Tiểu cầu thấp nhẹ trên phiếu công thức máu, nhưng chưa có dấu hiệu chảy máu, thường cần kiểm tra lại bối cảnh của mẫu trước khi kết luận. Mẫu máu bị kết tập dễ làm số đếm thấp giả. Nếu chảy máu không cầm, tiểu ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp.

Khi xem công thức máu, bác sĩ không chỉ nhìn một dòng tiểu cầu. Họ còn đối chiếu bạch cầu, hemoglobin, khoảng tham chiếu, kết quả cũ, thuốc đang dùng và triệu chứng. Nếu các dòng tế bào khác cũng bất thường, hãy mang toàn bộ phiếu cũ đến buổi khám để trao đổi về bước tiếp theo.

Ống lấy máu có nắp màu tím trong khay xét nghiệm

Tiểu cầu bao nhiêu được xem là thấp

NHLBI, một viện thuộc NIH của Hoa Kỳ, nêu khoảng tiểu cầu tham khảo ở người lớn là 150.000 đến 450.000 trên mỗi microlit máu. Dưới 150.000 được xem là thấp hơn khoảng tham khảo này, nhưng con số đó không tự dự báo người bệnh sẽ chảy máu. Hãy đọc cùng khoảng tham chiếu in trên phiếu của cơ sở đã lấy mẫu.

Một lần hơi thấp, không có triệu chứng và các dòng máu khác bình thường khác với xu hướng giảm qua nhiều lần. Nếu kết quả lặp lại dưới khoảng tham chiếu, hãy mang phiếu đến bác sĩ đã chỉ định xét nghiệm, bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ nội khoa. Bác sĩ sẽ cân nhắc xét nghiệm lại trước khi chuyển sang huyết học.

Đầu tiên cần loại trừ giảm tiểu cầu giả

Tiểu cầu trong ống máu đôi khi kết thành cụm. Máy đếm dễ nhận cụm đó như một số lượng tế bào thấp hơn thực tế. Tình trạng này gọi là giảm tiểu cầu giả và không thể xác định chỉ bằng cách nhìn vào một con số trên phiếu.

Một tổng quan được lập chỉ mục trên PubMed mô tả hiện tượng kết tập tiểu cầu và cách xác nhận. Nhân viên y tế sẽ xem phết máu ngoại vi, kiểm tra cảnh báo của máy hoặc lấy lại mẫu bằng chất chống đông khác theo tình huống. Người có kết quả đột ngột thấp nhưng không có biểu hiện tương ứng nên hỏi nơi lấy mẫu hoặc bác sĩ chỉ định về bước kiểm tra này.

Khi nào cần đi khám ngay

Chảy máu vẫn tiếp tục dù đã ép trực tiếp, chảy máu nhiều, tiểu ra máu hoặc đi ngoài phân đen là những tình huống không nên chờ lịch khám định kỳ. NHLBI khuyến cáo tìm trợ giúp y tế ngay khi chảy máu không dừng sau khi ép. Ở Việt Nam, người đang có dấu hiệu nặng cần gọi cấp cứu hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất.

Chấm đỏ tím nhỏ dưới da, vết bầm không rõ nguyên nhân, chảy máu chân răng, chảy máu mũi hoặc kinh nguyệt nhiều hơn thường lệ cần được báo cho nhân viên y tế. Không tự dùng thuốc kê đơn, tự đổi liều hoặc trì hoãn khám chỉ vì chưa biết con số tiểu cầu chính xác.

Vì sao tiểu cầu giảm

MedlinePlus nêu ba nhóm nguyên nhân chính: tủy xương tạo không đủ tiểu cầu, tiểu cầu bị loại bỏ hoặc phá hủy nhiều hơn trong máu, và tiểu cầu bị giữ lại ở lách hoặc gan. Nhiễm trùng, một số thuốc, bệnh gan, lách to và bệnh miễn dịch đều nằm trong các hướng bác sĩ cần xem xét.

Hãy ghi lại thời điểm sốt hoặc nhiễm trùng gần đây, bệnh gan đã biết, lần nhập viện, thủ thuật, thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng và thảo dược. Không tự ngừng thuốc kê đơn. Nếu bác sĩ nghi một sản phẩm đang dùng liên quan đến kết quả, hãy mang vỏ hộp hoặc ảnh nhãn đến buổi khám để đối chiếu.

Tại Việt Nam thì sao

Tại Việt Nam, người nhận phiếu có tiểu cầu thấp nên bắt đầu từ cơ sở đã lấy mẫu hoặc nơi đang theo dõi bệnh nền. Khi đăng ký, hãy nói rõ đây là kết quả công thức máu có tiểu cầu thấp và mang theo phiếu gốc, kết quả cũ, danh sách thuốc cùng giấy tờ bảo hiểm y tế nếu có. Nếu cần đánh giá tiếp, cơ sở sẽ quyết định xét nghiệm lại, khám nội khoa hoặc chuyển huyết học theo tình trạng cụ thể.

Giá không nên đoán từ một con số trên mạng. Bộ Y tế giải thích rằng giá dịch vụ khám chữa bệnh không phải một mức chung cho mọi cơ sở. Mức thu phụ thuộc cơ sở, loại khám, xét nghiệm, hình thức theo yêu cầu và phạm vi bảo hiểm. Trước khi lấy mẫu, hãy hỏi quầy tiếp nhận hoặc xem bảng giá chính thức của bệnh viện về công thức máu, phết máu ngoại vi và phí khám chuyên khoa.

