Khi sàn thương mại điện tử thông báo lộ dữ liệu, hãy mở ứng dụng hoặc tự nhập địa chỉ website quen thuộc để kiểm tra trước. Không dùng đường dẫn, số điện thoại hay mã QR trong tin nhắn cho bước xác minh đầu tiên. Khuyến cáo của Cơ quan An ninh mạng Đài Loan lưu ý rằng kẻ lừa đảo có thể dùng tên, đơn hàng hoặc chi tiết mua sắm để tạo cảm giác tin cậy; những dữ liệu đó không chứng minh người gửi là nhân viên hỗ trợ.

Điện thoại hiển thị nhiều thông báo cần kiểm tra nguồn gửi
Tin nhắn chỉ là điểm bắt đầu để kiểm tra, không phải bằng chứng về nguồn gửi (ảnh minh họa).

Năm điểm cần kiểm tra trước khi bấm liên kết

1. Sàn có công bố sự cố hay không

Không mở trang thông báo từ tin nhắn. Hãy dùng ứng dụng đã cài hoặc tự gõ địa chỉ website của sàn, rồi tìm mục thông báo, trung tâm hỗ trợ và ngày phát hành. Đối chiếu phạm vi dữ liệu bị ảnh hưởng, cách sàn liên hệ khách hàng và số điện thoại hỗ trợ. Nếu không tìm thấy thông tin tương ứng, hãy dừng thao tác và hỏi sàn qua kênh đã xác minh.

Điện thoại đặt trên bàn với một tin nhắn đang chờ xác minh
Tự mở ứng dụng hoặc website của sàn để tìm thông báo liên quan (ảnh minh họa).

2. Tên gửi và địa chỉ web có được xác nhận không

Tên thương hiệu, nội dung đơn hàng và số điện thoại trong tin nhắn đều có thể bị làm giả. Không gọi lại số trong tin nhắn và không quét QR. Hãy lấy số hỗ trợ từ website hoặc ứng dụng chính thức. Thông tin phòng chống lừa đảo của Chunghwa Post cũng cảnh báo về tin giả mạo sàn mua sắm và đơn vị giao hàng kèm đường dẫn dẫn tới website lừa đảo.

3. Tin nhắn có thúc ép hoàn tiền hoặc nộp thêm tiền không

Các lý do như đơn hàng lỗi, cần hoàn tiền, thiếu phí giao hàng hoặc tài khoản phải xác minh đều cần được kiểm tra trong ứng dụng. Không làm theo yêu cầu chuyển tiền qua ATM, ngân hàng trực tuyến hay ứng dụng trò chuyện. Hướng dẫn của Cơ quan Phát triển Công nghiệp số Đài Loan khuyên người dùng dừng lại khi yêu cầu này đi kèm đường dẫn lạ và không cung cấp mật khẩu hay mã xác thực.

Bàn làm việc có bảng chữ nhắc không nhập mật khẩu vào trang lạ
Lý do hoàn tiền không phải là căn cứ để nhập mật khẩu vào trang lạ (ảnh minh họa).

4. Trang web có đòi dữ liệu thanh toán hoặc mã đăng nhập không

Nếu trang yêu cầu số thẻ, ngày hết hạn, mã bảo mật, mật khẩu ngân hàng trực tuyến, mật khẩu sàn hoặc mã OTP, hãy đóng trang. Tin báo lộ dữ liệu không cần người nhận cung cấp các thông tin này qua một liên kết không được mở từ ứng dụng chính thức. Cảnh báo của Báo Điện tử Chính phủ dẫn khuyến nghị của Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng Việt Nam về việc xác minh kỹ website và thông tin trước khi giao dịch hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân.

5. Đã bấm hoặc đã nhập dữ liệu thì xử lý theo loại thông tin

Chỉ mở liên kết mà chưa nhập dữ liệu: đóng trang và kiểm tra hoạt động tài khoản trên ứng dụng chính thức. Đã nhập mật khẩu: đổi mật khẩu từ website chính thức, rồi đổi những tài khoản khác dùng chung mật khẩu và bật xác thực hai bước. Đã nhập dữ liệu thẻ hoặc mã OTP: liên hệ ngay ngân hàng phát hành qua số trên thẻ hoặc ứng dụng ngân hàng để kiểm tra giao dịch và hỏi phương án khóa thẻ. Nếu đang ở Đài Loan, có thể gọi 165 để hỏi về dấu hiệu lừa đảo; đừng dùng số điện thoại do tin nhắn cung cấp.

