Đồng hồ đo nhịp tim, oxy máu: đọc độ chính xác và giới hạn

Đồng hồ thông minh ước tính nhịp tim và oxy máu bằng tín hiệu quang học, không đọc trực tiếp mọi thay đổi sinh lý như thiết bị lâm sàng. Chuyển động cổ tay, độ ôm của dây đeo và tuần hoàn ngoại vi đều làm kết quả dao động. Thiết bị phù hợp hơn với việc theo dõi xu hướng trong điều kiện tương tự, không phải căn cứ duy nhất để chẩn đoán.

Nhu cầu dùng đồng hồ để theo dõi người thân sau khi xuất viện từng được đặt ra trong thảo luận trên PTT MobileComm. Câu hỏi quan trọng trước khi mua không chỉ là đồng hồ có hiện nhịp tim hay SpO₂, mà là model đó được công bố cho mục đích nào và hồ sơ có áp dụng đúng chức năng hay không.

Đồng hồ đo nhịp tim và oxy máu như thế nào

Nhịp tim thường được ước tính bằng quang thể tích (PPG). Cảm biến chiếu ánh sáng vào da rồi ghi lại thay đổi của ánh sáng phản xạ khi lượng máu trong mô thay đổi theo từng nhịp. Nghiên cứu đăng trên npj Digital Medicine ghi nhận hoạt động, khác biệt giữa thiết bị và chuyển động cổ tay đều tác động đến kết quả.

Chức năng oxy máu so sánh mức hấp thụ của ánh sáng đỏ và hồng ngoại trong mô để ước tính độ bão hòa oxy, thường hiển thị dưới dạng SpO₂. Tài liệu của FDA về nguyên lý đo oxy máu mô tả đây là tín hiệu quang học sau khi được xử lý, không phải phép đo trực tiếp lượng oxy trong toàn bộ cơ thể.

Khi nào kết quả dễ sai lệch

Chạy bộ, đạp xe hoặc tập tạ làm cổ tay di chuyển liên tục, trong khi dây đeo có thể trượt khỏi vị trí đo. Tín hiệu khi đó bị trộn với nhiễu do chuyển động. Nghiên cứu về thiết bị đeo cho thấy mức sai lệch khi vận động không giống nhau giữa các thiết bị.

Chỉ số oxy máu còn bị ảnh hưởng bởi tuần hoàn ngoại vi kém, màu da, nhiệt độ da, ánh sáng xung quanh và việc cảm biến tiếp xúc không đều. FDA liệt kê các giới hạn của máy đo oxy, trong đó có tưới máu thấp, nhiệt độ da và màu da. Khi kết quả không ổn định, nên dừng hoạt động, chỉnh lại dây đeo và đo khi tay đứng yên.

Dấu hiệu cần tìm chăm sóc y tế sớm

Khó thở, đau hoặc tức ngực, tím môi, lú lẫn, ngất, hoặc triệu chứng tăng nhanh cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Không nên chờ đồng hồ đo lại nhiều lần để quyết định khi các dấu hiệu này xuất hiện. Một con số thấp hoặc cao trên đồng hồ không đủ để xác định nguyên nhân.

Nếu bác sĩ đã giao nhiệm vụ theo dõi tại nhà, cần dùng đúng thiết bị và cách đo được chỉ định. Kết quả từ đồng hồ chỉ nên được đưa thêm vào nhật ký theo dõi nếu nhân viên y tế yêu cầu. Không tự điều chỉnh thuốc dựa trên một lần hiển thị bất thường.

Kiểm tra chức năng trước khi mua

FDA phân biệt sản phẩm phục vụ sức khỏe nói chung với thiết bị được công bố cho mục đích y tế. Việc đồng hồ hiển thị SpO₂ không tự biến toàn bộ chức năng đó thành công cụ dùng cho quyết định lâm sàng. Tại Đài Loan, người mua có thể đối chiếu tên sản phẩm, model và hiệu năng trong hướng dẫn tra cứu dữ liệu thiết bị y tế của TFDA.

Hồ sơ cấp phép gắn với một thiết bị và một chức năng cụ thể. Giấy phép của một model không mở rộng sang model khác cùng thương hiệu, cũng không bao phủ toàn bộ chỉ số sức khỏe trên cùng chiếc đồng hồ. Cần ghi lại tên model, tên ứng dụng, khu vực bán và mục đích sử dụng trước khi tra cứu.

Nếu mục tiêu chỉ là theo dõi xu hướng khi nghỉ ngơi hoặc tập luyện, nên so sánh các lần đo trong điều kiện tương tự và đeo theo hướng dẫn của hãng. Nếu cần dùng số đo để theo dõi bệnh hoặc điều chỉnh điều trị, thiết bị và quy trình phải do nhân viên y tế chỉ định. Máy đo oxy kẹp ngón tay có hồ sơ cho mục đích riêng không chứng minh đồng hồ có cùng hiệu năng.

