Thử nghiệm lâm sàng GEM không cho thấy chiết xuất ginkgo giúp phòng sa sút trí tuệ hoặc làm chậm suy giảm nhận thức. Ginkgo cũng được cảnh báo về nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Khi nào cần đi khám ngay
Nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, chảy máu cam lặp lại, chảy máu ở mắt, bầm tím bất thường hoặc choáng, cần đi khám ngay. Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc từng có vấn đề chảy máu không nên tự quyết định dùng ginkgo dựa trên quảng cáo.
Người sắp phẫu thuật hoặc làm thủ thuật xâm lấn cần báo cho ê-kíp y tế về ginkgo, các thực phẩm bổ sung, thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn đang dùng. Không tự ngừng thuốc chống đông theo toa. Bác sĩ hoặc dược sĩ cần đối chiếu từng sản phẩm và kế hoạch thủ thuật.
Ginkgo có cải thiện trí nhớ không
Ginkgo biloba là tên khoa học của cây bạch quả. Các sản phẩm từ cây này thường được quảng cáo với những cụm từ như hỗ trợ trí nhớ hoặc hoạt hóa tư duy, nhưng tên gọi trên nhãn không phải là bằng chứng về hiệu quả.
Tài liệu của NCCIH về nghiên cứu GEM ghi nhận chiết xuất ginkgo không làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ hoặc bệnh Alzheimer trong nhóm được theo dõi. Một phân tích theo dõi nhận thức cũng không cho thấy chiết xuất này làm chậm suy giảm nhận thức. Kết quả đó nói về mục tiêu phòng bệnh và diễn tiến nhận thức, không phải kết luận rằng mọi thuốc chứa lá ginkgo đều không có chỉ định.
NCCIH cũng nêu rằng bằng chứng về ginkgo thay đổi theo mục tiêu nghiên cứu và sản phẩm. Vì vậy, không nên chuyển một kết quả nghiên cứu về một chiết xuất sang tất cả viên nang, trà, thuốc uống hoặc sản phẩm bán trên mạng. Nếu trí nhớ giảm dần, lặp lại câu hỏi, quên việc đang làm hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt, cần đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ đổi thực phẩm bổ sung.
Thuốc hay thực phẩm tại Đài Loan
Tại Đài Loan, quả ginkgo còn gọi là bạch quả được xếp vào nhóm thực phẩm thông thường. Lá ginkgo cần được nhận diện riêng, vì việc đưa lá vào viên nang hoặc in cụm từ thực phẩm bổ sung không tự động biến sản phẩm thành nguyên liệu thực phẩm thông thường.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan là cơ quan phụ trách quản lý thuốc và an toàn thực phẩm. Tài liệu quản lý nguyên liệu của cơ quan này tách lá ginkgo khỏi quả ginkgo và nêu các giới hạn khi dùng lá làm nguyên liệu thực phẩm. Người đọc nên kiểm tra phần nguyên liệu, dạng sản phẩm và thông tin cấp phép thay vì chỉ nhìn tên thương mại.
Đài Loan có thuốc uống chứa lá ginkgo được cấp phép với chỉ định riêng. Thông báo của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan cho biết thuốc lá ginkgo có chỉ định liên quan đến rối loạn tuần hoàn ngoại biên và có cảnh báo về dùng cùng thuốc ảnh hưởng đông máu. Chỉ định của thuốc không nên bị diễn giải thành công dụng tăng cường trí nhớ.
Khái niệm thực phẩm tốt cho sức khỏe tại Đài Loan là một nhóm thực phẩm có hồ sơ cấp phép và thông tin công dụng theo quy định. Trang hướng dẫn của cơ quan quản lý giải thích cách nhận biết nhóm thực phẩm tốt cho sức khỏe và thông tin cấp phép. Thực phẩm thông thường, sản phẩm được người bán gọi là thực phẩm bổ sung và thuốc có tình trạng pháp lý khác nhau.
Nguy cơ khi dùng cùng thuốc chống đông
Ginkgo ảnh hưởng đến quá trình kết tập tiểu cầu. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan cảnh báo nguy cơ tương tác với warfarin, aspirin, clopidogrel và thuốc chống viêm giảm đau không steroid. NCCIH cũng lưu ý người dùng thuốc chống đông đối mặt với nguy cơ chảy máu cao hơn khi dùng ginkgo.
