Meta bị buộc chi 942 triệu USD, siết bảo vệ trẻ vị thành niên ở New Mexico

Ngày 6/8/2026, Tòa sơ thẩm Khu vực Tư pháp thứ nhất bang New Mexico buộc Meta lập quỹ giảm thiểu tác hại trị giá 567 triệu USD. Tòa kết luận các nền tảng của công ty tạo ra mối nguy hại đối với cộng đồng tại bang này. Khoản mới được cộng vào 375 triệu USD tiền phạt dân sự ở giai đoạn đầu, đưa tổng nghĩa vụ tài chính lên 942 triệu USD. Đây là quyết định của một tòa cấp bang tại Mỹ, không phải quy định áp dụng trên toàn nước Mỹ hoặc tại Việt Nam.

Bộ Tư pháp bang New Mexico, cơ quan do Tổng chưởng lý Raúl Torrez lãnh đạo, khởi kiện Meta vào tháng 12/2023. Vụ án bắt nguồn từ cuộc điều tra về an toàn trẻ em trên các nền tảng của công ty và được chia thành hai giai đoạn. Ở giai đoạn đầu, bồi thẩm đoàn xác định 75.000 vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng của bang và phạt Meta 375 triệu USD. Chánh án Bryan Biedscheid xét xử giai đoạn hai từ ngày 4 đến 22/5/2026, tập trung vào cáo buộc gây nguy hại cho cộng đồng.

Quỹ 567 triệu USD được phân bổ ra sao

Quyết định dành 420 triệu USD cho điều trị sức khỏe tâm thần, 90 triệu USD cho sàng lọc và 33 triệu USD cho phòng ngừa. Trong phần còn lại, 15 triệu USD dành cho kết nối dịch vụ và 9 triệu USD cho triển khai, cải tiến chất lượng, đánh giá. Tòa giới hạn thời gian chi quỹ trong năm năm, ngắn hơn đề xuất 15 năm của phía bang. Cơ chế quản lý và giải ngân sẽ được quy định bằng lệnh riêng; đây không phải khoản chia trực tiếp cho từng gia đình.

Các nghĩa vụ khắc phục nhìn chung kéo dài năm năm kể từ khi quyết định được ban hành. Meta phải nộp báo cáo tiến độ cho tòa và bang hai lần mỗi năm, vào ngày 30/6 và 31/12. Quyết định cho phép tạm dừng tính thời hạn này trong lúc kháng cáo nếu Meta nộp khoản bảo đảm thi hành án. Tòa còn để ngỏ các phiên xem xét tiến độ khi một bên yêu cầu hoặc khi thẩm phán thấy cần thiết.

Xác minh tuổi bị giới hạn bởi luật liên bang

Tòa không buộc mọi người dùng nộp giấy tờ để xác minh tuổi. Luật COPPA của Mỹ bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến của trẻ em và giới hạn dữ liệu thu thập từ người dưới 13 tuổi. Tòa cho rằng không thể yêu cầu trẻ cung cấp dữ liệu cá nhân hoặc cho phép theo dõi thụ động chỉ để xác minh tuổi. Các giải pháp trên toàn ngành, gồm chia sẻ dữ liệu từ nhà mạng hoặc kho ứng dụng, thuộc thẩm quyền của cơ quan hành pháp và lập pháp. Dù vậy, Meta vẫn phải cải thiện công cụ bảo đảm độ tuổi (age assurance) trong phạm vi pháp luật cho phép.

Meta phải dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để bổ sung tín hiệu và thử phát triển mô hình riêng cho người dưới 13 tuổi trong hai năm. Tài khoản tại New Mexico bị nhận diện dưới 13 tuổi phải chứng minh tuổi trong 30 ngày, nếu không sẽ bị đánh dấu để xóa. Meta còn phải lập cổng để trường học báo cáo tài khoản đáng ngờ và duy trì thủ tục khiếu nại kết quả ước tính tuổi. Tài khoản cùng toàn bộ dữ liệu cá nhân đã thu thập phải bị xóa khi được xác định thuộc về người dưới 13 tuổi.

Giới hạn liên lạc, thông báo và thời gian sử dụng

Instagram phải để tài khoản dưới 18 tuổi tại New Mexico ở trạng thái riêng tư mặc định. Facebook phải giới hạn danh sách bạn bè mặc định cho cùng nhóm người dùng. Tài khoản trẻ vị thành niên không được đề xuất cho người lớn chưa kết nối. Người lớn chưa kết nối cũng không được nhắn tin cho người dùng dưới 18 tuổi. Phụ huynh hoặc người giám hộ phải đồng ý trước khi các cài đặt bảo vệ mặc định được nới lỏng.