Tại Việt Nam thì sao

Ở Việt Nam, đồng hồ thông minh được bán chủ yếu như thiết bị điện tử tiêu dùng hoặc thiết bị đeo theo dõi sức khỏe. Một màn hình có nhịp tim, SpO₂, huyết áp hay giấc ngủ không tự xác lập tình trạng thiết bị y tế. Khi người bán dùng ngôn ngữ như “chẩn đoán”, “điều trị” hoặc “theo dõi bệnh”, nên yêu cầu tên pháp lý của sản phẩm, mục đích sử dụng, tài liệu kỹ thuật và đơn vị chịu trách nhiệm.

Nghị định 98/2021/NĐ-CP trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ là văn bản về quản lý trang thiết bị y tế, bao gồm các nội dung như phân loại, lưu hành, mua bán và thông tin sản phẩm. Trang chuyên ngành của Bộ Y tế cũng công khai danh mục văn bản pháp quy về trang thiết bị y tế; đây là nơi nên kiểm tra khi cần biết văn bản nào đang được cập nhật, thay vì dựa vào bài quảng cáo hoặc thông tin trên sàn thương mại điện tử.

Hồ sơ công bố không đồng nghĩa mọi tính năng của chiếc đồng hồ đều có cùng mục đích y tế. Cổng dịch vụ công về trang thiết bị y tế mô tả thủ tục công bố tiêu chuẩn áp dụng và thông tin cơ sở chịu trách nhiệm. Khi tra cứu, cần đối chiếu tên sản phẩm, phân loại, nhà sản xuất, số công bố hoặc số lưu hành và phạm vi sử dụng, nếu các dữ liệu đó được công khai.

Về giá, không nên lấy giá bán của đồng hồ làm giá của một dịch vụ theo dõi y tế. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy bảng giá công khai tại Việt Nam tách riêng chi phí cho chức năng điện tâm đồ, cảnh báo rối loạn nhịp, oxy máu hoặc ngưng thở khi ngủ trên đồng hồ tiêu dùng. Chi phí khám, đo lại hoặc xét nghiệm sau một cảnh báo phụ thuộc cơ sở và dịch vụ, nên phải hỏi trực tiếp nơi cung cấp.

Mức độ sẵn có cũng phụ thuộc model, phiên bản phần mềm, khu vực tài khoản và phụ kiện hiệu chuẩn. Một chức năng có hồ sơ ở Đài Loan không tự có cùng tình trạng tại Việt Nam; một cảm biến giống nhau cũng không chứng minh cùng mục đích sử dụng. Người mua nên gửi cho hãng hoặc nhà bán hàng tên model, quốc gia mua, phiên bản ứng dụng và ảnh màn hình chức năng để nhận câu trả lời cho đúng sản phẩm.

Nếu đồng hồ báo bất thường tại Việt Nam, hãy lưu thời điểm đo, điều kiện đeo, hoạt động đang làm và các triệu chứng đi kèm. Không dùng một lần hiển thị để tự đổi thuốc hoặc kết luận mắc bệnh. Khi khó thở, đau ngực, tím môi, ngất hoặc triệu chứng diễn tiến nhanh, cần tìm dịch vụ y tế khẩn cấp tại địa phương. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy hướng dẫn chính thức của cơ quan Việt Nam quy định một quy trình chung cho mọi cảnh báo từ đồng hồ thông minh.

Cách kiểm tra một chỉ số trên đồng hồ

1. Ghi đúng tên chức năng: nhịp tim, oxy máu, điện tâm đồ, huyết áp, cảnh báo rối loạn nhịp hay ngưng thở khi ngủ.
2. Đối chiếu model, nhà sản xuất, tên ứng dụng và mục đích sử dụng với nguồn của cơ quan quản lý nơi sản phẩm được bán.
3. Đọc hướng dẫn của hãng về vị trí đeo, điều kiện đo, hiệu chuẩn và các trường hợp không dùng kết quả để chẩn đoán.
4. Ghi lại thời điểm, hoạt động, triệu chứng và điều kiện đo nếu cần trao đổi với nhân viên y tế.
5. Không thay đổi thuốc hoặc trì hoãn chăm sóc y tế chỉ vì một cảnh báo trên đồng hồ.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số oxy máu thấp trên đồng hồ có chứng minh bị thiếu oxy không?
Không. FDA lưu ý kết quả đo oxy chịu ảnh hưởng của nhiều điều kiện và cần được xem cùng triệu chứng. Khó thở, đau ngực, tím môi, lú lẫn hoặc diễn tiến nhanh cần được đánh giá y tế, không chờ đồng hồ xác nhận.

Vì sao nhịp tim trên đồng hồ nhảy mạnh khi tập thể dục?
Chuyển động cổ tay, dây đeo lỏng và nhiễu quang học đều có thể làm tín hiệu thay đổi. Hãy dừng hoạt động, giữ tay yên, chỉnh lại dây đeo rồi đo lại theo hướng dẫn; nếu bất thường lặp lại hoặc đi kèm khó chịu, nên đưa nhật ký cho nhân viên y tế.