Không tự ngừng warfarin, aspirin hoặc thuốc kê đơn khác để thử ginkgo. Cần mang vỏ hộp, ảnh nhãn, danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung đến bác sĩ kê đơn hoặc dược sĩ. Nếu sản phẩm không ghi rõ phần dùng là quả hay lá, hoặc không thể xác định đơn vị chịu trách nhiệm, nên tạm dừng việc sử dụng cho đến khi được kiểm tra.
Thông báo của cơ quan quản lý Đài Loan nêu việc ngừng thuốc lá ginkgo trước phẫu thuật cần được cân nhắc theo thời gian cụ thể. Khoảng thời gian này phải được ê-kíp phẫu thuật và bác sĩ kê đơn đối chiếu với sản phẩm và bệnh cảnh. Thuốc chống đông theo toa vẫn phải được xử lý theo chỉ định riêng, không áp dụng máy móc hướng dẫn của một sản phẩm bổ sung.
Trí nhớ thay đổi nên khám khoa nào
Thay đổi trí nhớ không đồng nghĩa với sa sút trí tuệ. Giấc ngủ, tâm trạng, thuốc đang dùng và các vấn đề sức khỏe khác cũng ảnh hưởng đến chú ý và nhận thức. Khi triệu chứng lặp lại, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến công việc, quản lý tiền bạc, dùng thuốc hay tìm đường, nên đặt lịch khám.
Bệnh viện Liên hợp Thành phố Đài Bắc cho biết người có vấn đề về trí nhớ nên được đánh giá tại khoa thần kinh, khoa tâm thần hoặc phòng khám trí nhớ. Bác sĩ sẽ quyết định có cần kiểm tra nhận thức, khám thần kinh, xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh hay không. Người thân nên đi cùng để mô tả rõ thời điểm bắt đầu và những thay đổi trong sinh hoạt.
Tại Việt Nam thì sao
Tại Việt Nam, người mua ginkgo trước hết cần xác định sản phẩm được giới thiệu là thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hay thực phẩm thông thường. Cụm từ như hỗ trợ trí nhớ, bổ não hoặc lưu thông máu không tự xác định tình trạng pháp lý của sản phẩm. Cũng không nên suy ra hiệu quả điều trị từ giá bán, số viên trong hộp hoặc lời chứng thực trên mạng.
Cục An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế Việt Nam là đầu mối quản lý chuyên ngành về an toàn thực phẩm. Thông tin của Cục An toàn thực phẩm hướng dẫn người dân kiểm tra Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và Giấy xác nhận nội dung quảng cáo trên các cổng chính thức. Khi xem một hộp ginkgo, người mua nên ghi lại tên sản phẩm, tên đơn vị chịu trách nhiệm, số tiếp nhận và nhóm sản phẩm để đối chiếu.
Cổng tra cứu công bố sản phẩm của Cục An toàn thực phẩm cho phép tìm thông tin hồ sơ công bố theo dữ liệu sản phẩm. Nếu tên trên bao bì không khớp với kết quả, số tiếp nhận không tra được hoặc người bán chỉ đưa một đường dẫn mạng xã hội, đó là lý do để tạm dừng mua và hỏi lại đơn vị chịu trách nhiệm. Việc một sản phẩm xuất hiện trên sàn thương mại điện tử không thay thế bước kiểm tra hồ sơ.
Về quy định quảng cáo, thực phẩm bảo vệ sức khỏe không nên được giới thiệu như thuốc chữa bệnh hoặc như phương án thay thế điều trị. Người mua cần cảnh giác với video nói uống ginkgo rồi hết quên, chữa được sa sút trí tuệ, ngừng được thuốc chống đông hoặc không cần đi khám. Những câu này không chứng minh công dụng, đồng thời dễ khiến người bệnh thay đổi thuốc mà không được theo dõi.
Về giá, hiện chưa có một mức giá quốc gia đủ đại diện để so sánh mọi sản phẩm ginkgo tại Việt Nam. Giá phụ thuộc vào số viên, lượng chiết xuất, dạng bào chế, nguồn nguyên liệu, nhà sản xuất, kênh bán và chương trình phân phối. Khi cần so sánh, nên ghi giá của một khẩu phần cùng với lượng hoạt chất và tình trạng hồ sơ công bố; không dùng giá cao làm dấu hiệu cho chất lượng hoặc hiệu quả.
