Hở van hai lá nhẹ: khi nào cần siêu âm tim lại và cần theo dõi gì

Hở van hai lá nhẹ thường không gây triệu chứng khi kích thước buồng tim và chức năng tim vẫn bình thường. Tài liệu của American Society of Echocardiography mô tả dòng phụt nhỏ, trung tâm cùng hình thái van và buồng tim bình thường là những dấu hiệu phù hợp với mức hở nhẹ. Nếu báo cáo ghi mức vừa hoặc nặng, hoặc kèm buồng tim giãn, khó thở hay phù, cần được bác sĩ tim mạch đánh giá.

Đừng chỉ nhìn chữ nhẹ trên phiếu. Hãy tìm phần mô tả nhĩ trái, thất trái, chức năng co bóp, hình thái van và các thông số Doppler. Triệu chứng mới xuất hiện thường làm thay đổi lịch hẹn, dù lần siêu âm trước chỉ ghi hở nhẹ.

Hở van hai lá nhẹ có nghĩa gì?

Van hai lá nằm giữa tâm nhĩ trái và tâm thất trái. Khi thất trái co bóp, van đóng để máu đi ra động mạch chủ; nếu hai lá van khép không kín, một phần máu đi ngược lên nhĩ trái và được gọi là hở van hai lá.

Hở nhẹ thường không làm buồng tim thay đổi rõ và nhiều người không có biểu hiện đặc biệt. Tuy nhiên, mức hở trên siêu âm chịu ảnh hưởng của huyết áp, nhịp tim và tình trạng tuần hoàn tại thời điểm kiểm tra. Hướng dẫn của American Society of Echocardiography yêu cầu đọc mức độ hở bằng nhiều dấu hiệu định tính và định lượng, thay vì dùng một hình ảnh riêng lẻ.

Nếu báo cáo chỉ ghi hở nhẹ nhưng bỏ trống kích thước buồng tim hoặc chức năng thất trái, hãy mang bản đầy đủ đến bác sĩ đã chỉ định xét nghiệm hoặc phòng khám tim mạch. Bác sĩ sẽ quyết định có cần xem lại hình ảnh, làm lại siêu âm hay theo dõi theo lịch khác.

Khi nào mức độ hở được xem là nhẹ?

Siêu âm tim thường mô tả hở nhẹ, vừa hoặc nặng, nhưng bác sĩ không dừng ở diện tích dòng màu trên màn hình. Họ còn xem Doppler, cấu trúc van, hướng và tốc độ dòng phụt, kích thước nhĩ trái, thất trái cùng chức năng co bóp.

Khi các thông số không thống nhất với nhau hoặc không khớp triệu chứng, mức độ hở chưa được xác định chắc chắn. Hướng dẫn của American Society of Echocardiography nêu rằng chất lượng hình ảnh, huyết động và dữ liệu định lượng đều ảnh hưởng cách phân độ; một số trường hợp cần thêm siêu âm qua thực quản hoặc cộng hưởng từ tim theo chỉ định chuyên môn.

Báo cáo ghi hở vừa hoặc nặng, hoặc ghi hở nhẹ nhưng đồng thời có nhĩ trái, thất trái giãn hay chức năng giảm, là lý do nên hẹn bác sĩ tim mạch. Không tự suy ra rằng hai báo cáo giống nhau chỉ vì đều dùng từ nhẹ.

Sa van hai lá có giống hở van không?

Sa van hai lá là tình trạng một hoặc hai lá van phồng về phía nhĩ trái khi tim co bóp. Lá van vẫn có thể khép kín, nhưng cũng gây dòng máu trào ngược trong một số trường hợp. Vì vậy, sa van và hở van là hai mô tả khác nhau.

MedlinePlus cho biết nhiều người sa van hai lá không có triệu chứng và siêu âm tim là xét nghiệm quan trọng để đánh giá van. Lịch theo dõi phụ thuộc lượng hở, hình thái van, kích thước buồng tim và chức năng tim, không do riêng việc báo cáo có ghi sa van hay không quyết định.

Hở nhẹ bao lâu nên siêu âm lại?

Khoảng theo dõi cần dựa vào triệu chứng, chức năng thất trái, kích thước nhĩ trái và thất trái, hình thái van cùng các bệnh van khác. Một số hướng dẫn dùng khoảng 3 đến 5 năm cho người không triệu chứng, hở nhẹ và chức năng thất trái bình thường; bảng đối chiếu trong hướng dẫn của Brazilian Society of Cardiology nêu khoảng 2 đến 3 năm theo khuyến nghị của hội này.

Hướng dẫn bệnh van tim của Brazil cho thấy khoảng tái siêu âm giữa các hướng dẫn không hoàn toàn giống nhau. Các mốc này là thông tin tham khảo cho nhóm người được mô tả trong hướng dẫn, không phải đơn tái khám cho một cá nhân.

Nếu phiếu không ghi lịch hẹn, hãy hỏi bác sĩ đã chỉ định hoặc bác sĩ tim mạch về lý do chọn khoảng thời gian đó. Nếu đã quá hẹn, báo cáo mới có mức độ khác trước, hoặc xuất hiện triệu chứng, không nên tự kéo dài lịch chỉ vì lần trước ghi hở nhẹ.

Dấu hiệu nào cần liên hệ cơ sở y tế sớm?

Khó thở mới xuất hiện khi đi bộ hoặc leo cầu thang, giảm rõ khả năng gắng sức, khó thở khi nằm, phù mắt cá chân, hồi hộp, chóng mặt hoặc ngất cần được ghi lại thời điểm và hoàn cảnh, sau đó liên hệ cơ sở y tế. MedlinePlus liệt kê khó thở khi hoạt động hoặc khi nằm, hồi hộp và phù chân là những triệu chứng thường gặp trong hở van hai lá; các dấu hiệu này cũng xuất phát từ nguyên nhân khác.

