Ngày 15/10/2025, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) công bố báo cáo về quản trị các thành phố tương lai tại châu Á - Thái Bình Dương. UNDP là cơ quan phát triển của Liên Hợp Quốc, còn công ty tư vấn Arup tham gia xây dựng báo cáo. Dân số đô thị trong khu vực được dự báo tăng từ 2,48 tỷ người năm 2023 lên 3,38 tỷ vào năm 2050. Chênh lệch giữa hai mốc là 900 triệu người trong 27 năm.

UNDP cho biết châu Á - Thái Bình Dương hiện chiếm 54% dân số đô thị toàn cầu. Mức 3,38 tỷ là phép chiếu cho cả khu vực, thay vì kết quả kiểm kê dân số vào năm 2050. Trang công bố cũng không tách dự báo riêng cho Việt Nam hoặc Đài Loan. Vì vậy, con số 900 triệu cho thấy quy mô áp lực khu vực nhưng không đo mức tăng tại từng thành phố.

Khung quản trị ba chữ A

Báo cáo dựa trên định hướng quản trị dự báo trước, thích ứng và linh hoạt của UNDP, gọi theo tiếng Anh là Anticipatory, Adaptive and Agile Governance. UNDP mô tả đây là cách đáp ứng nhu cầu trước mắt trong khi chuẩn bị cho yêu cầu tương lai. Ba thành tố lần lượt nhấn mạnh khả năng nhìn trước thay đổi, điều chỉnh theo hoàn cảnh và phản ứng kịp thời trước thông tin mới. Cách tiếp cận này đặt cơ cấu ra quyết định bên cạnh hạ tầng vật chất trong đánh giá sức chống chịu của đô thị.

UNDP đề xuất mở rộng quyền tự chủ tài chính, dùng nền tảng số, dữ liệu mở và gắn mục tiêu môi trường với trách nhiệm của quan chức. Khuyến nghị khác gồm giải pháp dựa vào thiên nhiên, quy hoạch bao trùm và hợp tác giữa chính quyền, xã hội dân sự cùng doanh nghiệp. Các cơ chế này không bảo đảm một công cụ sẽ tạo cùng kết quả ở mọi nơi. Quyền ngân sách, năng lực nhân sự và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền khác nhau theo từng quốc gia. Báo cáo vì thế cung cấp hướng đánh giá thay vì một mô hình duy nhất cho toàn khu vực.

Bốn thành phố cho thấy các cơ chế khác nhau

Trang công bố báo cáo nêu kinh nghiệm từ Bangkok, Bắc Kinh, Ahmedabad và Iloilo. Tại Bangkok, nền tảng Traffy Fondue đã xử lý hơn 700.000 phản ánh và giảm thời gian phản hồi hơn 90%. Người dân dùng nền tảng để báo các vấn đề như rác thải hoặc ngập lụt, sau đó phản ánh được chuyển tới cơ quan phụ trách. UNDP cho rằng sự lãnh đạo chính trị và cam kết minh bạch là hai yếu tố trong kết quả này.

Bắc Kinh giảm 66% nồng độ bụi mịn trong một thập niên nhờ quy định, giám sát theo thời gian thực và phối hợp khu vực. Ahmedabad kết nối hơn 30.000 thiết bị với trung tâm chỉ huy để theo dõi giao thông, rác thải và dịch vụ đô thị. Iloilo cải tạo một tuyến sông ô nhiễm thành công viên ven sông, phục hồi rừng ngập mặn và tăng khả năng chống ngập. Các trường hợp tập trung vào dữ liệu, phối hợp, tài chính và sự tham gia của cộng đồng, thay vì chỉ bổ sung công trình.

Nguồn lực địa phương trước sức ép đô thị

UNDP ước tính hơn 1 tỷ người trong khu vực chưa sống trong môi trường đô thị an toàn, bao trùm và có sức chống chịu. Cộng đồng ở các khu định cư phi chính thức chịu mức dễ tổn thương cao nhất. Bản tóm lược còn cho biết hơn 60% cư dân đô thị đối mặt thời tiết cực đoan. Mức tự chủ tài chính trung bình của các thành phố dưới 10%. Các tỷ lệ này thuộc phạm vi khu vực và không đại diện riêng cho mọi thành phố.

UNDP xác định nguồn lực hạn chế, nhiệm vụ phân mảnh và mô hình cũ là những điểm yếu phổ biến của chính quyền địa phương. Một thành phố có dữ liệu nhưng thiếu thẩm quyền phối hợp vẫn khó chuyển cảnh báo thành hành động. Ngược lại, quyền điều phối không bù được khoảng trống dữ liệu, ngân sách hoặc nhân lực. Ba chữ A mô tả năng lực của cả hệ thống quản trị, không phải tên một dự án công nghệ.

Giới hạn khi đối chiếu với Việt Nam và Đài Loan

Bốn thành phố được nêu trên trang công bố không nằm tại Việt Nam hoặc Đài Loan. Báo cáo không cung cấp phép đối chiếu trực tiếp về ngân sách, thẩm quyền hay nền tảng dữ liệu giữa hai nơi. Kết quả ở Bangkok, Bắc Kinh, Ahmedabad và Iloilo do đó không chứng minh cùng biện pháp sẽ đạt hiệu quả tương đương ở nơi khác. Chúng tôi chưa tìm thấy số liệu so sánh tương ứng từ cơ quan chức năng Việt Nam.

Đối với độc giả Việt Nam tại Đài Loan, các con số khu vực không mô tả mức rủi ro của nơi cư trú cụ thể. Báo cáo gợi ra bốn điểm cần kiểm tra: thẩm quyền quyết định, nguồn lực, chia sẻ dữ liệu và cách đo kết quả. Mỗi câu trả lời phụ thuộc hệ thống chính quyền tại Đài Loan hoặc ở Việt Nam. Nguồn công khai chỉ hỗ trợ kết luận rằng chất lượng quản trị chi phối khả năng đáp ứng mức tăng dân số và xử lý rủi ro. Báo cáo chưa phải bảng xếp hạng hiệu quả giữa các đô thị.