Một ngày nhiều cuộc họp dễ khiến nhân viên văn phòng ngồi liên tục, dù buổi tối vẫn dành thời gian tập luyện. Các nghiên cứu ở cấp độ quần thể liên hệ thời gian ngồi dài với một số kết quả tim mạch và chuyển hóa, nhưng không cho biết một người cụ thể chắc chắn sẽ mắc bệnh. Cách thực tế hơn là vừa duy trì vận động trong tuần vừa tìm điểm ngắt quãng trong ngày làm việc.

Khô mắt kéo dài, nhìn mờ, đau hoặc sợ ánh sáng cần được đánh giá tại cơ sở nhãn khoa. Khó ngủ ảnh hưởng chức năng ban ngày nên được trao đổi với bác sĩ gia đình, chuyên khoa tâm thần hoặc phòng khám giấc ngủ. Huyết áp lặp lại ở mức cao cũng cần được đo và đánh giá, không nên quy mọi thay đổi cho áp lực họp.

Ngồi lâu liên quan gì đến sức khỏe?

Hành vi ít vận động là trạng thái thức nhưng chủ yếu ngồi hoặc nằm với mức tiêu hao năng lượng thấp. Họp, đi phương tiện giao thông, xem truyền hình và làm việc trước máy tính đều thuộc nhóm hoạt động này. Một phân tích tổng hợp 34 nghiên cứu tiến cứu với khoảng 1,33 triệu người ghi nhận thời gian ngồi dài có liên hệ với tử vong do mọi nguyên nhân và tử vong tim mạch, rõ hơn ở một số khoảng thời gian ngồi mỗi ngày sau khi tính đến mức vận động.

Một phân tích tổng hợp khác gồm 9 nghiên cứu với khoảng 448.000 người ghi nhận thời gian ngồi dài hơn liên hệ với tỷ lệ mắc bệnh tim mạch và tiểu đường cao hơn. Khi tính thêm hoạt động thể lực, mức liên hệ giảm xuống nhưng vẫn có ý nghĩa thống kê. Kết quả này mô tả xu hướng của nhóm người tham gia, không phải công thức tính nguy cơ cho một nhân viên văn phòng.

Khoảng 6 đến 8 giờ ngồi mỗi ngày được nhắc đến trong một số phân tích như vùng mà liên hệ với tử vong rõ hơn. Đây không phải ranh giới giữa an toàn và nguy hiểm. Cách đo thời gian ngồi, thời gian theo dõi, tuổi, bệnh nền và mức vận động khác nhau giữa các nghiên cứu. Vì thế, một con số trên mạng không thay thế xem bệnh sử, triệu chứng và kết quả khám của từng người.

Tập sau giờ làm có bù được thời gian ngồi không?

Vận động đều đặn có lợi cho sức khỏe, nhưng không nên hiểu rằng một buổi tập buổi tối cho phép ngồi liên tục cả ngày. Phân tích dữ liệu của hơn một triệu người ghi nhận ở nhóm có mức vận động cao, liên hệ giữa thời gian ngồi và tử vong không còn rõ về mặt thống kê trong một số so sánh. Đây vẫn là dữ liệu quan sát, không phải đơn thuốc vận động và không chứng minh từng cá nhân đã bù đủ tác động của việc ngồi lâu.

WHO khuyến nghị người trưởng thành tích lũy 150 đến 300 phút aerobic cường độ vừa mỗi tuần hoặc 75 đến 150 phút cường độ mạnh, phối hợp hai mức nếu phù hợp, đồng thời tập tăng cường các nhóm cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Người mới bắt đầu nên chia thời gian thành những đoạn đi bộ nhanh ngắn hơn. Mức vận động cần phù hợp với tình trạng cơ thể; người mang thai, có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc dài ngày hoặc thấy khó chịu khi vận động nên hỏi nhân viên y tế trước khi đổi cường độ.

Ngày có nhiều cuộc họp nên sắp xếp vận động thế nào?

Hãy xem lịch làm việc để tìm khoảng trống tự nhiên giữa hai cuộc họp. Sau khi cuộc họp kết thúc, đứng dậy đi lấy nước hoặc đi vệ sinh trước khi quay lại bàn. Khi đọc tài liệu ngắn hoặc nghe điện thoại không đòi hỏi phải ngồi, hãy đứng trong thời gian phù hợp. Bữa trưa dành một đoạn đi bộ, rồi chia thành hai lần ngắn nếu lịch quá dày.