Facebook và Instagram phải tắt thông báo đẩy cho tài khoản dưới 18 tuổi từ 22h đến 7h và từ 8h đến 15h vào ngày học tại New Mexico. Các mốc trên theo giờ địa phương; tin nhắn từ người đã kết nối và cảnh báo khẩn cấp vẫn được phép. Số lượt thích phải bị ẩn theo mặc định, trừ khi phụ huynh hoặc người giám hộ cho phép thay đổi. Tổng thời gian dùng Facebook và Instagram của mỗi tài khoản dưới 18 tuổi bị giới hạn ở 90 giờ mỗi tháng.

Meta phải ngăn người dưới 18 tuổi tại New Mexico tương tác lãng mạn hoặc tình dục với chatbot AI, tức chương trình trò chuyện tự động. Nền tảng cũng phải duy trì cơ chế báo cáo hành vi bóc lột tình dục trẻ em ở vị trí dễ thấy. Mọi báo cáo qua cơ chế này phải được nhân viên xem xét trong vòng 48 giờ. Tài khoản người lớn bóc lột tình dục trẻ em sẽ bị vô hiệu hóa cùng tài khoản liên quan và bị chặn đăng ký mới.

Thuật toán đề xuất không bị buộc thiết kế lại

Tòa từ chối ra lệnh thay đổi thiết kế và cách vận hành thuật toán đề xuất của Meta. Thẩm phán cho rằng đề nghị của phía bang còn mơ hồ, khó đo lường và sẽ can thiệp bất hợp lý vào hoạt động kinh doanh. Quyết định cũng nêu rủi ro xung đột với quyền tự do ngôn luận và khung miễn trừ trách nhiệm của nền tảng theo luật liên bang Mỹ. Tính năng tự động phát video và cuộn nội dung liên tục vì thế không nằm trong nhóm thay đổi bắt buộc.

Thay cho can thiệp trực tiếp vào thuật toán, tòa yêu cầu Meta hiển thị thông tin an toàn rõ hơn. Người lớn tại New Mexico phải thấy biểu ngữ an toàn ít nhất mỗi tháng một lần. Tần suất cho người dưới 18 tuổi là ít nhất mỗi tuần một lần. Người dùng mới dưới 18 tuổi còn nhận màn hình hướng dẫn hằng ngày trong 30 ngày đầu. Bộ Tư pháp bang New Mexico cho biết lệnh còn yêu cầu chiến dịch giáo dục và đào tạo lực lượng thực thi pháp luật.

Meta thông báo sẽ kháng cáo, phạm vi vẫn giới hạn trong một bang

Meta cho biết không đồng ý với quyết định và sẽ kháng cáo. Công ty nói đã nỗ lực bảo vệ người dùng và công khai khó khăn trong nhận diện, loại bỏ tài khoản xấu cùng nội dung gây hại. Theo quyết định của tòa, tiến độ thực hiện và thời điểm chuyển tiền phụ thuộc vào diễn biến kháng cáo cùng khoản bảo đảm thi hành án. Do đó, con số 942 triệu USD phản ánh nghĩa vụ đã được tòa sơ thẩm xác lập, chưa phải kết quả cuối cùng sau mọi cấp xét xử.

Associated Press ghi nhận 29 bang khác tham gia vụ kiện liên bang đối với Meta, trong khi tám bang chọn khởi kiện riêng tại tòa bang. Các vụ kiện xoay quanh thiết kế gây sử dụng quá mức, dữ liệu của trẻ dưới 13 tuổi và mức bảo vệ người dùng trẻ. Mỗi vụ án có nguyên đơn, căn cứ pháp lý và phạm vi khắc phục riêng. Kết quả tại New Mexico không tự quyết định kết quả của các tòa án khác.

Ý nghĩa đối với người dùng tại Việt Nam

Các giới hạn 90 giờ, chặn thông báo và mặc định bảo vệ trong phán quyết chỉ dành cho tài khoản thuộc phạm vi New Mexico. Quyết định không yêu cầu Meta triển khai cùng cấu hình cho tài khoản tại Việt Nam. Nó cũng không thay đổi trực tiếp quyền và nghĩa vụ của người dùng theo pháp luật Việt Nam. Nếu Meta mở rộng biện pháp ra thị trường khác, phạm vi cần được xác nhận từ thông báo sản phẩm hoặc quy định tại thị trường đó.