Sốt xuất huyết sau chuyến đi Việt Nam: theo dõi 14 ngày và dấu hiệu nặng

Sốt hoặc đau đầu sau chuyến đi Việt Nam cần được đánh giá cùng với nơi từng đến, ngày lưu trú và thời điểm trở về. Sở Y tế huyện Changhua của Đài Loan từng nhắc người đi Việt Nam theo dõi sức khỏe ít nhất 14 ngày sau khi về, vì sốt xuất huyết có thể khởi phát sau chuyến đi. Mốc theo dõi này không có nghĩa mọi cơn sốt đều là sốt xuất huyết và cũng không phải ranh giới để tự loại trừ nhiễm bệnh.

Khi nào cần đi khám ngay

Đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chảy máu, thở nhanh, lừ đừ rõ hoặc da lạnh là những dấu hiệu cần được hỗ trợ y tế ngay. Không nên chờ đến lần khám kế tiếp nếu các biểu hiện này xuất hiện, nhất là khi sốt vừa giảm nhưng tình trạng chung xấu đi.

WHO liệt kê chảy máu ở lợi, nôn hoặc phân có máu, khát nhiều, mệt lả hay bứt rứt bất thường trong nhóm dấu hiệu cảnh báo. Trẻ em, người mang thai, người cao tuổi và người có bệnh mạn tính cần nói rõ tình trạng riêng khi được tiếp nhận. Không tự dùng aspirin hoặc ibuprofen khi nghi ngờ sốt xuất huyết; việc dùng thuốc cần theo chỉ định của bác sĩ.

Vì sao cần theo dõi 14 ngày sau khi trở về

Sốt xuất huyết là bệnh do virus truyền qua muỗi nhiễm bệnh. WHO cho biết người có triệu chứng thường bắt đầu thấy không khỏe trong khoảng 4 đến 10 ngày sau khi bị muỗi nhiễm bệnh đốt. Thời gian này khác nhau giữa từng người, nên lịch theo dõi sau chuyến đi chỉ nhắc người bệnh chú ý và cung cấp thông tin đúng lúc.

Các biểu hiện thường gặp gồm sốt, đau đầu, đau sau hốc mắt, đau cơ hoặc khớp, buồn nôn và phát ban. Có người chỉ có biểu hiện nhẹ hoặc không nhận ra triệu chứng. Các dấu hiệu trên cũng trùng với nhiều bệnh nhiễm trùng khác, nên không thể dùng riêng triệu chứng để kết luận nguyên nhân.

Người trở về từ Việt Nam nên ghi lại ngày rời từng địa điểm, ngày nhập cảnh về Đài Loan, nơi ở và các hoạt động ngoài trời. Nếu sốt, đau đầu hoặc phát ban, hãy đưa thông tin này cho nhân viên y tế cùng thời điểm bắt đầu triệu chứng, diễn biến nhiệt độ và danh sách thuốc đang dùng.

Phòng muỗi đốt trước và trong chuyến đi

Áo dài tay, quần dài, giày kín, tất và thuốc xua muỗi dùng đúng nhãn giúp giảm số lần bị muỗi đốt. Đây là biện pháp giảm phơi nhiễm chứ không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Nên chọn nơi ở có điều hòa, cửa lưới hoặc màn ngủ còn nguyên vẹn.

Hướng dẫn du lịch của Cục Kiểm soát Dịch bệnh Đài Loan nêu DEET, Picaridin và IR-3535 là những hoạt chất thường dùng trong thuốc xua muỗi. Người sử dụng cần đọc nhãn, bôi vào vùng da hở và tránh mắt, mũi cùng các niêm mạc. Thuốc dùng cho môi trường không được bôi lên da. Khi dùng cùng kem chống nắng, nguồn này khuyến cáo thoa kem chống nắng trước rồi chờ 15 phút mới dùng thuốc xua muỗi.

Trẻ đi cùng người lớn cần dùng sản phẩm đúng độ tuổi ghi trên nhãn. Người lớn nên hỗ trợ trẻ bôi thuốc và giữ thuốc xa mắt, miệng. Nếu hoạt động ngoài trời, cần xem lại vùng da hở sau khi đổ mồ hôi hoặc tiếp xúc với nước để làm theo hướng dẫn bổ sung trên bao bì.

Khi đi khám cần nói những gì

Đừng chỉ nói rằng mình vừa ở nước ngoài về. Hãy nêu tên thành phố, đảo hoặc khu vực đã đến tại Việt Nam, ngày đến và ngày rời đi, nơi lưu trú, thời gian ở ngoài trời và khả năng bị muỗi đốt. Nếu người đi cùng cũng không khỏe, thông tin này cũng cần được nói rõ.

Trước khi đến cơ sở y tế, có thể ghi lại ngày bắt đầu sốt, nhiệt độ đã đo, đau ở vị trí nào, có nôn hoặc phát ban hay không. Người đang uống thuốc kê đơn, thuốc giảm đau hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính cần mang theo danh sách thuốc và cách dùng. Không tự gắn nhãn sốt xuất huyết cho triệu chứng; nhân viên y tế sẽ quyết định có cần xét nghiệm hoặc theo dõi thêm hay không.

