Nếu áp lực đã kéo dài và làm thay đổi giấc ngủ, công việc, học tập hoặc quan hệ, người đang ở Đài Loan nên bắt đầu từ chương trình hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho người từ 15 đến 45 tuổi, trung tâm sức khỏe tâm thần cộng đồng hoặc cơ sở tâm thần. Khi xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân, đã chuẩn bị phương tiện gây hại hoặc không giữ được an toàn, cần gọi dịch vụ cấp cứu tại nơi đang có mặt. Những người đang ở Việt Nam cần dùng đầu mối của Việt Nam, không áp dụng số điện thoại của Đài Loan.

Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới diễn ra vào ngày 10 tháng 10 hằng năm. WFMH công bố chủ đề năm 2026 là “Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change”, nhấn mạnh rằng người từng sử dụng dịch vụ hoặc sống với khó khăn tâm lý cần được tham gia vào cách thiết kế chính sách, dịch vụ và hỗ trợ cộng đồng. Chủ đề này không phải công cụ chẩn đoán cho từng cá nhân.

Cần tìm trợ giúp ngay khi nào

Nếu một người nói họ sắp tự làm hại bản thân, đã có kế hoạch, đang bị thương, mất khả năng tự chăm sóc hoặc không thể giữ an toàn, không để họ ở một mình. Hãy loại vật nguy hiểm khỏi tầm tay nếu làm được mà không tạo thêm xung đột, nói ngắn gọn và gọi cấp cứu tại nơi người đó đang ở.

Tại Đài Loan, 119 là số cứu hỏa và cấp cứu y tế, còn 110 là số cảnh sát. Đường dây 1925 của Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan là một đầu mối tư vấn tâm lý; thông tin về giờ phục vụ và cách chuyển tiếp cần đối chiếu với thông báo mới nhất. Người ở Việt Nam không nên gọi các số của Đài Loan. Khi nguy hiểm tức thời xảy ra tại Việt Nam, cần gọi dịch vụ cấp cứu y tế theo đầu mối hiện hành ở địa phương.

Nếu chưa có nguy cơ tức thời nhưng mất ngủ, lo âu, khí sắc giảm, khó tập trung hoặc suy giảm sinh hoạt kéo dài nhiều tuần, người trong gia đình nên giúp ghi lại thời điểm, tần suất và mức ảnh hưởng để trao đổi với nhân viên y tế. Việc tự gắn nhãn bệnh qua một bài kiểm tra trên mạng không thay thế đánh giá chuyên môn. Người đang ở Đài Loan cũng có thể xem thêm hướng dẫn về thời điểm đi khám khi mất ngủ ảnh hưởng sinh hoạt ban ngày.

Chủ đề năm 2026 đặt trải nghiệm vào trung tâm

Thông điệp của WFMH cho rằng nhiều quyết định về dịch vụ tâm thần trước đây chưa có đủ sự tham gia của những người chịu tác động trực tiếp. “Trải nghiệm sống” ở đây không dừng ở câu chuyện cá nhân; nó còn bao gồm thông tin về kỳ thị, việc làm, nhà ở, học tập, thu nhập, quan hệ và khả năng tiếp cận điều trị.

WFMH liên hệ chủ đề này với hướng chuyển từ chăm sóc tập trung trong cơ sở sang hỗ trợ tại cộng đồng, trong đó phục hồi, phẩm giá, quyền tự chủ và hòa nhập được xem là các mục tiêu của dịch vụ. Khi áp dụng vào thực tế, câu hỏi cần đặt ra là người cần giúp biết tìm ở đâu, sau khi xuất viện có nơi tiếp nhận hay không và nơi làm việc xử lý khủng hoảng ra sao.

Đài Loan mở rộng đầu mối tư vấn và hỗ trợ nơi làm việc

Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan tiếp tục chương trình hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho người trẻ và trung niên trong năm 2026. Người mang quốc tịch Đài Loan hoặc người nước ngoài có thẻ bảo hiểm y tế đủ điều kiện, trong độ tuổi từ 15 đến 45, được đăng ký ba buổi tư vấn miễn phí theo điều kiện của chương trình. Quy trình gồm tìm cơ sở hợp tác, đặt lịch và chuẩn bị giấy tờ cần thiết; điều kiện thực tế phải xem trên thông báo và tại cơ sở đăng ký.

