Bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương các nước BRICS họp tại Jaipur, Ấn Độ, ngày 12 và 13/8/2026. Bộ trưởng Tài chính Ấn Độ Nirmala Sitharaman và Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (Reserve Bank of India, RBI) Sanjay Malhotra đồng chủ trì. Chương trình làm việc đề cập thanh toán xuyên biên giới, ổn định tài chính và hợp tác giữa các ngân hàng trung ương. Cũng tại Jaipur, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnasser Hemmati tuyên bố Iran sắp gia nhập Ngân hàng Phát triển Mới (New Development Bank, NDB).

Ngày 11/8/2026, Malhotra cho biết BRICS đang thảo luận kết nối hệ thống thanh toán tức thời và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương. Ông nêu giảm chi phí giao dịch xuyên biên giới là mục tiêu chung. Các phương án vẫn ở giai đoạn thảo luận. Chúng gồm kết nối hệ thống thanh toán nhanh và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (central bank digital currency, CBDC). Vì vậy, cuộc họp chưa đồng nghĩa BRICS đã vận hành một mạng thanh toán mới.

NDB là ngân hàng phát triển đa phương, không phải đồng tiền chung

NDB do Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi thành lập năm 2015. Ngân hàng huy động nguồn lực cho hạ tầng và phát triển bền vững tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. NDB công bố vốn được phép là 100 tỷ USD, vốn đăng ký ban đầu là 50 tỷ USD và vốn góp thực là 10 tỷ USD. Năm thành viên sáng lập đăng ký phần vốn ban đầu bằng nhau.

Ba con số trên mô tả các tầng khác nhau trong cấu trúc vốn. Vốn được phép là mức trần theo điều lệ, không phải số tiền đã nằm sẵn trong quỹ cho vay. NDB còn huy động vốn trên thị trường và thẩm định từng dự án trước khi phê duyệt. Tư cách thành viên vì thế không tạo ra một khoản vay tự động.

Thiết bị di động hiển thị giao dịch thanh toán số (ảnh minh họa)
BRICS đang xem xét kết nối hệ thống thanh toán và CBDC cho giao dịch xuyên biên giới. Photo by Jonas Leupe on Unsplash.

Iran nhiều lần nói sắp gia nhập, NDB chưa xác nhận

Phát biểu của Hemmati tại Jaipur là tuyên bố từ phía Iran. Đây cũng không phải lần đầu Tehran nói quá trình gia nhập sắp hoàn tất. Ngày 13/5/2025, người tiền nhiệm Mohammad Reza Farzin nói Iran dự kiến gia nhập NDB. Ông cho biết Iran đã trao đổi với Ấn Độ, Nam Phi và Trung Quốc. Việc lặp lại mục tiêu cho thấy đàm phán kéo dài, nhưng chưa chứng minh ngân hàng đã thông qua hồ sơ.

Danh sách NDB được kiểm tra ngày 17/8/2026 nêu năm thành viên sáng lập, năm thành viên mới và năm ứng viên. Iran không có tên, còn Zimbabwe nằm trong nhóm ứng viên. NDB cũng chưa phát thông báo riêng về ngày Iran nộp văn kiện gia nhập. Do đó, tuyên bố của Hemmati chưa đủ để coi Iran là thành viên NDB. Iran đã là thành viên BRICS, nhưng tư cách trong nhóm này tách biệt với tư cách cổ đông của ngân hàng.

Zimbabwe được chấp thuận nhưng chưa hoàn tất gia nhập

NewsDay dẫn Bộ trưởng Tài chính Zimbabwe Mthuli Ncube cho biết Hội đồng Thống đốc NDB chấp thuận hồ sơ ngày 10/7/2026. Theo các điều khoản được công bố, Zimbabwe sẽ đăng ký 630 cổ phần trị giá 63 triệu USD. Khoản này gồm 12,6 triệu USD vốn góp thực và 50,4 triệu USD vốn cam kết gọi khi cần. Chính phủ Zimbabwe còn phải phê chuẩn thỏa thuận và hoàn tất đăng ký cổ phần.

