có bất kỳ thay đổi nào. Triệu chứng giảm sau khi rửa không đủ để loại trừ tổn thương.
  • Đau mắt dữ dội hoặc không mở được mắt. Không tiếp tục theo dõi tại nhà trong tình trạng này.
  • Sợ ánh sáng, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Đây là các dấu hiệu NHS xếp vào nhóm cần trợ giúp ngay.
  • Mắt không cử động bình thường, có máu hoặc mủ. Người có thị lực bị ảnh hưởng không nên tự lái xe đi cấp cứu.
  • Hóa chất mạnh như chất tẩy lò hoặc thuốc tẩy vào mắt. Tiếp tục rửa và mang theo bao bì nếu lấy được mà không làm chậm sơ cứu.

NHS liệt kê hóa chất mạnh, thay đổi thị lực và đau dữ dội trong nhóm phải đến khoa cấp cứu. Cơ quan này cũng nêu đau đầu, sợ ánh sáng, buồn nôn, nôn và không mở được mắt. Máu hoặc mủ chảy từ mắt cũng là dấu hiệu cấp cứu. Người bệnh nên nhờ người khác đưa đi thay vì tự lái xe.

Nhân viên y tế kiểm tra mắt của bệnh nhân tại khoa cấp cứu (ảnh minh họa)

Cách rửa mắt trong những phút đầu

Rời khỏi nguồn hóa chất và bắt đầu rửa

Trước hết, rời khỏi nơi còn hóa chất bắn hoặc bay hơi để tránh phơi nhiễm thêm. Bắt đầu rửa ngay, không dừng lại để tra cứu thành phần. Người hỗ trợ lấy chai, chụp nhãn hoặc ghi tên sản phẩm trong lúc nước vẫn chảy. Thông tin trên bao bì giúp nhân viên y tế nhận diện chất đã tiếp xúc và thời điểm xảy ra.

Dùng nhiều nước sạch với dòng chảy nhẹ

Nước máy, vòi sen hoặc nước đóng chai sạch đều dùng được trong tình huống ban đầu. Nước không được nóng và dòng chảy không nên quá mạnh. Giữ mí mắt mở trong khả năng chịu đựng và cho nhiều nước chảy qua nhãn cầu ít nhất 20 phút. Nếu nhãn sản phẩm yêu cầu lâu hơn, tiếp tục theo hướng dẫn trong khi sắp xếp khám.

Nghiêng đầu về phía mắt bị ảnh hưởng

Bệnh viện Cựu chiến binh Đài Bắc, chi nhánh Yuli, là cơ sở khám chữa bệnh tại Đài Loan. Tài liệu của bệnh viện hướng dẫn để bên bị thương thấp hơn, rửa bằng nhiều nước và cho nước đi từ góc trong ra góc ngoài. Tư thế này hạn chế nước bẩn chảy sang mắt còn lại. Trong lúc rửa, chớp mắt và nhìn lên, xuống, sang hai bên để nước tiếp cận các vùng dưới mí.

Xử lý kính áp tròng mà không ngắt dòng nước

Kính áp tròng có thể giữ hóa chất trên bề mặt mắt. Nếu kính trôi ra hoặc lấy được dễ dàng trong lúc rửa, tháo kính rồi tiếp tục. Khi kính bị kẹt, không kéo mạnh và không dừng rửa để thử nhiều lần. Báo cho nhân viên y tế biết kính vẫn còn trong mắt.

Sắp xếp đi khám trong lúc tiếp tục rửa

Sơ cứu và chuẩn bị đi khám diễn ra cùng lúc. Mang chai, bao bì hoặc ảnh nhãn sản phẩm cho nhân viên y tế nếu lấy được an toàn. Ghi lại thời điểm hóa chất bắn vào mắt và thời gian đã rửa. Tiếp tục rửa khi chờ hỗ trợ nếu hóa chất mạnh hoặc triệu chứng chưa giảm.

Một người nghiêng đầu về phía mắt bị ảnh hưởng và rửa dưới vòi nước (ảnh minh họa)

Ba thao tác dễ làm tổn thương nặng hơn

Nhỏ giấm, muối nở hoặc dung dịch khác để trung hòa

Không nhỏ axit, kiềm, giấm hoặc muối nở vào mắt để trung hòa chất tẩy rửa. Phản ứng giữa các chất có thể gây thêm tổn thương cho mắt và vùng da xung quanh. EyeWiki khuyến cáo dùng chất lỏng không độc sẵn có để rửa ngay. Nước sạch là lựa chọn dễ tiếp cận trước khi bàn giao cho nhân viên y tế.