Số lượt sử dụng chương trình và số cơ sở hợp tác là chỉ báo về mức sử dụng một chính sách, không phải số người có bệnh hoặc số người đang cần giúp. Người không thuộc nhóm tuổi này vẫn có thể hỏi trung tâm sức khỏe tâm thần cộng đồng, khoa tâm thần hoặc cơ sở y tế gần nơi cư trú. Tư vấn tâm lý, khám tâm thần và cấp cứu là các lối vào khác nhau; nhân viên chuyên môn sẽ đánh giá mức độ suy giảm chức năng và nguy cơ an toàn.

Ở nơi làm việc, Bộ Lao động Đài Loan tổ chức các khóa về chương trình hỗ trợ nhân viên, gồm nhận biết khủng hoảng tâm lý, cơ chế giới thiệu và cách xây dựng biện pháp quan tâm nhân viên. Cục Sức khỏe quốc dân Đài Loan cũng đưa nội dung sức khỏe nơi làm việc vào kế hoạch năm 2026 theo chu trình lập kế hoạch, thực hiện, kiểm tra và cải tiến. Đào tạo doanh nghiệp giúp tạo quy trình tiếp nhận và chuyển tuyến, nhưng không thay thế chẩn đoán hay điều trị cá nhân.

Số liệu tử vong cần được đọc đúng phạm vi

Thống kê nguyên nhân tử vong của Đài Loan ghi nhận 3.951 người tử vong do tự sát trong năm 2025, với tỷ suất 16,9 trên 100.000 dân. Nam giới có 2.543 trường hợp và nữ giới có 1.408 trường hợp. Đây là số liệu tử vong đã được ghi nhận, không cho biết toàn bộ ý nghĩ tự sát, hành vi chưa được báo cáo, số người tìm tư vấn hoặc tỷ lệ mắc các rối loạn tâm thần.

Số liệu dân số cũng không thể dùng để kết luận một cá nhân đang an toàn hay nguy hiểm. Khi đọc thống kê theo tuổi hoặc giới, cần giữ đúng năm và mẫu số mà cơ quan công bố, đồng thời không biến tỷ suất của một nhóm thành dự báo cho một người. Số liệu sử dụng dịch vụ và số liệu tử vong trả lời hai câu hỏi khác nhau.

Trung tâm cộng đồng, giường tâm thần và phục hồi

Danh bạ của Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan liệt kê trung tâm sức khỏe tâm thần cộng đồng theo khu vực, cùng địa chỉ, điện thoại và trang web. Danh bạ giúp tìm đầu mối ban đầu, nhưng giờ tiếp nhận, phạm vi phục vụ và lịch hẹn phải hỏi trực tiếp từng trung tâm.

Thống kê cuối tháng 6 năm 2026 ghi nhận 21.993 giường tâm thần được cấp phép và 19.949 giường đang mở tại Đài Loan; trong số giường đang mở có 7.248 giường cấp tính và 12.701 giường mạn tính. Cùng thời điểm, nguồn lực phục hồi tâm thần gồm 113 cơ sở ban ngày với 4.968 chỗ đang mở và 188 cơ sở lưu trú với 8.137 chỗ đang mở.

Giường bệnh, phục hồi ban ngày và phục hồi lưu trú thuộc các tầng chăm sóc khác nhau. Số chỗ đang mở trong một báo cáo không đồng nghĩa với lịch có thể đặt ngay hoặc bảo đảm phù hợp với từng người. Người bệnh và gia đình nên hỏi bác sĩ điều trị, bộ phận chuẩn bị xuất viện hoặc trung tâm cộng đồng về bước chuyển tiếp tiếp theo.

Tại Việt Nam thì sao

Tại Việt Nam, thông tin của Đài Loan chỉ nên dùng để hiểu cách một hệ thống tổ chức đầu mối, không dùng để suy ra giá khám, số buổi miễn phí hoặc số chỗ phục hồi trong nước. Người đang gặp nguy cơ mất an toàn cần gọi cấp cứu tại nơi mình đang ở. Với trường hợp chưa đến mức cấp cứu, điểm bắt đầu thực tế là trạm y tế, cơ sở khám chữa bệnh hoặc bệnh viện nơi cư trú; khi gọi trước, nên hỏi rõ cơ sở có tiếp nhận vấn đề sức khỏe tâm thần hay hướng dẫn chuyển tuyến hay không.

