Ủy ban An ninh Nội địa và Các vấn đề Chính phủ Thượng viện Mỹ (HSGAC) ngày 6/8/2026 thông qua nghị quyết cáo buộc Anthony Fauci khinh thường Quốc hội. Biên bản chính thức ghi 8 phiếu thuận và 5 phiếu chống. HSGAC đang điều tra nguồn gốc COVID-19, nghiên cứu khoa học sự sống có rủi ro và thời gian Fauci làm việc cho chính phủ liên bang. Fauci từng lãnh đạo Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia Mỹ (NIAID), một viện thuộc Viện Y tế Quốc gia Mỹ. Bộ Tư pháp Mỹ xác nhận đã nhận hồ sơ chuyển từ ủy ban và đang xem xét.

Tám thành viên Cộng hòa bỏ phiếu thuận, còn năm thành viên Dân chủ bỏ phiếu chống. Biên bản HSGAC cho biết các phiếu ủy quyền chỉ được ghi nhận, không tính vào kết quả 8-5. Cuộc bỏ phiếu diễn ra một tuần sau khi Fauci có mặt theo trát triệu tập tại phiên điều trần ngày 29/7/2026. Trong vụ này, “khinh thường Quốc hội” là thủ tục xử lý hành vi không tuân thủ trát triệu tập hoặc từ chối trả lời câu hỏi thuộc phạm vi điều tra.

Mái vòm trang trí bên trong Điện Capitol Mỹ nhìn từ phía dưới

Fauci viện dẫn Tu chính án thứ Năm hơn 100 lần

Hồ sơ chính thức của HSGAC ghi nhận Fauci ra điều trần ngày 29/7/2026 tại Thượng viện Mỹ. Theo tư vấn của luật sư, ông viện dẫn Tu chính án thứ Năm, trong đó có quyền không bị buộc đưa ra lời khai khiến bản thân chịu trách nhiệm hình sự. Associated Press ghi nhận ông sử dụng quyền này hơn 100 lần và không trả lời các câu hỏi của ủy ban. Văn bản nghị quyết cho biết chủ tịch HSGAC Rand Paul bác lý do viện dẫn quyền này rồi yêu cầu Fauci trả lời, nhưng ông tiếp tục từ chối.

Fauci nói Paul đã nhiều lần công khai muốn truy tố ông, nên ông lo lời khai mới sẽ tạo thêm nguy cơ pháp lý. Ông cũng cho rằng phiên điều trần nhằm khiến ông đưa ra một phát biểu có khả năng dẫn đến cáo buộc mới. Luật sư David Schertler sau đó gọi cuộc bỏ phiếu là động thái chính trị nhằm trừng phạt Fauci vì thực hiện quyền hiến định. Những tuyên bố này thể hiện lập trường của Fauci và luật sư, chưa phải kết luận của tòa án.

Lệnh ân xá chỉ bao phủ hành vi trong một khoảng thời gian

Lệnh do cựu tổng thống Joe Biden ký ngày 19/1/2025 ân xá toàn diện và vô điều kiện cho Fauci. Văn bản bao phủ các tội liên bang liên quan đến công vụ từ ngày 1/1/2014 đến ngày ký. Phạm vi đó gắn với thời gian ông lãnh đạo NIAID, tham gia nhóm ứng phó COVID-19 của Nhà Trắng hoặc làm cố vấn y tế trưởng cho tổng thống. Paul lập luận Fauci không còn nguy cơ bị truy tố liên bang về các hành vi nằm trong khoảng thời gian này. Nghị quyết của HSGAC dựa vào lập luận đó để cho rằng Fauci không có cơ sở từ chối các câu hỏi liên quan.

Lệnh ân xá chỉ áp dụng với tội danh liên bang và không bao phủ hành vi sau ngày 19/1/2025. Vì vậy, lời khai mới tại Quốc hội và khả năng truy tố theo luật cấp bang nằm ngoài phạm vi của văn bản. Các chuyên gia pháp lý được Associated Press phỏng vấn đưa ra đánh giá khác với Paul. Họ lưu ý nguy cơ từ cáo buộc cấp bang hoặc điều tra về phát biểu mới. Chưa có phán quyết của tòa xác định những nguy cơ đó đủ để Fauci viện dẫn Tu chính án thứ Năm trong trường hợp này.

Ủy ban chọn chuyển hồ sơ thẳng tới Bộ Tư pháp

Nghị quyết yêu cầu Chủ tịch Thượng viện chứng nhận báo cáo của HSGAC và gửi đến công tố viên liên bang phụ trách Đặc khu Columbia. Theo chức vụ, Phó tổng thống JD Vance đồng thời là Chủ tịch Thượng viện. Văn phòng công tố liên bang tại Washington do Jeanine Pirro đứng đầu sẽ xử lý hồ sơ trong hệ thống Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ). DOJ là cơ quan hành pháp liên bang quyết định có điều tra hoặc theo đuổi truy tố hình sự hay không.

Paul chọn cách chuyển hồ sơ mà không chờ Thượng viện bỏ phiếu toàn thể. Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) cho biết luật không nói rõ phải có phiếu của toàn viện. Tuy nhiên, thông lệ lâu năm và ít nhất một phán quyết cho thấy bước này có khả năng cần thiết. Thượng nghị sĩ Gary Peters, thành viên Dân chủ cao cấp nhất tại HSGAC, phản đối cách làm và cảnh báo về tiền lệ đối với quyền giám sát của Quốc hội. CRS cũng xác định một hồ sơ chuyển từ Quốc hội không buộc DOJ phải khởi tố.

Chưa có quyết định truy tố

Tại thời điểm bài được công bố ngày 6/8/2026, trạng thái đã xác nhận là DOJ nhận hồ sơ và đang xem xét. Phiếu của HSGAC không phải bản cáo trạng và không xác định Fauci có tội. Nếu công tố theo đuổi vụ việc, ba tranh chấp pháp lý vẫn chưa được giải quyết. Chúng liên quan đến Tu chính án thứ Năm, phạm vi lệnh ân xá và thủ tục chuyển hồ sơ. Nghị quyết chỉ xử lý việc từ chối trả lời, không xác định nguồn gốc SARS-CoV-2 hoặc kết luận cáo buộc về Fauci.

Cơ chế liên bang của Mỹ cũng không áp dụng trực tiếp cho thủ tục tố tụng tại Việt Nam. “Khinh thường Quốc hội” trong vụ này là tên của một quy trình pháp lý Mỹ, không phải nhận xét chung về thái độ hay tư cách của Fauci. Vụ việc gồm ba bước riêng: ủy ban thông qua nghị quyết, DOJ cân nhắc truy tố và tòa án xét xử nếu có cáo trạng. Đến ngày 6/8/2026, vụ việc mới hoàn tất bước đầu tiên và chuyển sang khâu xem xét của DOJ.