Nếu vừa bấm vào một tin nhắn đáng ngờ, hãy đóng trang và ngừng nhập dữ liệu trước khi kiểm tra mình đã đi đến bước nào. Chỉ mở liên kết, nhập mật khẩu, cung cấp dữ liệu thẻ hoặc mã xác thực, và đã phát sinh giao dịch là những tình huống cần gọi các đầu mối khác nhau.

Người cầm điện thoại có biểu tượng cảnh báo sau khi nhận tin nhắn đáng ngờ

Ba việc cần làm ngay sau khi bấm liên kết

Trước hết, bật chế độ máy bay hoặc tắt dữ liệu di động và Wi-Fi, rồi đóng trang đang mở. Không bấm nút tiếp theo, không tải tệp và không quay lại tin nhắn để mở lại liên kết. Nếu đã tải hoặc cài ứng dụng, không đăng nhập ngân hàng, email hay dịch vụ thanh toán trên thiết bị đó.

Tiếp theo, dùng một thiết bị đáng tin cậy để ghi lại ảnh chụp màn hình, số gửi, thời điểm nhận, địa chỉ liên kết và thông báo đăng nhập hoặc giao dịch. Không mở lại trang đáng ngờ chỉ để chụp ảnh. Những dữ liệu này giúp ngân hàng, cơ quan tiếp nhận báo cáo và cảnh sát đối chiếu sự việc.

Cuối cùng, xác định điểm dừng của mình. Nếu chỉ mở trang, hãy theo dõi. Nếu đã nhập dữ liệu, đổi thông tin từ thiết bị an toàn. Nếu lộ dữ liệu tài chính hoặc mã xác thực, liên hệ tổ chức phát hành ngay. Nếu đã mất tiền, xử lý ngân hàng và trình báo cảnh sát song song.

Chỉ mở liên kết nhưng chưa nhập dữ liệu

Trường hợp chỉ mở liên kết mà không nhập tài khoản, mật khẩu, số thẻ hoặc mã xác thực, cũng không tải và cài ứng dụng, chưa cần mặc định đổi toàn bộ mật khẩu. Hãy đóng trang, xóa tin nhắn nếu không còn cần giữ, sau đó kiểm tra thông báo đăng nhập, email, mạng xã hội, ví điện tử, ngân hàng và hóa đơn viễn thông.

Nếu xuất hiện thiết bị lạ, mật khẩu bị đổi, thẻ mới được thêm vào ví, phí dịch vụ di động bất thường hoặc giao dịch không do mình thực hiện, chuyển ngay sang quy trình xử lý tài khoản hoặc tiền. Tại Đài Loan, Mạng lưới phòng chống lừa đảo 165 tiếp nhận tư vấn, báo cáo và hướng dẫn báo án. Kênh này không thay thế ngân hàng trong việc khóa thẻ hoặc tra soát giao dịch.

Nếu đã tải ứng dụng lạ, không tiếp tục dùng thiết bị đó cho ngân hàng hoặc thanh toán. Hỏi nhà mạng, nhà sản xuất thiết bị hoặc bộ phận hỗ trợ chính thức về cách cô lập và xử lý. Việc khôi phục cài đặt gốc, nếu được đề nghị, cần đi cùng sao lưu dữ liệu cần thiết và kiểm tra tài khoản sau đó.

Đã nhập tài khoản và mật khẩu, đổi gì trước

Hãy dùng thiết bị không mở lại liên kết để đổi mật khẩu email trước, rồi đến tài khoản thuê bao di động. Email thường nhận liên kết đặt lại mật khẩu và cảnh báo bảo mật, còn tài khoản thuê bao gắn với số điện thoại dùng để nhận mã xác thực. Sau đó đổi các dịch vụ dùng lại mật khẩu, đăng nhập bằng email này hoặc liên kết với tài khoản đó.

Kiểm tra phiên đăng nhập, xóa thiết bị không nhận ra và tắt kết nối bên thứ ba không cần thiết. Hướng dẫn của Google về tài khoản bị xâm nhập yêu cầu xem lại sự kiện bảo mật và thiết bị gần đây. Apple cũng hướng dẫn đổi mật khẩu, kiểm tra thông tin bảo mật và gỡ thiết bị lạ. Với LINE, hãy đổi mật khẩu, đăng xuất thiết bị khác và xem danh sách thiết bị đang đăng nhập theo hướng dẫn hỗ trợ chính thức.

Tài khoản thuê bao cần xử lý qua ứng dụng, trang web hoặc số chăm sóc khách hàng trên hóa đơn của nhà mạng. Hỏi thêm về chuyển tiếp tin nhắn, khóa giao dịch nhỏ và thay đổi thông tin thuê bao. Mỗi nhà mạng có vị trí cài đặt riêng, vì vậy không dùng số điện thoại trong tin nhắn để liên hệ.

