Sàng lọc ung thư vú tại Đài Loan: mô vú đặc và vai trò của siêu âm

Từ ngày 1/1/2025, Đài Loan hỗ trợ chụp X-quang tuyến vú hai năm một lần cho phụ nữ đủ điều kiện từ 40 đến 74 tuổi. Chụp X-quang tuyến vú, còn gọi là nhũ ảnh (mammography), dùng tia X liều thấp để tìm tổn thương khi chưa có triệu chứng. Mô vú đặc làm phim khó đọc hơn, song kết quả này không khiến nhũ ảnh mất toàn bộ giá trị. Câu hỏi về siêu âm bổ sung phụ thuộc vào báo cáo hình ảnh, nguy cơ cá nhân và hướng dẫn tại nơi người đó sinh sống.

Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan là cơ quan trung ương phụ trách y tế và an sinh. Cơ quan Thúc đẩy Sức khỏe Đài Loan (HPA), đơn vị trực thuộc bộ, quản lý các chương trình dự phòng. HPA dẫn nghiên cứu trong nước ghi nhận lịch nhũ ảnh hai năm một lần giúp giảm 41% tử vong do ung thư vú. Cùng nguồn này cho biết tỷ lệ sống sau năm năm vượt 99% ở giai đoạn sớm, so với khoảng 39,2% ở giai đoạn muộn.

Khi cần khám sớm thay vì chờ lần sàng lọc kế tiếp

Sàng lọc dành cho người chưa có triệu chứng; kết quả bình thường gần đây không thay thế khám chẩn đoán. Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) là cơ quan nghiên cứu ung thư thuộc hệ thống y tế liên bang Mỹ. NCI liệt kê khối mới ở vú hoặc nách, thay đổi hình dạng vú, da lõm, núm vú đổi dạng và dịch tiết không phải sữa. Các thay đổi này cần được cơ sở y tế đánh giá sớm, kể cả khi lần nhũ ảnh gần nhất bình thường.

Đau kéo dài, sưng, đỏ hoặc thay đổi da cũng cần được khám, nhưng không dấu hiệu riêng lẻ nào tự xác nhận ung thư. Phần lớn thay đổi ở vú không phải ung thư, nên mục tiêu của khám chẩn đoán là tìm nguyên nhân. Người có triệu chứng không chờ đủ tuổi hoặc chu kỳ hai năm của chương trình Đài Loan. Bác sĩ sẽ chọn nhũ ảnh chẩn đoán, siêu âm hoặc xét nghiệm khác theo biểu hiện thực tế.

Độ tuổi hỗ trợ và giới hạn về tư cách tại Đài Loan

Thông báo chính sách mở rộng nhóm 45-69 tuổi trước đây thành nhóm 40-74 tuổi, vẫn giữ chu kỳ hai năm một lần. Trang HPA hiện hành cũng ghi lịch 40-74 tuổi và cho biết kinh phí đến từ quỹ phòng chống tác hại thuốc lá và chăm sóc sức khỏe. Các nguồn được kiểm tra không tách riêng điều kiện dành cho người mang quốc tịch nước ngoài. Tuổi và thời gian từ lần chụp trước vì thế chưa đủ để xác nhận quyền lợi của từng người Việt tại Đài Loan.

Nhũ ảnh mang lại lợi ích nhưng không phải xét nghiệm hoàn hảo

Nhũ ảnh ghi lại hình ảnh bằng tia X liều thấp sau khi mô vú được ép giữa hai tấm của máy chụp. HPA cho biết kỹ thuật này phát hiện khối, điểm vôi hóa và cả ung thư giai đoạn 0 khi người được sàng lọc chưa có triệu chứng. Khả năng nhận ra điểm vôi hóa là lý do siêu âm không thay thế hoàn toàn nhũ ảnh. Phim cũng cung cấp thông tin về mật độ vú cho bác sĩ chẩn đoán hình ảnh.

NCI liệt kê dương tính giả, âm tính giả, chẩn đoán quá mức và phơi nhiễm bức xạ trong nhóm tác hại của sàng lọc. Kết quả dương tính giả kéo theo hình ảnh bổ sung hoặc sinh thiết, đồng thời gây lo lắng. Chẩn đoán quá mức dẫn đến điều trị một tổn thương vốn không tiến triển, nhưng hiện chưa thể phân biệt chắc chắn từ đầu. Nguy cơ do bức xạ của nhũ ảnh được NCI đánh giá là rất thấp.

Mô vú đặc là đặc điểm trên hình ảnh, không phải một bệnh

NCI định nghĩa mật độ vú là tỷ lệ mô tuyến, mô liên kết và mô mỡ nhìn thấy trên nhũ ảnh. Mô vú đặc có nhiều mô tuyến và mô liên kết hơn, nhưng không thể xác định bằng sờ nắn. Hệ thống BI-RADS chia mật độ thành bốn nhóm từ A đến D. Nhóm C có mô vú đặc không đồng nhất, còn nhóm D có mô vú đặc hoàn toàn. Cả hai được xếp vào mô vú đặc.