Dụi mắt hoặc dùng tia nước mạnh

Dụi mắt làm bề mặt đang bị kích ứng chịu thêm ma sát. Tia nước mạnh cũng tăng khó chịu và khiến người bị nạn khó giữ mắt mở. Dùng lượng nước lớn nhưng để dòng chảy nhẹ, đều và liên tục. Không thay nước bằng khăn lau hoặc dùng ngón tay lấy chất còn bám.

Tìm thành phần trước rồi mới rửa

Tên sản phẩm và thành phần có ích cho bác sĩ, nhưng không đứng trước bước rửa mắt. Người hỗ trợ nên tìm bao bì trong lúc người bị nạn tiếp tục rửa. Nếu không có nhãn, ghi lại màu, mùi và hoàn cảnh tiếp xúc mà không quay lại vùng nguy hiểm. Không thử ngửi hóa chất để nhận diện sản phẩm.

Giấm và muối nở đặt cạnh bồn rửa để cảnh báo cách xử trí sai (ảnh minh họa)

Trẻ em, phụ nữ mang thai và người dùng thuốc dài hạn

Với trẻ em, tiêu chí đi khám không được nới lỏng. Trung tâm Y tế quận Houli trực thuộc chính quyền thành phố Đài Trung và phụ trách y tế công cộng tại địa phương. Tài liệu của trung tâm hướng dẫn rửa mắt trẻ bằng nhiều nước ít nhất 15 phút, giữ mắt mở, đảo mắt rồi đưa đi khám. Khi chưa rõ hóa chất hoặc sản phẩm mạnh, tiếp tục đủ 20 phút theo hướng dẫn của NHS và sắp xếp trợ giúp ngay.

Các nguồn được kiểm tra không nêu một trình tự rửa riêng cho phụ nữ mang thai. Bước đầu vẫn là rửa ngay bằng nhiều nước sạch và đi khám sớm. Khi bàn giao, cần báo tình trạng mang thai để nhân viên y tế lựa chọn hướng đánh giá tiếp theo. Không trì hoãn rửa mắt để chờ tư vấn sản khoa.

Người mắc bệnh mạn tính hoặc dùng thuốc dài hạn cũng chưa có quy trình rửa tại nhà riêng trong các nguồn trên. Cần mang danh sách thuốc hoặc túi thuốc khi đi khám, vì NHS khuyến cáo cung cấp thuốc đang dùng cho khoa cấp cứu. Loại hóa chất, nồng độ và thời gian tiếp xúc là các dữ kiện chính khi nhân viên y tế đánh giá. Bệnh nền không làm thay đổi ưu tiên rửa mắt ngay.

Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức phù hợp của cơ quan chức năng Việt Nam. Nguồn đã kiểm tra chưa cho phép so sánh thời lượng rửa mắt chung cho trường hợp này. Mốc 20 phút ở đây dựa trên hướng dẫn của NHS và EyeWiki. Nhân viên y tế ở Việt Nam sẽ quyết định bước tiếp theo dựa trên loại hóa chất và tình trạng thực tế.

Người lớn hỗ trợ trẻ rửa mắt bằng nước sạch tại bồn rửa (ảnh minh họa)

Ba câu hỏi thường gặp sau khi rửa

Rửa 20 phút rồi hết đau có cần đi khám không?

Vẫn cần đi khám. Cảm giác đỡ đau không cho biết giác mạc và kết mạc đã an toàn. Thành phần, nồng độ và thời gian tiếp xúc ảnh hưởng đến mức tổn thương. Mang theo nhãn sản phẩm và cho nhân viên y tế biết mắt đã được rửa bao lâu.

Kính áp tròng bị kẹt thì xử lý thế nào?

Không kéo mạnh kính và không ngừng dòng nước để cố lấy ra. Tiếp tục rửa, giữ mí mở trong khả năng chịu đựng và báo tình trạng kính cho nhân viên y tế. Hóa chất bị giữ dưới kính làm tăng thời gian tiếp xúc. Bác sĩ sẽ đánh giá bước tháo kính tiếp theo.

Có được nhỏ thêm dung dịch rửa mắt tại nhà không?

Không trì hoãn nước sạch để tìm một dung dịch khác. Không dùng giấm, muối nở hoặc chất có tính axit hay kiềm để trung hòa. Sau bước rửa ban đầu, nhân viên y tế quyết định dung dịch và xử trí tiếp theo. Không tự nhỏ thuốc vào mắt nếu chưa có chỉ định.