Đồng hồ thông minh gợi ý nguy cơ tăng huyết áp nhưng không đo được huyết áp

Google Research đã thử một mô hình AI dùng tín hiệu từ đồng hồ thông minh để nhận diện dấu hiệu liên quan đến tăng huyết áp. Trong nghiên cứu tiền cứu tại năm địa điểm ở Mỹ, 196 người không có bệnh tim mạch đã biết và không dùng thuốc hạ huyết áp đeo đồng hồ trong bảy ngày, sau đó được đối chiếu với theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ. Độ nhạy sàng lọc ban đầu là 65,8%, nghĩa là mô hình vẫn bỏ sót một phần người được xác nhận có tăng huyết áp. Google Research mô tả thiết kế và các giới hạn của nghiên cứu này.

Điểm nguy cơ từ đồng hồ không phải số đo huyết áp. Mô hình không đưa ra huyết áp tâm thu hoặc tâm trương, và cảnh báo không phải chẩn đoán. Nếu đồng hồ gợi ý nguy cơ, bước tiếp theo vẫn là đo bằng thiết bị phù hợp có vòng bít và trao đổi với nhân viên y tế.

Đây cũng chưa phải tính năng thương mại đang có trên các đồng hồ thông minh thông thường. Việc nghiên cứu dùng cảm biến mạch và chuyển động sẵn có không chứng minh mọi thương hiệu đã được xác nhận với cùng mô hình.

Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở, ngất, yếu hoặc tê đột ngột một bên người, méo miệng, nói khó hay thay đổi thị lực, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp thay vì chờ cảnh báo từ đồng hồ. Người mang thai, trẻ em, người mắc bệnh mạn tính và người đang dùng thuốc hạ huyết áp không nên tự áp dụng kết quả từ nhóm nghiên cứu này cho bản thân.

Mô hình của Google Research nhận diện nguy cơ tăng huyết áp thế nào

Mô hình tổng hợp mạch, chuyển động và chiều cao trong nhiều ngày để tạo điểm nguy cơ; nó không chuyển một nhịp mạch thành con số huyết áp.

Đồng hồ ghi quang thể tích mạch, thường gọi là PPG, bằng cách theo dõi thay đổi ánh sáng phản xạ theo lượng máu ở cổ tay. Gia tốc kế ghi chuyển động nhỏ của cổ tay và các rung động liên quan đến nhịp bơm máu. Mô hình lấy đặc điểm từ hai nguồn tín hiệu, kết hợp chiều cao như một thông tin gần đúng về chiều dài đường truyền mạch máu, rồi tổng hợp dữ liệu của nhiều ngày.

Nhóm nghiên cứu trước đó dùng dữ liệu cảm biến của 2.109 người, tương đương 492.347 giờ, để huấn luyện mô hình dạng sóng. Đây là dữ liệu tiền huấn luyện, không phải toàn bộ mẫu xác nhận tăng huyết áp. Phần đánh giá tiền cứu sau đó mới dùng 196 người và theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ làm đối chiếu.

Tín hiệu nhiều ngày giúp mô hình giảm ảnh hưởng của một lần cử động hoặc thay đổi nhiệt độ, nhưng không biến đồng hồ thành máy đo huyết áp. Tổ chức Y tế Thế giới nêu rằng tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng và cần được phát hiện bằng đo huyết áp.

Độ nhạy 65,8% nói lên điều gì

Trong lần sàng lọc ban đầu, độ nhạy 65,8% nghĩa là mô hình nhận diện được một phần người có tăng huyết áp, nhưng kết quả âm tính không loại trừ tình trạng này.

Trong nhóm 196 người, độ đặc hiệu là 90,0% và giá trị dự báo dương là 80,6%. Độ nhạy cho biết tỷ lệ người có tình trạng được mô hình gợi ý; độ đặc hiệu cho biết tỷ lệ người không có tình trạng được mô hình xếp âm tính; giá trị dự báo dương cho biết trong số người nhận cảnh báo, bao nhiêu người được xác nhận trong bối cảnh nghiên cứu.

Một nhóm nhỏ khác gồm 48 người có kết quả sàng lọc tại phòng khám cao hơn được đánh giá trong bối cảnh xác nhận riêng. Độ nhạy là 78,4%, độ đặc hiệu 90,9% và giá trị dự báo dương 96,7%. Đây là ước tính điểm ở nhóm nhỏ, không nên so trực tiếp với kết quả của toàn bộ nhóm 196 người.

Giá trị dự báo dương thay đổi theo tỷ lệ tăng huyết áp trong quần thể. Độ tuổi, bệnh nền, thuốc đang dùng và cách tuyển người ở Việt Nam có thể khác mẫu nghiên cứu tại Mỹ. Vì vậy, một cảnh báo từ đồng hồ không đủ để quyết định bắt đầu, ngừng hoặc đổi thuốc.