Mức độ sẵn có cũng khác nhau theo địa phương và kênh phân phối. Sản phẩm thường xuất hiện tại nhà thuốc, cửa hàng thực phẩm bổ sung hoặc sàn trực tuyến, nhưng sự hiện diện trên kệ không xác nhận sản phẩm phù hợp với người đang dùng warfarin, aspirin, clopidogrel hoặc thuốc giảm đau chống viêm. Người đang điều trị nên mang ảnh nhãn và danh sách thuốc đến bác sĩ hoặc dược sĩ tại cơ sở khám bệnh.
Một ví dụ thực tế là người mua ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hoặc một tỉnh khác nhìn thấy cùng một hộp ginkgo với lời quảng cáo khác nhau trên các kênh bán. Cách kiểm tra vẫn giống nhau: đọc phần hoạt chất và cảnh báo, ghi số tiếp nhận nếu sản phẩm thuộc nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, tra trên cổng của Cục An toàn thực phẩm, rồi hỏi nhân viên y tế nếu đang có bệnh hoặc dùng thuốc. Không nên thay thế thuốc kê đơn bằng sản phẩm được quảng cáo là bổ não.
Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy số liệu chính thức của Việt Nam về mức sử dụng ginkgo, tỷ lệ dùng cùng thuốc chống đông hoặc bảng giá đại diện cho toàn quốc. Vì vậy, bài viết không đưa ra mức giá hay kết luận rằng ginkgo dễ mua ở mọi địa phương. Thông tin về từng sản phẩm cần được kiểm tra lại trên nhãn, hồ sơ công bố và nguồn của cơ quan chức năng.
Chuẩn bị gì trước khi đi khám
Hãy lập danh sách toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, ginkgo và các thực phẩm bổ sung đang dùng. Ghi nguyên văn tên sản phẩm, thành phần, thời điểm bắt đầu, nguồn mua và thời điểm dùng gần nhất. Mang theo vỏ hộp hoặc ảnh nhãn để bác sĩ và dược sĩ kiểm tra.
Cũng nên ghi thời điểm bắt đầu thay đổi trí nhớ, mức độ tiến triển và ví dụ cụ thể trong sinh hoạt. Nếu sắp phẫu thuật hoặc làm thủ thuật, ghi ngày dự kiến và tên thủ thuật. Những dữ liệu này giúp ê-kíp y tế đánh giá nguy cơ chảy máu và quyết định bước tiếp theo theo từng người.
Câu hỏi thường gặp
Uống ginkgo rồi thấy nhớ tốt hơn có nên tiếp tục không?
Cảm nhận cá nhân không chứng minh ginkgo cải thiện trí nhớ. Nếu đang dùng thuốc, hãy đưa sản phẩm cho bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra trước khi tiếp tục.
Đang dùng warfarin hoặc aspirin có phải tự ngừng ginkgo không?
Ginkgo làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng một số thuốc. Không tự ngừng thuốc kê đơn; hãy liên hệ người kê đơn hoặc dược sĩ để đối chiếu sản phẩm.
Trí nhớ giảm nên khám ở đâu?
Nên bắt đầu với khoa thần kinh, khoa tâm thần hoặc phòng khám trí nhớ. Nếu thay đổi kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, nên đặt lịch đánh giá và đưa người thân đi cùng.
Nguồn và tài liệu tham khảo
- Bài viết gốc trên APPI News (tiếng Trung)(APPI News)
- NCCIH: Ginkgo và tính hữu ích, độ an toàn (tiếng Anh)(National Center for Complementary and Integrative Health)
- NCCIH: Nghiên cứu Ginkgo Evaluation of Memory (GEM) (tiếng Anh)(National Center for Complementary and Integrative Health)
- Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan: lưu ý về thuốc uống từ lá ginkgo (tiếng Trung)(Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan)
- Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan: hướng dẫn về thực phẩm tốt cho sức khỏe (tiếng Trung)(Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan)
- Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan: quản lý nguyên liệu thực phẩm bổ sung (tiếng Trung)(Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan)
- Bệnh viện Liên hợp Thành phố Đài Bắc: nên khám khoa nào khi có vấn đề về trí nhớ (tiếng Trung)(Bệnh viện Liên hợp Thành phố Đài Bắc)
- Cục An toàn thực phẩm Việt Nam: hướng dẫn kiểm tra thực phẩm bảo vệ sức khỏe(Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế Việt Nam)
- Cổng tra cứu công bố sản phẩm của Cục An toàn thực phẩm Việt Nam(Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế Việt Nam)