WHO Việt Nam cho biết đang hỗ trợ phát triển mô hình lồng ghép sức khỏe tâm thần vào chăm sóc sức khỏe ban đầu. Người dân không nhất thiết phải tự tìm đúng tên một dịch vụ chuyên sâu ngay từ đầu; họ nên hỏi cơ sở y tế địa phương về nơi tiếp nhận, lịch làm việc và tuyến chuyển tiếp. Tuy vậy, khả năng tiếp nhận không giống nhau giữa tỉnh, thành phố và từng cơ sở. Không nên coi một mô hình được mô tả trong tài liệu quốc tế là bằng chứng rằng mọi trạm y tế đều có chuyên gia tâm lý hoặc dịch vụ ngoài giờ.

WHO cũng đã mô tả các nỗ lực xây dựng mạng lưới chăm sóc dựa vào cộng đồng ở Việt Nam, với sự phối hợp giữa trạm y tế, bệnh viện chuyên khoa và các nguồn lực xã hội. Người cần tìm dịch vụ nên hỏi ba việc cụ thể: cơ sở nào tiếp nhận đánh giá sức khỏe tâm thần, ngoài giờ hành chính cần gọi ở đâu, và nếu có nguy cơ cấp tính thì người bệnh được chuyển đến cơ sở nào. Các câu hỏi này giúp biến thông tin chung thành kế hoạch liên hệ phù hợp với địa bàn.

Về chi phí, đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy bảng giá chính thức áp dụng thống nhất trên toàn Việt Nam cho tư vấn tâm lý hoặc phục hồi tâm thần. Mức thu có thể phụ thuộc cơ sở, loại khám, người cung cấp dịch vụ và hình thức thanh toán; vì vậy không nên lấy mức hỗ trợ của Đài Loan để ước tính số tiền tại Việt Nam. Người cần biết chi phí nên hỏi trực tiếp cơ sở về giá khám, các khoản ngoài buổi tư vấn, điều kiện sử dụng bảo hiểm y tế nếu có và thời gian chờ.

Thông tin về mức độ sẵn có cũng cần được kiểm tra tại địa phương. Một danh sách trên internet không bảo đảm cơ sở còn nhận người, có lịch trong ngày hoặc cung cấp dịch vụ bằng ngôn ngữ phù hợp. Với người Việt Nam đang sống tại Đài Loan, hãy xác định nơi mình đang ở trước khi gọi: số 110 hoặc 119 của Đài Loan dành cho tình huống khẩn cấp tại Đài Loan, còn đầu mối cấp cứu ở Việt Nam áp dụng khi người cần giúp đang ở Việt Nam. Sự khác nhau về địa điểm này quan trọng hơn việc dịch tên một đường dây.

Câu hỏi thường gặp

Chủ đề Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới năm 2026 là gì?
WFMH công bố chủ đề “Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change”, tập trung vào việc lắng nghe người có trải nghiệm thực tế và đưa ý kiến đó vào chính sách, dịch vụ và cộng đồng.

Ai được dùng ba buổi tư vấn miễn phí tại Đài Loan?
Thông báo năm 2026 nêu nhóm từ 15 đến 45 tuổi đủ điều kiện, gồm công dân Đài Loan và người nước ngoài có thẻ bảo hiểm y tế theo điều kiện chương trình. Cần xem cơ sở hợp tác và quy trình đăng ký mới nhất trước khi đặt lịch.

Giường tâm thần đang mở có phải là chỗ còn trống không?
Không. Đây là số liệu năng lực tại thời điểm thống kê. Lịch tiếp nhận, mức độ phù hợp và quy trình chuyển viện phải hỏi cơ sở điều trị hoặc đội ngũ phụ trách.

Người ở Việt Nam nên bắt đầu tìm hỗ trợ từ đâu?
Với nguy cơ tức thời, gọi cấp cứu tại nơi đang có mặt. Nếu chưa ở mức cấp cứu, hãy liên hệ trạm y tế, cơ sở khám chữa bệnh hoặc bệnh viện địa phương và hỏi về tiếp nhận sức khỏe tâm thần, chuyển tuyến, chi phí và thời gian chờ.