Tại Việt Nam thì sao

Ở Việt Nam, người nhận tin báo lộ dữ liệu từ sàn thương mại điện tử vẫn nên bắt đầu bằng ứng dụng hoặc website chính thức của sàn. Không có một mức giá hay gói dịch vụ chung nào bảo đảm xác minh được tin nhắn; những lời mời trả phí để mở khóa tài khoản, nhận hoàn tiền hoặc khôi phục đơn hàng cần được xem như một dấu hiệu rủi ro. Người dùng nên ghi lại tên miền, số gửi, thời điểm nhận và nội dung yêu cầu, nhưng không chuyển tiếp mã OTP hay ảnh chụp giấy tờ cho người tự xưng là nhân viên hỗ trợ.

Quy định tại Việt Nam có vài điểm liên quan trực tiếp đến tình huống này. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15 được ban hành ngày 20 tháng 6 năm 2023 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2024; văn bản này đặt ra khung bảo vệ người tiêu dùng và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Với giao dịch trên mạng, người mua nên lưu lại xác nhận đơn hàng, thông báo của sàn và trao đổi với bộ phận hỗ trợ để có hồ sơ khi cần khiếu nại. Luật không biến mọi tin nhắn mang tên sàn thành thông báo hợp lệ, nên nguồn gửi vẫn phải được kiểm tra độc lập.

Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 là một nguồn chính thức khác để tra cứu khung giao dịch điện tử tại Việt Nam. Người đọc không cần tự suy đoán điều khoản áp dụng cho một tin nhắn cụ thể; khi phát sinh tranh chấp, hãy hỏi sàn về quy trình tiếp nhận khiếu nại và giữ bản gốc của email, SMS, hóa đơn cùng lịch sử giao dịch. Nếu sàn yêu cầu cung cấp thông tin, hãy gửi qua khu vực hỗ trợ trong tài khoản hoặc địa chỉ website mà người dùng tự mở, không gửi qua đường dẫn trong SMS.

Về mức độ sẵn có của kênh phản ánh, Việt Nam có hệ thống tiếp nhận tin nhắn rác qua đầu số 5656 theo hướng dẫn vận hành hệ thống phản ánh tin nhắn rác. Trang hướng dẫn này nêu đầu số 5656 và cơ chế tiếp nhận phản ánh; do tên cơ quan và cách vận hành có thể được cập nhật, hãy kiểm tra lại cổng thông tin chính thức trước khi gửi. Kênh này không thay thế quy trình khóa thẻ, đổi mật khẩu hoặc khiếu nại với sàn.

Ví dụ, nếu SMS nói tài khoản trên một sàn tại Việt Nam bị lộ và yêu cầu nhập lại thẻ để nhận tiền hoàn, người dùng nên chụp lại nội dung để lưu bằng chứng, không bấm liên kết, tự mở ứng dụng của sàn và kiểm tra mục thông báo. Nếu ứng dụng không có thông báo tương ứng, hãy liên hệ hỗ trợ trong ứng dụng. Nếu đã nhập thông tin ngân hàng, liên hệ ngân hàng ngay; nếu tin nhắn tiếp tục phát tán hoặc có dấu hiệu giả mạo, kiểm tra kênh phản ánh hiện hành và cân nhắc trình báo cơ quan công an. Cảnh báo về website giả mạo sàn thương mại điện tử cũng nhấn mạnh bước xác minh trước khi giao dịch hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân.

Điểm cần nhớ sau khi xác minh

Thông báo chính thức cho biết phạm vi sự cố và kênh liên hệ, nhưng không làm cho mọi tin nhắn tiếp theo trở thành đáng tin. Hãy kiểm tra địa chỉ web lấy từ ứng dụng, đối chiếu thao tác trong tài khoản và từ chối yêu cầu về dữ liệu tài chính hoặc thông tin đăng nhập. Chỉ một điểm không khớp cũng đủ để dừng lại và liên hệ qua kênh chính thức.

Điện thoại cạnh biểu tượng cuộc gọi hỗ trợ khi gặp tin nhắn đáng ngờ
Khi đã cung cấp dữ liệu tài chính, liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức (ảnh minh họa).

Câu hỏi thường gặp

Có nên bấm liên kết trong tin nhắn sau khi nhận thông báo lộ dữ liệu không?
Không nên. Hãy tự mở website hoặc ứng dụng của sàn để kiểm tra, rồi lấy số hỗ trợ từ thông báo chính thức.

Đã nhập thẻ hoặc mật khẩu qua liên kết lạ thì làm gì trước?
Đã nhập dữ liệu thẻ hoặc OTP thì liên hệ ngân hàng phát hành ngay để kiểm tra giao dịch và hỏi phương án khóa thẻ. Đã nhập mật khẩu thì đổi từ website chính thức và đổi các tài khoản dùng chung mật khẩu. Tin nhắn đáng ngờ tại Việt Nam có thể được đối chiếu thêm với hướng dẫn phản ánh hiện hành.