Đã cung cấp mã xác thực hoặc dữ liệu thẻ

Mã xác thực bị nhập vào trang giả hoặc đọc cho người khác phải được xem như đã lộ. Mã liên quan đến thẻ, ngân hàng hoặc thanh toán di động cần báo ngay cho ngân hàng hay tổ chức phát hành. Mã của email, mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin cần đổi mật khẩu dịch vụ, đăng xuất thiết bị lạ và kiểm tra thông tin khôi phục.

Không chờ đến khi sao kê xuất hiện mới gọi. Dùng số ở mặt sau thẻ, ứng dụng chính thức hoặc trang web do ngân hàng công bố để yêu cầu khóa thẻ, hạn chế giao dịch và tra soát giao dịch không phải của mình. Giữ lại thời điểm gọi, mã hồ sơ và yêu cầu bổ sung giấy tờ. Chunghwa Post cảnh báo không cung cấp dữ liệu cá nhân, tài khoản tài chính và mã xác thực qua liên kết lạ.

Đã phát sinh giao dịch hoặc chuyển tiền

Gọi ngân hàng hoặc tổ chức phát hành ngay để khóa thẻ, hạn chế giao dịch và mở hồ sơ tra soát. Nếu là chuyển khoản ngân hàng, liên hệ ngân hàng nhận và ngân hàng của mình theo hướng dẫn chính thức. Nếu là phí phát sinh qua thuê bao, liên hệ nhà mạng. Cùng lúc, lưu thông báo giao dịch, ảnh chụp, địa chỉ liên kết, lịch sử cuộc gọi và mã hồ sơ.

Tại Đài Loan, 165 tư vấn và tiếp nhận báo cáo, cảnh sát tiếp nhận trình báo, còn ngân hàng xử lý thẻ và tranh chấp thanh toán. Ba quy trình này bổ trợ nhau nhưng không thay thế nhau. Câu hỏi thường gặp của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Đài Loan nêu cả đường dây 165 và hình thức báo án trực tuyến.

Tại Việt Nam thì sao

Người nhận tin nhắn tại Việt Nam cần tách hai việc: bảo vệ tài khoản và phản ánh nguồn phát tán. Sau khi đóng trang, hãy liên hệ ngân hàng bằng ứng dụng hoặc số trên thẻ, không dùng số trong tin nhắn. Yêu cầu ngân hàng ghi nhận nghi vấn lộ thông tin, kiểm tra giao dịch, khóa phương thức thanh toán bị ảnh hưởng và hướng dẫn thủ tục tra soát. Mỗi ngân hàng có quy trình riêng cho thẻ, tài khoản thanh toán và ngân hàng số, nên không nên tự suy ra thời hạn xử lý từ một trường hợp khác.

Tin nhắn có dấu hiệu giả mạo ngân hàng, cơ quan nhà nước, đơn vị giao hàng hoặc nhà mạng nên được giữ lại cùng số gửi, nội dung, thời gian và địa chỉ liên kết. Cổng thông tin của cơ quan quản lý viễn thông từng công bố đầu số 156 để tiếp nhận phản ánh về tin nhắn rác và cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo. Hướng dẫn chính thức nêu người dùng gửi phản ánh qua tin nhắn hoặc gọi đến 156; nội dung cần có số phát tán và mô tả sự việc. Người dùng nên kiểm tra lại hướng dẫn đang hiển thị trên cổng thông tin của cơ quan quản lý trước khi gửi, vì phương thức tiếp nhận có thể được điều chỉnh.

Đầu số 156 dùng để phản ánh nguồn tin nhắn hoặc cuộc gọi, không phải nơi xử lý thay ngân hàng khi tiền đã chuyển. Nếu đã nhập thông tin đăng nhập, hãy đổi mật khẩu từ thiết bị sạch, kiểm tra thiết bị đang đăng nhập và bật phương thức xác thực do dịch vụ chính thức cung cấp. Nếu tài khoản ngân hàng đã phát sinh giao dịch, ưu tiên ngân hàng trước, sau đó lưu mã tra soát để trình báo cơ quan công an khi cần. Không xóa dữ liệu gốc trước khi ngân hàng hoặc cơ quan tiếp nhận yêu cầu.