Mục tiêu là làm cho đứng dậy dễ lặp lại, không biến mỗi lần đi lại thành một bài tập bắt buộc. Chuông nhắc, giờ ăn trưa hoặc lúc kết thúc cuộc họp đều làm mốc. Nếu cuộc họp không thể ngắt, hãy bố trí đi lại trước hoặc sau cuộc họp. Bàn nâng hạ cũng chỉ là công cụ thay đổi tư thế, không tạo ra một số giờ đứng bắt buộc.

Sơ đồ chia các đoạn đi bộ nhanh trong tuần và hai ngày tập tăng cường cơ

Nhìn màn hình lâu: khô mắt và lão thị cần tách riêng

Nhìn màn hình lâu thường đi kèm khô, rát, mỏi mắt, đau đầu hoặc nhìn mờ tạm thời. National Eye Institute giải thích rằng giảm chớp mắt và nước mắt bay hơi nhanh làm tăng khó chịu do khô mắt. Lão thị lại là thay đổi điều tiết liên quan tuổi tác, thường gây khó nhìn gần và cần khám mắt để đánh giá tật khúc xạ.

Cứ mỗi khoảng thời gian làm việc gần, hãy tạm nhìn ra xa và chớp mắt đầy đủ vài lần. Quy tắc dễ nhớ được NEI giới thiệu là sau mỗi 20 phút nhìn vào vật cách khoảng 20 feet, tương đương 6 mét, trong 20 giây. Điều chỉnh cỡ chữ, giảm phản chiếu, đặt màn hình hơi thấp hơn tầm mắt và tránh luồng điều hòa thổi thẳng vào mắt cũng giúp giảm bất tiện trong môi trường làm việc.

Khô mắt dai dẳng, nhìn mờ lặp lại, đau, đỏ nhiều hoặc sợ ánh sáng không nên chỉ xử lý bằng cách nghỉ mắt. Khám mắt toàn diện giúp phát hiện một số vấn đề ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ. Không tự xem một dấu hiệu sau màn hình là bằng chứng của một bệnh cụ thể.

Áp lực họp, giấc ngủ và huyết áp

Áp lực công việc và mất ngủ có liên hệ trong nghiên cứu, nhưng cảm giác căng thẳng không xác định nguyên nhân của một người. Một phân tích tổng hợp về stress nghề nghiệp và mất ngủ ghi nhận mối liên hệ với odds ratio gộp 1,73, đồng thời nêu sự khác biệt giữa các nghiên cứu và nguy cơ sai lệch công bố. Kết quả này không có nghĩa mọi người làm việc nhiều đều sẽ mất ngủ.

Giữa các cuộc họp, rời màn hình vài phút, uống nước hoặc đi lại giúp tạo khoảng chuyển tiếp. Cuối ngày nên có một khoảng không xử lý công việc trước khi ngủ. Nếu ghi huyết áp tại nhà, hãy làm theo cách nhân viên y tế đã hướng dẫn và mang nhiều ngày số đo khi đi khám. Không tự ngừng thuốc hoặc tự tăng giảm thuốc dựa trên một lần đo.

Tại Việt Nam thì sao

Người làm văn phòng tại Việt Nam thường cần phân biệt hai chuyện: quyền và nghĩa vụ về sức khỏe nghề nghiệp của nơi làm việc, và cách tự sắp xếp vận động trong một ngày nhiều cuộc họp. Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 là nguồn chính thức để kiểm tra khung trách nhiệm này. Luật đặt trách nhiệm cho người sử dụng lao động trong tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người lao động; một số nhóm làm việc nặng nhọc, độc hại, người chưa thành niên, người cao tuổi, người khuyết tật và lao động nữ có yêu cầu khám chuyên khoa hoặc tần suất khác theo quy định áp dụng. Đây không phải là quy định buộc mọi công ty phải mua một gói khám giống nhau, cũng không phải giấy xác nhận rằng một người không có nguy cơ do ngồi lâu.

Phụ lục ban hành kèm Thông tư 32/2023/TT-BYT của Bộ Y tế cho thấy nội dung khám định kỳ được xây dựng theo nhóm và bối cảnh sức khỏe, trong đó có danh mục chuyên khoa phụ sản cho lao động nữ khi phù hợp và có sự đồng ý sau tư vấn. Doanh nghiệp và cơ sở khám cần đối chiếu văn bản đang áp dụng, mục đích của đợt khám và đặc điểm công việc thay vì lấy một danh sách trên mạng làm mẫu chung. Với nhân viên làm máy tính, khám sức khỏe định kỳ không tự động thay thế khám mắt khi nhìn mờ, khám cơ xương khớp khi đau kéo dài hoặc đánh giá giấc ngủ khi chức năng ban ngày suy giảm.