Đồng hồ, máy đo có vòng bít và chẩn đoán khác nhau ra sao

Đồng hồ trong nghiên cứu đưa ra điểm nguy cơ, máy đo có vòng bít đưa ra hai trị số huyết áp, còn chẩn đoán cần quy trình đo và đánh giá lâm sàng phù hợp.

Phương pháp	Dữ liệu đầu vào	Kết quả	Bước tiếp theo
Đồng hồ thông minh thông thường	Mạch quang học, chuyển động và các cảm biến của thiết bị	Nhịp tim, xu hướng hoạt động hoặc cảnh báo theo chức năng của từng sản phẩm	Đo bằng thiết bị phù hợp khi cần xác nhận
Máy đo huyết áp có vòng bít	Tín hiệu dòng máu khi băng quấn tạo áp lực ở cánh tay	Huyết áp tâm thu và tâm trương	Lặp lại hoặc đánh giá thêm theo hướng dẫn của nhân viên y tế
Mô hình nghiên cứu của Google	PPG, gia tốc kế và chiều cao trong nhiều ngày	Điểm gợi ý nguy cơ tăng huyết áp trong điều kiện nghiên cứu	Xác nhận bằng đo huyết áp có vòng bít hoặc đánh giá lâm sàng

U.S. Preventive Services Task Force khuyến nghị sàng lọc bằng đo huyết áp tại phòng khám và xác nhận bằng đo ngoài phòng khám trước khi bắt đầu điều trị. Khuyến nghị này không đánh giá riêng mô hình của Google, nhưng cho thấy vai trò của phép đo xác nhận trong quy trình sàng lọc.

Nghiên cứu COOL-BP đưa thiết bị đeo ở cổ tay không vòng bít vào chương trình theo dõi từ xa cho 38 người đã được chẩn đoán và kiểm soát huyết áp chưa tốt; 25 người có dữ liệu từ hai thiết bị trùng ngày. Sau điều chỉnh thuốc, mức phù hợp của thay đổi huyết áp tâm thu là 87,5% và 91% người tham gia thích thiết bị không vòng bít. Tuy nhiên, nhóm chăm sóc vẫn dùng trung bình hằng tuần từ máy đo tiêu chuẩn tại nhà để quyết định. Bài báo COOL-BP mô tả đây là theo dõi người đã được chẩn đoán, không phải sàng lọc dân số chưa xác định bệnh.

Một nghiên cứu lâm sàng tại Ireland so sánh ba thiết bị đo huyết áp dạng đồng hồ với máy đo bắp tay tiêu chuẩn ở 128 người, trong đó 100 người có dữ liệu được đưa vào phân tích chính. Trung bình các thiết bị chênh không quá 5 mmHg, nhưng độ phân tán của từng lần đo vẫn vượt yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 81060-2 đối với máy đo có vòng bít. Tóm tắt nghiên cứu được lập chỉ mục trên PubMed nêu rõ kết quả trung bình gần nhau không đồng nghĩa từng số đo đều đáng tin cậy.

Tại Việt Nam thì sao

Tại Việt Nam, người muốn theo dõi huyết áp nên tách ba câu hỏi: thiết bị có chức năng gì, chức năng đó đã được công bố theo tư cách thiết bị y tế ra sao, và cơ sở y tế sẽ dùng kết quả nào để đánh giá. Đồng hồ ghi nhịp tim hoặc đưa ra xu hướng sức khỏe không tự trở thành máy đo huyết áp. Nếu một quảng cáo nói thiết bị phát hiện hoặc theo dõi tăng huyết áp, hãy yêu cầu người bán cung cấp tên sản phẩm, hồ sơ công bố và hướng dẫn sử dụng thay vì chỉ dựa vào ảnh chụp màn hình.

Cổng công khai phân loại thiết bị y tế của Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế thuộc Bộ Y tế Việt Nam có thể tra cứu hồ sơ của các máy đo huyết áp điện tử và máy đo huyết áp tự động. Một số hồ sơ trên cổng được phân loại là thiết bị y tế loại B và hiển thị tình trạng còn hiệu lực tại thời điểm tra cứu. Đây là thông tin về từng hồ sơ thiết bị, không phải danh sách xác nhận cho toàn bộ đồng hồ thông minh đang bán trên thị trường.

Khi tra cứu, nên đối chiếu đúng tên sản phẩm, chủng loại, đơn vị chịu trách nhiệm và tình trạng hồ sơ. Nếu trang tra cứu không cho thấy sản phẩm hoặc tên hiển thị không trùng với hộp, hãy hỏi lại nhà cung cấp. Không nên suy ra rằng một đồng hồ có cảm biến PPG đã được đánh giá như máy đo bắp tay; hai sản phẩm có thể khác mục đích sử dụng, dữ liệu đầu ra và tiêu chuẩn xác nhận.