Việt Nam có Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Văn bản này là cơ sở pháp lý về dữ liệu cá nhân, nhưng không biến mọi tin nhắn lừa đảo thành một thủ tục báo cáo duy nhất cho người nhận. Khi trao đổi với ngân hàng, nhà mạng hoặc cơ quan công an, hãy mô tả dữ liệu đã cung cấp, thời điểm cung cấp, thiết bị sử dụng và giao dịch phát sinh thay vì chỉ nói rằng mình đã bấm vào liên kết.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã đăng cảnh báo về lừa đảo trong hoạt động ngân hàng và các thủ đoạn nhằm lấy thông tin tài khoản. Người dùng nên theo dõi thông báo trên Cổng thông tin Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và trang chính thức của ngân hàng đang sử dụng. Nếu cần đối chiếu quy định hoặc kênh tiếp nhận, hãy hỏi trực tiếp ngân hàng bằng kênh ghi trên thẻ hoặc hợp đồng. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra một thời hạn chung cho mọi vụ lộ mã xác thực, tranh chấp thẻ hoặc chuyển tiền do tin nhắn lừa đảo.

165, ngân hàng và cảnh sát xử lý phần nào

165 tại Đài Loan phù hợp với tư vấn, báo cáo tin nhắn và hướng dẫn trình báo. Ngân hàng hoặc tổ chức phát hành xử lý khóa thẻ, đổi thẻ, kiểm tra giao dịch và yêu cầu bổ sung hồ sơ. Cảnh sát tiếp nhận trình báo và lập hồ sơ vụ việc. Khi đi trình báo, mang theo ảnh chụp, địa chỉ liên kết, thông báo giao dịch, mã hồ sơ ngân hàng và lịch sử liên lạc.

Nếu tranh chấp với tổ chức tài chính chưa được giải quyết, hãy theo quy trình khiếu nại của tổ chức đó trước. Trung tâm Đánh giá Khiếu nại Tài chính Đài Loan giải thích bước khiếu nại trước khi nộp hồ sơ đánh giá. Hiệp hội Ngân hàng Đài Loan cũng công bố đầu mối tư vấn và khiếu nại liên quan đến thẻ.

Trách nhiệm thẻ và thời hạn tranh chấp

Tại Đài Loan, trách nhiệm trước và sau khi báo mất thẻ phụ thuộc mẫu hợp đồng, hành vi của chủ thẻ và loại giao dịch. Mẫu hợp đồng thẻ tín dụng của Ủy ban Giám sát và Quản lý Tài chính Đài Loan có quy định về trường hợp lạm dụng và mức tự chịu trong các tình huống nhất định. Không nên áp dụng một con số hoặc mốc thời gian cho mọi giao dịch chưa được ủy quyền.

Tài liệu của Hiệp hội Ngân hàng Đài Loan về mua hàng và dịch vụ cũng phân biệt tranh chấp do hàng hóa không được cung cấp với giao dịch không do chủ thẻ thực hiện. Tài liệu dành cho chủ thẻ chỉ nên được dùng để đối chiếu đúng loại tranh chấp. Hãy hỏi tổ chức phát hành về hạn nộp hồ sơ của vụ việc cụ thể.

Danh sách kiểm tra sau khi xử lý

Kiểm tra email, số điện thoại khôi phục, quy tắc chuyển tiếp và thiết bị lạ. Kiểm tra tài khoản thuê bao, chuyển tiếp tin nhắn, phí dịch vụ nhỏ và thông báo thay đổi thông tin. Đổi các mật khẩu bị dùng lại, đăng xuất phiên không nhận ra và gỡ liên kết bên thứ ba không cần thiết. Kiểm tra thẻ, tài khoản ngân hàng, ví điện tử và hóa đơn viễn thông. Lưu tin nhắn, địa chỉ liên kết, ảnh chụp, thông báo giao dịch, mã tra soát và lịch sử liên hệ.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ bấm vào tin nhắn nhưng chưa nhập dữ liệu có phải đổi mọi mật khẩu không?
Chưa có cơ sở để mặc định đổi mọi mật khẩu. Hãy đóng trang, kiểm tra đăng nhập và giao dịch. Nếu phát hiện bất thường, đổi mật khẩu từ kênh chính thức và liên hệ đầu mối phù hợp.

Đã nhập mã xác thực thẻ thì gọi ai trước?
Gọi ngân hàng hoặc tổ chức phát hành bằng kênh chính thức để khóa thẻ và kiểm tra giao dịch. Sau đó báo cáo 165 tại Đài Loan hoặc đầu mối tương ứng tại Việt Nam, tùy nơi phát hành số điện thoại và tài khoản.

Ngân hàng đã nhận tra soát thì còn cần trình báo không?
Có thể cần. Ngân hàng xử lý giao dịch và hồ sơ tài chính, còn cơ quan công an tiếp nhận trình báo và điều tra vụ việc. Hai quy trình không thay thế nhau.