Khó thở tăng nhanh, đau ngực kéo dài, ngất, tím tái hoặc không thể nói thành câu vì hụt hơi là tình huống cần trợ giúp khẩn cấp theo hệ thống y tế nơi người bệnh đang ở. Người tại Đài Loan cần dùng lối vào cấp cứu của hệ thống Đài Loan; người tại Việt Nam cần liên hệ số cấp cứu và cơ sở y tế phù hợp tại địa phương.

Trước buổi khám, hãy ghi tên thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung đang dùng. Không tự ngừng thuốc kê đơn và không dùng sản phẩm bổ sung để thay thế đánh giá của bác sĩ.

Tại Việt Nam thì sao

Ở Việt Nam, người cần kiểm tra hở van hai lá nên bắt đầu bằng việc hỏi cơ sở khám bệnh về loại siêu âm tim, người đọc kết quả và quy trình nhận hình ảnh, thay vì chọn dịch vụ chỉ từ một con số quảng cáo. Cổng tra cứu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho phép tìm cơ sở khám chữa bệnh ký hợp đồng khám chữa bệnh bảo hiểm y tế theo tỉnh thành và quận huyện. Đây là điểm kiểm tra ban đầu về cơ sở có hợp đồng, không phải xác nhận rằng mọi kỹ thuật tim mạch đều được thanh toán tại đó.

Trước khi đặt lịch, nên hỏi rõ bốn việc: cơ sở có siêu âm tim qua thành ngực hay chỉ cung cấp tư vấn; báo cáo có nêu hình thái van, Doppler, nhĩ trái, thất trái và chức năng co bóp hay không; người bệnh có được nhận bản báo cáo và hình ảnh để so sánh lần sau không; và phí đã gồm tiền khám, tiền đọc kết quả hay chưa. Trong các trang công khai đã kiểm tra, chúng tôi chưa tìm thấy một mức giá thống nhất áp dụng cho mọi bệnh viện, phòng khám và tỉnh thành tại Việt Nam.

Người có thẻ bảo hiểm y tế không nên mặc định mọi siêu âm tim trong gói khám sức khỏe đều được quỹ chi trả. Hướng dẫn dịch vụ công của Bảo hiểm xã hội Việt Nam nêu người có thẻ cần xuất trình giấy tờ theo quy định tại cơ sở khám chữa bệnh, còn cơ sở tiếp nhận và kiểm tra điều kiện hưởng. Vì vậy, hãy hỏi nơi đăng ký khám hoặc quầy tiếp nhận về chỉ định, nơi khám ban đầu, giấy chuyển tuyến nếu có, phần cùng chi trả và phần phí dịch vụ theo yêu cầu.

Giá dịch vụ cũng không nên suy ra từ một bảng giá trên mạng của cơ sở khác. Bảo hiểm xã hội Việt Nam giới thiệu Thông tư 22/2023/TT-BYT về giá dịch vụ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế giữa các bệnh viện cùng hạng, đồng thời lưu ý phần thanh toán còn phụ thuộc phạm vi quyền lợi và việc sử dụng dịch vụ theo yêu cầu. Người bệnh nên hỏi giá của đúng kỹ thuật, đúng cơ sở và đúng hình thức thanh toán trước khi làm xét nghiệm.

Khi đi khám tại Việt Nam, hãy mang báo cáo siêu âm tim đầy đủ, hình ảnh hoặc cách truy cập hình ảnh, các điện tâm đồ trước đây, danh sách thuốc và ghi chú về khó thở, hồi hộp, phù hoặc ngất. Nếu cơ sở chỉ cung cấp một kết luận ngắn, hãy hỏi liệu đó là siêu âm tim đầy đủ hay một gói sàng lọc, ai chịu trách nhiệm giải thích và khi nào cần chuyển sang bác sĩ tim mạch. Tính đến thời điểm bài viết được thực hiện, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản chính thức của cơ quan chức năng Việt Nam đưa ra bảng giá và quyền lợi thanh toán thống nhất cho mọi tình huống hở van hai lá nhẹ.

Chuẩn bị gì trước khi tái khám?

1. Mang báo cáo siêu âm tim đầy đủ cùng hình ảnh hoặc phương thức xem hình ảnh, đừng mang riêng trang tóm tắt.
2. Sắp xếp các lần siêu âm tim, điện tâm đồ và khám sức khỏe theo ngày để bác sĩ so sánh.
3. Ghi thời điểm bắt đầu, tần suất và hoàn cảnh của khó thở, hồi hộp, đau ngực, phù hoặc chóng mặt.
4. Liệt kê thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung đang dùng; không tự ngừng thuốc.
5. Hỏi rõ mức hở, kích thước nhĩ trái và thất trái, chức năng tim, lịch siêu âm lại và dấu hiệu cần liên hệ sớm.

Câu hỏi thường gặp

Hở van hai lá nhẹ có phải là bệnh tim cần điều trị ngay không?
Không phải mọi trường hợp đều cần điều trị ngay. Cần đọc cùng hình thái van, buồng tim, chức năng tim và triệu chứng.

Sa van hai lá có luôn gây hở van không?
Không. Sa van mô tả chuyển động của lá van, còn hở van mô tả dòng máu đi ngược. Siêu âm tim giúp đánh giá hai vấn đề này cùng nhau.

Không có triệu chứng thì có cần tái khám không?
Vẫn cần theo lịch do bác sĩ lập. Nếu báo cáo không nêu kích thước buồng tim, chức năng tim hoặc thời điểm kiểm tra lại, hãy mang bản đầy đủ đi hỏi lại.