Về chi phí, chưa có bảng giá chính thức chung cho việc sàng lọc tăng huyết áp bằng đồng hồ thông minh tại Việt Nam trong các nguồn đã kiểm tra. Giá thiết bị, phí khám, phí đo tại cơ sở y tế và quyền lợi bảo hiểm y tế là những khoản khác nhau. Người mua nên hỏi trực tiếp cơ sở khám hoặc nhà cung cấp về giá tại thời điểm sử dụng, điều kiện bảo hành, đổi trả và việc thiết bị có được phép dùng cho mục đích đã quảng cáo hay không.

Người có bảo hiểm y tế tại Việt Nam cũng không nên mặc định rằng một đồng hồ thông minh hoặc một lần đo tại nhà được quỹ thanh toán. Bảo hiểm xã hội Việt Nam giải thích phạm vi thanh toán cho thuốc điều trị tăng huyết áp và đái tháo đường phụ thuộc quy trình khám, chỉ định, danh mục và mức hưởng trên thẻ. Trang này không phải căn cứ để kết luận một thiết bị đeo được chi trả. Khi đi khám, hãy hỏi cơ sở tiếp nhận về loại đo cần làm, giấy tờ và phần chi phí người bệnh tự thanh toán.

Đối với người lao động Việt Nam tại Đài Loan về nước hoặc chuyển nơi khám, nên giữ ảnh nhãn thuốc, đơn thuốc, lịch sử đo và tên thiết bị. Nếu đồng hồ hiển thị cảnh báo bằng ứng dụng, hãy ghi ngày, giờ, tình trạng lúc đó và mang thông tin cùng các số đo bằng vòng bít đến buổi khám. Người đang điều trị tại Đài Loan cần nói rõ thuốc được kê ở đâu; không đổi sang sản phẩm có tên gần giống tại Việt Nam chỉ vì ứng dụng đưa ra một cảnh báo.

Nếu muốn hỏi về mức độ sẵn có, cách chắc chắn nhất là gọi trước cho cơ sở khám hoặc nhà thuốc về máy đo bắp tay, loại vòng bít phù hợp và quy trình ghi nhận số đo. Với đồng hồ không vòng bít, hãy hỏi nhà cung cấp bằng văn bản về mục đích sử dụng được công bố, dữ liệu xác nhận và giới hạn của cảnh báo. Nếu không cung cấp được tài liệu, hãy xem thiết bị như công cụ theo dõi cá nhân, không dùng nó thay cho phép đo huyết áp và đánh giá y tế.

Sau cảnh báo, nên xác nhận thế nào

Hãy coi cảnh báo là lý do để kiểm tra bằng phương pháp phù hợp, không phải lý do để tự chẩn đoán hoặc đổi thuốc.

1. Ghi thời điểm cảnh báo, mẫu đồng hồ, tình trạng lúc đó và hoạt động ngay trước khi cảnh báo xuất hiện.
2. Dùng máy đo huyết áp bắp tay phù hợp theo hướng dẫn. Nếu chưa biết cách đo hoặc kết quả bất thường, hỏi nhân viên y tế về lịch đo tại nhà hoặc theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ.
3. Mang lịch sử cảnh báo và số đo đến cơ sở khám. Nhân viên y tế sẽ quyết định có cần đo lại, kiểm tra thêm hay theo dõi tiếp.
4. Người mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc dài ngày tiếp tục theo quy trình đã được hướng dẫn; không tự ngừng thuốc, tăng liều hoặc giảm liều.

Không chờ đồng hồ báo nếu có đau ngực, khó thở, ngất, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó hay thay đổi thị lực. Những dấu hiệu này cần được đánh giá khẩn cấp. Kết quả âm tính từ đồng hồ cũng không thay thế việc đo huyết áp khi có yếu tố nguy cơ hoặc khi nhân viên y tế yêu cầu.

Câu hỏi thường gặp

Đồng hồ không cảnh báo thì huyết áp có bình thường không?

Không. Độ nhạy ban đầu của mô hình là 65,8%, nên vẫn có trường hợp không được gợi ý. Huyết áp cần được xác nhận bằng phép đo phù hợp.

Mô hình này đã dùng được trên mọi đồng hồ chưa?

Chưa. Google Research mô tả đây là nghiên cứu khả thi ban đầu, không phải chức năng thương mại. Việc một thiết bị có cảm biến tương tự không chứng minh thiết bị đó đã được xác nhận với mô hình.

Đồng hồ không cần vòng bít có thay được máy đo tại nhà không?

Không. Mô hình nghiên cứu đưa ra điểm nguy cơ chứ không xuất huyết áp tâm thu và tâm trương theo quy trình xác nhận. Cảnh báo nên dẫn đến phép đo có vòng bít hoặc trao đổi với nhân viên y tế.

Người đang uống thuốc hạ huyết áp có nên dựa vào nghiên cứu này không?

Mẫu nghiên cứu ban đầu không gồm người đã biết bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc hạ huyết áp. Người đang điều trị nên tiếp tục đo và theo dõi theo kế hoạch riêng, không tự đổi thuốc vì dữ liệu từ một thiết bị đeo.