Người thấy không khỏe ngay tại sân bay khi nhập cảnh nên hỏi nhân viên kiểm dịch. Sau khi đã về nhà, người có triệu chứng cần liên hệ cơ sở y tế và đi khám theo hướng dẫn. Trong thời gian chờ được đánh giá, nên tiếp tục tránh muỗi đốt để giảm khả năng muỗi hút máu từ người đang có virus rồi truyền sang người khác.

Nếu nghi ngờ nhiễm bệnh, làm gì để giảm phơi nhiễm trong nhà

Người sốt hoặc có triệu chứng nghi ngờ nên mặc quần áo che da, dùng thuốc xua muỗi theo nhãn và ngủ trong màn nếu điều kiện cho phép. Cửa lưới, cửa ra vào và cửa sổ cần được kiểm tra để hạn chế muỗi vào phòng. Sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người, nhưng muỗi có thể trở thành vật truyền virus sau khi đốt người nhiễm.

Gia đình nên đổ nước trong khay chậu cây, chai lọ, xô và vật chứa ngoài ban công hoặc sân; vật chứa còn dùng cần được đậy hoặc cọ rửa. Đây là bước giảm nơi muỗi sinh sản, không phải phương pháp chẩn đoán hay điều trị bệnh.

Tại Việt Nam thì sao

Ở Việt Nam, sốt xuất huyết là bệnh lưu hành trong bối cảnh khí hậu nhiệt đới, vì vậy người vừa đi từ Việt Nam sang Đài Loan và người đang sống tại Việt Nam đều cần phân biệt nơi phơi nhiễm với nơi xuất hiện triệu chứng. Trang WHO Việt Nam mô tả sốt xuất huyết là bệnh do virus truyền qua muỗi và có thể gây biến chứng nặng. Thông tin này phù hợp để giải thích vì sao lịch đi lại và nơi ở cần được nói khi đi khám, nhưng không thay thế đánh giá của cơ sở y tế tại từng địa phương.

Người đang ở Việt Nam nên tra cứu thông báo của Bộ Y tế, cơ quan y tế địa phương và cơ sở khám chữa bệnh nơi mình cư trú khi cần biết tình hình theo khu vực. Không nên lấy mốc 14 ngày trong khuyến cáo dành cho người trở về Đài Loan để tự đặt ra một quy định riêng cho mọi tỉnh, thành phố ở Việt Nam. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra bảng quy đổi trực tiếp giữa mốc theo dõi này và mức cảnh báo tại từng địa phương.

Về chi phí, giá màn, quần áo chống muỗi, thuốc xua muỗi và dịch vụ phun diệt muỗi phụ thuộc sản phẩm, quy cách, nơi bán và địa bàn. Không có cơ sở để lấy một mức giá ở Đài Loan làm giá tham khảo chính thức tại Việt Nam. Khi mua thuốc xua muỗi, người dùng nên đọc hoạt chất, độ tuổi áp dụng và cảnh báo trên nhãn; trẻ nhỏ và người mang thai cần hỏi nhân viên y tế hoặc dược sĩ nếu chưa rõ sản phẩm có phù hợp hay không.

Việc xử lý nước đọng có thể bắt đầu từ các vật dụng thường gặp ở nhà trọ, nhà riêng và khu lưu trú như xô, chậu, khay hứng nước, lốp xe, chai lọ hoặc bạt gấp. Vật không dùng nên bỏ hoặc để khô; vật còn dùng cần đậy kín và vệ sinh đều đặn. Nếu là bể chứa hoặc khu vực chung không thể tự xử lý, người dân nên hỏi chính quyền cấp xã, trạm y tế hoặc cơ quan y tế địa phương về lịch kiểm tra và cách phối hợp, thay vì tự pha hóa chất theo quảng cáo.

Đối với người Việt Nam đi làm, học tập hoặc du lịch ở Đài Loan, cách chuẩn bị thực tế là lưu ngày rời Việt Nam, nơi từng ở và ngày trở về trong điện thoại. Khi sốt sau chuyến đi, bản ghi này giúp nhân viên y tế xem xét cả bệnh sử tại Việt Nam và khả năng phơi nhiễm tại Đài Loan. Tại Việt Nam, WHO cung cấp trang thông tin tiếng Việt về sốt xuất huyết; còn hướng dẫn của Đài Loan trong bài này được giữ lại để giải thích khuyến cáo theo dõi sau khi trở về.

Câu hỏi thường gặp

Quá 14 ngày mới sốt thì có cần nói về chuyến đi không?
Có. Hãy vẫn nêu địa điểm và ngày đi, vì mốc 14 ngày là nhắc nhở theo dõi chứ không phải căn cứ để tự loại trừ nhiễm bệnh.

Sốt và đau đầu có phải chắc chắn là sốt xuất huyết không?
Không. Các biểu hiện này gặp trong nhiều bệnh khác và cần được đánh giá cùng với lịch đi lại, bệnh sử và xét nghiệm khi phù hợp.

Hết sốt có nghĩa là đã khỏi chưa?
Chưa chắc. Nếu sau khi hạ sốt xuất hiện đau bụng tăng, nôn liên tục, chảy máu, thở nhanh, lừ đừ hoặc da lạnh, cần được hỗ trợ y tế ngay.

Có thể tự uống thuốc giảm đau khi nghi ngờ sốt xuất huyết không?
Không nên tự chọn thuốc. Hãy nói với bác sĩ về thuốc đang dùng, bệnh mạn tính và thời điểm bắt đầu triệu chứng để được hướng dẫn phù hợp.