NDB gọi Zimbabwe là ứng viên đã được Hội đồng Thống đốc chấp thuận. Trường hợp Uzbekistan cho thấy tư cách thành viên có hiệu lực sau khi nước được chấp thuận nộp văn kiện gia nhập. Uzbekistan hoàn tất bước này ngày 5/6/2026 và trở thành thành viên thứ mười. Zimbabwe chưa có thông báo tương đương trên trang tin chính thức của NDB.

Ngay cả sau khi thủ tục hoàn tất, dự án vẫn phải đi qua quy trình thẩm định và phê duyệt. Danh mục của NDB ghi nhận hai dự án năng lượng tại Bangladesh được phê duyệt vào tháng 3/2026, nhiều năm sau khi nước này gia nhập. Dữ liệu đó cho thấy thành viên mới vẫn nhận được vốn, nhưng không thiết lập thời hạn chung cho dự án đầu tiên. Chưa có cơ sở để xác định Zimbabwe sẽ được giải ngân khi nào hoặc bao nhiêu.

Kết nối CBDC nhằm giảm ma sát thanh toán, chưa phải bỏ USD

CBDC là dạng tiền số do ngân hàng trung ương phát hành và bảo đảm. Kết nối nhiều CBDC đòi hỏi các hệ thống nhận diện, chuyển thông điệp và quyết toán được với nhau. RBI đã đề nghị đưa phương án kết nối CBDC của các nước BRICS vào chương trình nghị sự năm 2026. Đề xuất hướng đến thanh toán thương mại và du lịch xuyên biên giới nhanh hơn.

Ngân hàng Trung ương châu Âu ghi nhận Ấn Độ đề xuất kết nối CBDC nội địa của các nước BRICS để quyết toán giao dịch xuyên biên giới. Báo cáo tháng 6/2026 xếp đề xuất này trong nhóm phương án thay thế cho hạ tầng thanh toán truyền thống. Tuy nhiên, tài liệu không mô tả một hệ thống BRICS đã hoạt động. Phát biểu của Malhotra ngày 11/8 tiếp tục xác nhận dự án mới ở giai đoạn thảo luận.

Các bên còn phải thống nhất công nghệ tương thích, quy tắc quản trị và cách xử lý mất cân đối thương mại. Khác biệt về quy định và sự dè dặt trước nền tảng do nước khác phát triển cũng làm tiến độ chậm lại. RBI từng nói thúc đẩy vai trò quốc tế của đồng rupee không nhằm theo đuổi phi đô la hóa. Kết nối CBDC có thể giảm nhu cầu dùng USD trong một số giao dịch. Đề xuất chưa tạo ra đồng tiền chung BRICS hoặc thay thế vị trí của USD.

Phạm vi đối với độc giả Việt Nam và người Việt tại Đài Loan

Đề xuất hiện tập trung vào các hệ thống do ngân hàng trung ương thuộc BRICS vận hành. Các nguồn được kiểm tra chưa nêu Việt Nam hoặc Đài Loan trong danh sách tham gia. Vì vậy, kế hoạch chưa làm thay đổi kênh chuyển tiền, phí ngân hàng hay quy định ngoại hối áp dụng cho giao dịch giữa Việt Nam và Đài Loan. Tác động chỉ rõ hơn nếu một nền tảng được đưa vào thử nghiệm và kết nối với ngân hàng ngoài BRICS.

Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra số liệu so sánh cho trường hợp này. Dữ liệu công khai cũng chưa cho phép ước tính chi phí chuyển tiền sẽ giảm bao nhiêu. Iran chưa được NDB xác nhận, Zimbabwe vẫn phải nộp văn kiện gia nhập, còn mạng CBDC chưa có lịch vận hành. Ba tiến trình này cần được theo dõi riêng, thay vì gộp thành một bước chuyển đã hoàn tất khỏi đồng USD.