Về chi phí, người lao động không nên mặc định thẻ bảo hiểm y tế sẽ thanh toán một gói khám định kỳ do công ty hoặc cá nhân tự chọn. Giá phụ thuộc vào cơ sở, mục tiêu của hồ sơ, số lượng xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và dịch vụ theo yêu cầu. Trước khi đặt lịch, nên xin bảng giá bằng văn bản, hỏi mục nào thuộc danh mục bắt buộc của hồ sơ, mục nào là lựa chọn thêm, thời gian trả kết quả và cơ sở có cấp đúng mẫu giấy mà đơn vị tiếp nhận yêu cầu hay không. Nếu công ty tổ chức khám, người lao động nên hỏi bộ phận nhân sự về danh mục, cơ sở thực hiện và cách nhận kết quả.

Ví dụ, một người làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh hoặc Hà Nội dễ ngồi suốt buổi sáng vì họp trực tuyến, sau đó đi khám theo chương trình của doanh nghiệp. Khi đó, nên ghi lại thời điểm xuất hiện mỏi mắt, đau lưng, tê tay, khó ngủ hoặc số đo huyết áp để trao đổi cùng phiếu khám. Những thông tin này giúp nhân viên y tế biết vấn đề có lặp lại hay không, nhưng không biến một triệu chứng thành chẩn đoán. Người lao động Việt Nam tại Đài Loan nếu mang kết quả khám về Việt Nam cũng nên giữ tên xét nghiệm, đơn vị, khoảng tham chiếu và ngày lấy mẫu; không tự đổi đơn vị để so với bảng trên mạng.

Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của Việt Nam đưa ra một ngưỡng thời gian ngồi áp dụng cho mọi nghề nghiệp, một lịch nghỉ mắt bắt buộc cho mọi văn phòng hoặc một bảng giá chung cho mọi gói khám của nhân viên văn phòng. Khi chưa rõ, hãy hỏi ba nơi: bộ phận nhân sự về phạm vi khám của doanh nghiệp, cơ sở y tế về danh mục và chi phí, và nhân viên y tế về triệu chứng cần đánh giá. Hỏi đúng nơi giúp biến khuyến nghị vận động thành kế hoạch phù hợp với công việc mà không tạo ra tuyên bố vượt quá dữ liệu.

Khi nào nên đi khám?

Đau lưng hoặc cổ kéo dài, tê tay, nhìn mờ, khó đọc gần, khô mắt dai dẳng và mất ngủ ảnh hưởng ban ngày đều là lý do nên đặt lịch đánh giá phù hợp. Huyết áp nhiều lần cao cần được trao đổi với bác sĩ gia đình hoặc chuyên khoa tim mạch. Đột ngột thay đổi thị lực rõ, đau mắt dữ dội, yếu liệt, ngất, khó thở hoặc đau ngực là tình huống cần được đánh giá y tế khẩn cấp, không chờ đến kỳ khám định kỳ.

Khám sức khỏe định kỳ giúp rà soát một số chỉ số chuyển hóa và sức khỏe chung, nhưng không loại trừ mọi bệnh mắt, vấn đề cơ xương khớp hay rối loạn giấc ngủ. Khi đi khám, nên mang kết quả cũ, danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng, thời điểm triệu chứng xuất hiện cùng các số đo đã ghi. Người mang thai, có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc dài ngày hoặc mới xuất hiện khó chịu khi vận động nên hỏi nhân viên y tế trước khi thay đổi kế hoạch tập luyện.

Câu hỏi thường gặp

Khám sức khỏe bình thường có nghĩa là không còn rủi ro do ngồi lâu không?
Không. Kết quả chỉ phản ánh các chỉ số và thời điểm đã được kiểm tra. Nó không tạo ra ranh giới an toàn cho thời gian ngồi và không thay thế theo dõi triệu chứng.

Không có thời gian tập liền 30 phút thì nên làm gì?
Có thể chia đi bộ nhanh thành các đoạn ngắn trong ngày và tiếp tục hướng đến tổng thời lượng vận động hằng tuần. Nghỉ giữa cuộc họp giúp giảm thời gian ngồi liên tục nhưng không thay thế toàn bộ hoạt động aerobic và tăng cường cơ.

Mắt khô có nên tự dùng thuốc nhỏ mắt kéo dài không?
Nguyên nhân khô mắt không chỉ có một. Nghỉ mắt, chớp mắt và chỉnh môi trường giúp giảm khó chịu, nhưng khô kéo dài, nhìn mờ, đau hoặc sợ ánh sáng cần được khám để xác định cách xử lý phù hợp.