Một quyết định công khai của Bộ Y tế cho thấy bảng giá được ban hành cho một cơ sở cụ thể, gồm nhóm khám, ngày giường và kỹ thuật xét nghiệm. Đây là ví dụ về nơi cần tìm giá, không phải bảng giá áp dụng cho toàn quốc. Người dùng bảo hiểm y tế cũng nên hỏi trước phần nào được quỹ thanh toán và phần nào phải tự trả, nhất là khi chọn dịch vụ theo yêu cầu hoặc làm xét nghiệm ngoài quy trình của cơ sở đăng ký.

Về mức độ sẵn có, công thức máu là xét nghiệm thường gặp tại bệnh viện và phòng xét nghiệm, nhưng phết máu ngoại vi hoặc xét nghiệm xác nhận bằng ống chống đông khác không nhất thiết có ở mọi điểm lấy mẫu. Nếu quầy tiếp nhận không thực hiện được, hãy hỏi họ chuyển mẫu hoặc giới thiệu cơ sở có khoa huyết học. Không tự đổi nơi xét nghiệm giữa các lần mà bỏ qua đơn vị đo, khoảng tham chiếu và phương pháp, vì điều đó làm việc so sánh xu hướng khó hơn.

Người lao động, sinh viên và người Việt đang ở nước ngoài trở về nên lưu bản chụp phiếu xét nghiệm trên điện thoại, nhưng vẫn cần giữ bản có khoảng tham chiếu và ngày lấy mẫu. Nếu đang ở tỉnh khác, hãy gọi trước cho bệnh viện để hỏi lịch nhận mẫu, giờ khám huyết học, giấy tờ bảo hiểm và bảng giá hiện hành. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy bảng giá chính thức chung cho mọi cơ sở xét nghiệm huyết học tại Việt Nam, nên câu trả lời của cơ sở dự định đến là thông tin có giá trị thực tế nhất.

Khám nội khoa hay huyết học trước

Khi mới phát hiện tiểu cầu thấp nhẹ, không chảy máu và chưa rõ nguyên nhân, bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ nội khoa thường là nơi phù hợp để xem lại mẫu, bệnh sử và toàn bộ công thức máu. Nếu tiểu cầu tiếp tục giảm, phết máu bất thường, nguyên nhân chưa rõ hoặc hồng cầu và bạch cầu cũng lệch, bác sĩ sẽ cân nhắc chuyển người bệnh đến huyết học.

Khuyến cáo của ASH về ITP chỉ áp dụng cho bối cảnh đánh giá ITP, không phải bảng ngưỡng dùng để tự chọn khoa cho mọi người có tiểu cầu thấp. Nếu bác sĩ nghi bệnh gan, lách to hoặc tác dụng của thuốc, chuyên khoa phối hợp sẽ phụ thuộc vào bệnh sử và kết quả khám.

Biển chỉ dẫn đến phòng khám huyết học trong bệnh viện

Chuẩn bị gì trước buổi khám

Hãy chuẩn bị sáu nhóm thông tin sau:

  1. Phiếu công thức máu lần này và các lần trước, gồm tiểu cầu, bạch cầu, hemoglobin, đơn vị đo và khoảng tham chiếu.
  2. Thời điểm xuất hiện bầm tím, chấm đỏ, chảy máu mũi, chảy máu chân răng, tiểu ra máu hoặc phân đen.
  3. Tên thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng và thảo dược, cùng thời điểm bắt đầu hoặc đổi sản phẩm.
  4. Lịch sử sốt, nhiễm trùng, nhập viện, truyền máu, phẫu thuật, bệnh gan, bệnh lách hoặc bệnh miễn dịch.
  5. Câu hỏi về xét nghiệm lại công thức máu, phết máu ngoại vi và khả năng kiểm tra giảm tiểu cầu giả.
  6. Giấy tờ bảo hiểm y tế và câu hỏi về phần chi phí được thanh toán, phần tự trả, giờ nhận mẫu và lịch khám chuyên khoa.

Nếu không còn phiếu cũ, hãy nói rõ điều đó thay vì tự ước đoán xu hướng. Bác sĩ sẽ quyết định có cần lấy lại mẫu hoặc yêu cầu cơ sở cũ cung cấp kết quả theo quy trình của họ hay không.

Câu hỏi thường gặp

Tiểu cầu hơi thấp nhưng không có triệu chứng có cần đi cấp cứu không?
Không thể quyết định chỉ bằng một con số. Hãy đối chiếu khoảng tham chiếu, kết quả cũ, các dòng máu khác và dấu hiệu chảy máu. Nếu chảy máu không cầm, tiểu ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần tìm trợ giúp khẩn cấp.

Tiểu cầu thấp có phải ITP không?
Không nhất thiết. Nhiễm trùng, bệnh gan hoặc lách, thuốc, rối loạn tạo máu và kết tập trong ống nghiệm đều là những hướng khác. Chẩn đoán cần dựa vào bệnh sử, khám và xét nghiệm phù hợp.

Có nên ngừng thuốc khi thấy tiểu cầu giảm?
Không tự ngừng thuốc kê đơn. Hãy liên hệ bác sĩ kê thuốc, cung cấp toàn bộ danh sách sản phẩm và mang bao bì đến buổi khám. Nếu nghi thực phẩm chức năng liên quan, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng lại.