Mô đặc cùng một số điểm vôi hóa hoặc khối u đều hiện màu trắng trên nhũ ảnh, trong khi mô mỡ hiện màu tối. Sự chồng lấp làm giảm độ nhạy, nghĩa là nhũ ảnh dễ bỏ sót tổn thương hơn ở người có mô vú đặc. Mật độ cao còn là một yếu tố nguy cơ ung thư vú độc lập, nhưng không đồng nghĩa người đó đã mắc bệnh. Một kết quả âm tính vì thế không phủ nhận triệu chứng mới xuất hiện sau lần chụp.

Vai trò của siêu âm khác nhau giữa Đài Loan và Việt Nam

HPA đặt nhũ ảnh ở vị trí sàng lọc công phí, còn siêu âm là công cụ hỗ trợ chẩn đoán sau đó. Cơ quan này lưu ý siêu âm kém nhạy hơn với điểm vôi hóa và phụ thuộc người thực hiện. NCI cho biết bằng chứng chưa đủ để khuyến nghị ủng hộ hoặc phản đối hình ảnh bổ sung cho mọi người có mô vú đặc. Vì vậy, một lịch siêu âm cố định không được suy ra chỉ từ chữ “mô vú đặc” trên báo cáo.

Bộ Y tế Việt Nam ban hành Hướng dẫn sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú theo Quyết định 3898/QĐ-BYT năm 2025. Hướng dẫn nêu lịch nhũ ảnh mỗi năm cho phụ nữ từ 40 tuổi có nguy cơ trung bình. Nhóm BI-RADS C hoặc D được chỉ định siêu âm phối hợp. Siêu âm bổ sung làm tăng độ nhạy nhưng giảm độ đặc hiệu. Cách tiếp cận này phát hiện thêm tổn thương, đồng thời làm tăng khả năng gọi lại người không mắc ung thư.

Hướng dẫn Việt Nam áp dụng cho chuyên môn tại cơ sở khám chữa bệnh, không tạo ra quyền lợi miễn phí giống chương trình Đài Loan. Chu kỳ một năm trong hướng dẫn Việt Nam cũng không thay thế chu kỳ trợ cấp hai năm tại Đài Loan. Người sống ở đâu cần theo quy trình của hệ thống y tế tại nơi đó. Áp dụng lịch của quốc gia này sang quốc gia kia sẽ làm sai cả quyền lợi lẫn cách theo dõi.

Thông tin cần đọc trên báo cáo nhũ ảnh

Báo cáo nhũ ảnh thường tách đánh giá tổn thương khỏi phân loại mật độ vú. Mật độ C hoặc D giải thích vì sao phim khó đọc hơn, nhưng chưa phải kết quả nghi ngờ ung thư. Mức BI-RADS của tổn thương và khuyến nghị theo dõi mới quyết định bước đánh giá tiếp theo. Bác sĩ còn xem tuổi, tiền sử gia đình, lần sinh thiết trước, tiền sử ung thư và hình ảnh cũ khi cân nhắc siêu âm hoặc MRI.

Người từng mắc ung thư vú, mang biến thể gen nguy cơ cao hoặc từng xạ trị vùng ngực không thuộc nhóm nguy cơ trung bình. Trẻ em cũng không thuộc lịch sàng lọc theo tuổi được nêu trong bài. Hướng dẫn Việt Nam dành quy trình riêng cho phụ nữ mang thai, cho con bú và nhóm nguy cơ cao. Người đang dùng nội tiết dài hạn hoặc có bệnh mạn tính cần cung cấp đầy đủ thuốc và tiền sử để cơ sở y tế chọn lịch phù hợp.

Những con số chưa trả lời được cho từng cá nhân

Mức giảm 41% tử vong là kết quả quần thể tại Đài Loan được HPA dẫn lại, không dự báo kết quả của một người. Thông báo chính sách không cung cấp thiết kế nghiên cứu đủ chi tiết để tự tính lợi ích theo tuổi, mật độ vú hoặc tiền sử gia đình. Tỷ lệ sống năm năm 99% và 39,2% mô tả các nhóm giai đoạn khác nhau, không phải thời hạn sống của từng bệnh nhân. Các số liệu cũng không chứng minh siêu âm bổ sung đem lại cùng mức lợi ích.

Hai hệ thống y tế hiện dùng chu kỳ và vai trò siêu âm khác nhau. Tính đến thời điểm thực hiện bài viết, chúng tôi chưa tìm thấy số liệu chính thức so sánh kết quả siêu âm bổ sung. Khoảng trống tìm kiếm này áp dụng cho dữ liệu đối chiếu giữa Việt Nam và Đài Loan. Nó không chứng minh cách tiếp cận của một nơi tốt hơn nơi còn lại. Dữ liệu hiện có chỉ đủ để khẳng định nhũ ảnh vẫn giữ vai trò trung tâm và mô vú đặc cần được đọc cùng nguy cơ cá nhân.